KSEAB SSLC FL Telugu key terms

పద్యం వలె గణాలు, యతి, ప్రాస నియమాలు లేకుండా సాధారణ వాక్యాలలో ముందుకు సాగే రచన. కథ, వ్యాసం, జీవిత చరిత్ర మొదలైనవి ఈ రూపంలో ఉంటాయి. భావాన్ని వివరంగా తెలియజేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

సంఘటనలు, పాత్రలు, స్థలకాలాలతో నడిచే కల్పిత లేదా వాస్తవిక గద్య రచన. సాధారణంగా ప్రారంభం, సమస్య, పరిష్కారం అనే భాగాలు ఉంటాయి. పాఠకుడిని ఆసక్తిగా ఉంచుతుంది. ఈ రచనలో కాల్పనికత ముఖ్యం.

కథ, నాటకం లేదా గద్య రచనలో మనుషుల లేదా ఇతర జీవుల ప్రవర్తనను ప్రతిబింబించే వ్యక్తి. పాత్రల మాటలు, చర్యల ద్వారా రచయిత భావాన్ని తెలియజేస్తాడు. పాఠకులకు పాత్రలు గుర్తుండిపోతాయి.

ఇద్దరు లేదా ఎక్కువ మంది మధ్య జరిగే మాటల పరస్పర మార్పిడి. కథలో పాత్రల స్వభావాలు, భావాలను తెలియజేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. నాటకంలో ఇది ప్రధాన భాగం. సంభాషణ ద్వారా కథ ముందుకు సాగుతుంది.

ఒక వ్యక్తి పుట్టుక నుండి ముఖ్య సంఘటనలను క్రమంగా వివరించే గద్య రచన. రచయిత స్వయంగా కాకుండా మరొకరి జీవితాన్ని గురించి రాస్తాడు. చారిత్రక వ్యక్తుల గురించి తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగం. ఇది నిజమైన సంఘటనలపై ఆధారపడుతుంది.

రచయిత తన జీవితానుభవాలను, సంఘటనలను స్వయంగా రాసే గద్య రచన. అందులో వ్యక్తిగత భావాలు, విజయాలు, ఓటములు నిజాయితీగా వ్యక్తమవుతాయి. ఇది జీవిత చరిత్రకు భిన్నం. ఆత్మకథలో రచయితే కథానాయకుడు.

ఒక విషయాన్ని గురించి రచయిత తన ఆలోచనలను, వాదాలను క్రమబద్ధంగా వివరించే గద్య రచన. పరిచయం, వివరణ, ముగింపు భాగాలు సాధారణం. పరీక్షలో ఇది ముఖ్యమైన రచనా రూపం. భావ వ్యక్తీకరణకు ఉపయోగం.

పెద్ద రచన లేదా ప్రసంగం ముఖ్య భావాలను కొన్ని వాక్యాలలో సంక్షిప్తంగా తెలియజేయడం. వివరాలు కాకుండా కేంద్ర భావాన్ని మాత్రమే ఉంచుతారు. పరీక్షలో సమాధానాలు రాయడానికి ఉపయోగం. సారాంశం స్వంత మాటల్లో ఉండాలి.

గురు-లఘు స్థానాలు, గణాలు, యతి, ప్రాస వంటి ఛందస్సు నియమాలకు లోబడి రాసిన కవితా భాగం. భావాన్ని క్లుప్తంగా, లయబద్ధంగా తెలియజేస్తుంది. పద్యాన్ని పాదాలుగా విభజిస్తారు. సాహిత్యంలో పద్య రూపం ప్రధానం.

పద్యాలలో అక్షరాల గురుత్వ, లఘుత్వ స్థానాలను, గణాలను, యతి-ప్రాస నియమాలను నిర్ణయించే శాస్త్రం. కవిత్వానికి లయ, క్రమశిక్షణ ఇస్తుంది. ఛందస్సు తెలిస్తే పద్య దోషాలు గుర్తించవచ్చు. ఇది కవులకు మార్గదర్శకం.

