పద్యం (Poetry): భావం, చందస్సు, అలంకారం
పద్యం (Poetry)
పద్య భాగం భావం, చందస్సు, అలంకారం, ప్రాస, యతి, నీతి సందేశం-ఇవి పరీక్షిస్తుంది. పద్యాన్ని ముందు పదచ్ఛేదం చేసి అర్థం తెలుసుకోవాలి; తర్వాత లక్షణాలు గుర్తించాలి. అర్థం తెలియకుండా చందస్సు నిర్ణయించడం సాధ్యం కాదు.
చందస్సు గుర్తింపు
- కందము: నాలుగు పాదాలు; 2, 4 పాదాలలో రెండవ అక్షరం ప్రాస; యతి మూడవ గణం తర్వాత.
- ఆటవెలది: 1, 3 పాదాలలో ప్రాస.
- తేటగీతి: నాలుగు పాదాలలోనూ ప్రాస.
- ప్రాస అంటే రెండవ అక్షరం పునరావృత