పద్య ఛందస్సులో రెండు మాత్రల కాలం పట్టే పొడవైన అక్షరం. దీర్ఘ అక్షరాలు, అనుస్వారం లేదా సున్నతో కలిసిన అక్షరం సాధారణంగా గురువు అవుతాయి. గురువును 'గ' అని సూచిస్తారు. గణాల నిర్మాణంలో ఇది ముఖ్యం.

ఛందస్సులో ఒక మాత్ర కాలం పట్టే పొట్టి అక్షరం. హ్రస్వ అక్షరం సాధారణంగా లఘువు అవుతుంది. గురువుతో కలిసి గణాలు ఏర్పడతాయి. లఘువును 'ల' అని సూచిస్తారు. పద్య లయకు ఇది ఆధారం.

పద్య ఛందస్సులో మూడు అక్షరాల సమూహం. ప్రతి అక్షరం గురువు లేదా లఘువు కావడంతో ఎనిమిది రకాల గణాలు ఏర్పడతాయి. వీటి క్రమం వృత్తాలను నిర్ణయిస్తుంది. గణాలను 'గ', 'ల' గుర్తులతో రాస్తారు.

ప్రతి పాదంలో నిర్దిష్ట సంఖ్యలో గణాలు, నిర్ణీత క్రమంలో ఉండే పద్య రూపం. శార్దూలం, మత్తేభం వంటివి ఉదాహరణలు. ఛందస్సు నియమాలు కచ్చితంగా పాటించాలి. వృత్తాలలో యతి, ప్రాస స్థానాలు కూడా నిర్ణీతం.

తెలుగులో విరివిగా వాడే దేశీయ పద్య రూపం. నాలుగు పాదాలలో గురు-లఘు మాత్రల గణన ప్రధానం; వృత్తాల వలె గణాల క్రమం కచ్చితంగా ఉండదు. శతకాలలో ఇది సాధారణం. కందం రచనకు ప్రత్యేక ఛందస్సు నియమాలు ఉన్నాయి.

తెలుగు ఛందస్సులోని ఒక జాతి పద్యం. ప్రతి పాదంలో నిర్దిష్ట మాత్రల సంఖ్య ఉండి, గణాల క్రమం కొంత స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది. సాధారణంగా నాలుగు పాదాలు ఉంటాయి. తేటగీతి భావ ప్రకటనకు అనుకూలం.

తెలుగు జాతి పద్యాలలో ఒకటి. ప్రతి పాదంలో నిర్దిష్ట మాత్రల సంఖ్య, గణాల అమరిక ఉంటాయి. సాహిత్యంలో వివిధ భావాలకు ఉపయోగించే పద్య రూపం. ఆటవెలది రచనలో యతి, ప్రాస నియమాలు పాటించాలి.

పద్య పాదాలలో రెండవ అక్షరం ఒకే విధంగా ఉండే నియమం. ఇది పద్యానికి లయ, శ్రవణ సౌందర్యం ఇస్తుంది. ప్రాస మీరిన పద్యం ఛందో దోషంగా పరిగణిస్తారు. కవులు ప్రాసను జాగ్రత్తగా పాటిస్తారు.

పద్య పాదంలో నిర్దిష్ట స్థానంలో ముందు పదానికి, తర్వాత పదానికి మధ్య విరామం ఏర్పడే నియమం. ఇది పఠనానికి సులభత్వం, లయను ఇస్తుంది. స్థానం మారినా ఛందో దోషం అవుతుంది. యతి స్థానం పద్య ఛందస్సులో ముఖ్యం.

కవిత్వంలో భావాన్ని అందంగా, ప్రభావవంతంగా తెలియజేయడానికి ఉపయోగించే శబ్ద, అర్థ పద్ధతులు. ఉపమ, రూపకం, అతిశయోక్తి మొదలైనవి ఉదాహరణలు. అలంకారం కవితకు సౌందర్యాన్ని చేకూరుస్తుంది. పాఠకుల హృదయాన్ని ఆకర్షిస్తుంది.

రెండు భిన్న వస్తువుల మధ్య పోలికను 'వలె', 'లాగా' వంటి పదాలతో చూపే అలంకారం. ఉదాహరణకు ముఖాన్ని చంద్రుడిలా అనడం. పోలిక స్పష్టంగా ఉంటుంది. ఉపమలో ఉపమేయం, ఉపమానం వేర్వేరుగా ఉంటాయి.

ఉపమేయాన్ని ఉపమానంగా భావించి, రెండింటిని ఒకటే అన్నట్లు చెప్పే అలంకారం. 'వలె' వంటి పోలిక పదాలు ఉండవు. ఉదాహరణకు 'ముఖ చంద్రుడు'. రూపకంలో పోలిక అంతర్లీనంగా ఉంటుంది. ఇది అలంకారాలలో ప్రధానమైనది.

ఒకే మకుటంతో వంద పద్యాల సమాహారం. సాధారణంగా నీతి, భక్తి, వైరాగ్య భావాలు ఉంటాయి. తెలుగు సాహిత్యంలో సుమతీ శతకం, వేమన శతకం ప్రసిద్ధం. ప్రతి పద్యం చిన్నదిగా, సూక్తిగా ఉంటుంది.

పద్యం లేదా గద్య భాగం తెలియజేసే అంతరార్థం, ఉద్దేశం. పదాల అర్థం మాత్రమే కాకుండా రచయిత అనుభూతిని గ్రహించడం భావ గ్రహణం. భావం సరిగ్గా తెలిస్తే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయడం సులభం. పద్య భావం రాయడం పరీక్షలో ముఖ్యం.

రెండు పదాలు కలిసినప్పుడు ధ్వనులు, అక్షరాలు మారి ఒకే పదంగా ఏర్పడే ప్రక్రియ. తెలుగు వ్యాకరణంలో సంధి నియమాలు పదాలను విడదీయడానికి ఉపయోగపడతాయి. సంధి జరిగిన పదాన్ని సంధి పదం అంటారు.

రెండు లేదా ఎక్కువ పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా ఏర్పడే వ్యాకరణ ప్రక్రియ. సంధి వలె అక్షర మార్పు కాకుండా పదాల అర్థ సంబంధం ముఖ్యం. సమాసంలో ఒక పదం ప్రధానార్థాన్ని ఇస్తుంది. ఉదాహరణకు 'తల్లిదండ్రులు'.

వాక్యంలో నామవాచకం క్రియతో, ఇతర పదాలతో ఉన్న సంబంధాన్ని తెలియజేసే ప్రత్యయం. తెలుగులో ప్రథమా నుండి షష్ఠీ వరకు విభక్తులు ఉన్నాయి. విభక్తి ప్రత్యయాలు పదం చివర చేరతాయి. ఇవి వాక్య నిర్మాణంలో ముఖ్యం.

వాక్యంలో క్రియకు సహాయపడే పదం, క్రియతో దాని సంబంధాన్ని చూపే వ్యాకరణ భావన. కర్త, కర్మ, కరణం మొదలైనవి కారకాలు. కారకాన్ని విభక్తి ప్రత్యయం స్పష్టం చేస్తుంది. కారకం తెలిస్తే వాక్యార్థం సులభం.

పదాలకు మూలంగా ఉండే క్రియా భాగం. దానికి ప్రత్యయాలు చేరి వివిధ రూపాలు ఏర్పడతాయి. ఉదాహరణకు 'చేయు' అనే ధాతువు నుండి చేస్తున్నాడు వంటి రూపాలు వస్తాయి. ధాతువు అర్థం తెలిస్తే క్రియా రూపాలు సులభంగా గుర్తిస్తారు.

వాక్యంలో చేయడం, జరగడం లేదా ఉండడం అనే భావాన్ని తెలియజేసే పదం. కాలం, పురుషం, వచనం ప్రకారం రూపం మారుతుంది. క్రియ లేని వాక్యం అసంపూర్ణం. క్రియను బట్టి వాక్యం భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్ కాలాలను తెలుసుకోవచ్చు.

సంస్కృత పదం నుండి అర్థం, రూపం మారకుండా తెలుగులోకి వచ్చిన పదం. ఉదాహరణకు 'సూర్యుడు', 'పుస్తకం'. తెలుగు వ్యాకరణంలో పదాల వర్గీకరణలో ఒక రకం. తత్సమ పదాలు భాషలో అధికంగా ఉంటాయి.

సంస్కృత మూల పదం నుండి తెలుగులో ధ్వని మార్పు చెంది ఏర్పడిన పదం. ఉదాహరణకు 'భాష' నుండి 'బాస'. తత్సమం కాకుండా రూపం మారుతుంది. తద్భవ పదాలు తెలుగు భాషలో సహజంగా కలిసిపోయాయి.

తెలుగు భాషకు స్వంతమైన, సంస్కృతం నుండి రాని పదం. ఉదాహరణకు 'అమ్మ', 'నీరు'. తెలుగు పదసంపదలో సహజమైన భాగం. దేశ్య పదాలు రోజువారీ మాటల్లో విరివిగా వాడతారు.

ఒకే అర్థాన్ని తెలియజేసే రెండు లేదా ఎక్కువ పదాలు. ఉదాహరణకు 'నీరు', 'జలం'. రచనలో పునరుక్తి నివారించడానికి, భాషా సౌందర్యానికి ఉపయోగపడతాయి. పర్యాయపదాలు తెలిస్తే భాష సమృద్ధంగా ఉంటుంది.

ఇచ్చిన విషయంపై పరిచయం, వివరణ, ముగింపు క్రమంలో స్వంత ఆలోచనలను క్రమబద్ధంగా రాసే రచనా నైపుణ్యం. భాషా శుద్ధి, అంశాల విభజన ముఖ్యం. వ్యాసరచనలో శీర్షిక, పేరా విభజన ఉండాలి. పరీక్షలో ఇది ముఖ్యమైన భాగం.

వ్యక్తిగత లేదా అధికారిక విషయాలను తెలియజేయడానికి రాసే రాత రూపం. పంపిన వారి చిరునామా, తేదీ, విషయం, ముగింపు భాగాలు ఉంటాయి. లేఖలో భాష స్పష్టంగా, మర్యాదగా ఉండాలి. అధికారిక లేఖకు నిర్దిష్ట శైలి ఉంటుంది.

అధికారిక సంస్థకు ఏదైనా అభ్యర్థన, ఫిర్యాదు లేదా సమాచారాన్ని తెలియజేయడానికి రాసే లేఖ. నిర్దిష్ట శైలి, మర్యాదా పదాలు పాటించాలి. దరఖాస్తులో విషయం, కారణం స్పష్టంగా ఉండాలి. పరీక్షలో దరఖాస్తు రచన ముఖ్యం.

ఇచ్చిన గద్య లేదా పద్య భాగాన్ని చదివి, అర్థం గ్రహించి, ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయడం. ప్రధాన భావం, వివరాలు, అనుమానం గుర్తించడం ఇందులో ఉంటాయి. పఠనావగాహన ప్రశ్నలు పాఠంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. సమయం జాగ్రత్తగా వాడాలి.

ఒక పాఠ్యభాగం లేదా రచన తెలియజేసే కేంద్ర ఆలోచన. దాన్ని గుర్తించడం ద్వారా మొత్తం విషయాన్ని సులభంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. సారాంశం రాయడానికి ఇది ఆధారం. ప్రధాన భావం సాధారణంగా మొదటి లేదా చివరి పేరాలో ఉంటుంది.

పాఠంలో నేరుగా చెప్పకుండా సూచనల ఆధారంగా పాఠకుడు తాను గ్రహించే అర్థం. 'అట్లా ఉంటే ఇట్లా ఉండాలి' అనే తార్కికంగా ఊహించడం. పఠనావగాహన ప్రశ్నలలో ఇది ముఖ్యం. అనుమానం సరైనదో కాదో పాఠం ఆధారంగా నిర్ణయించాలి.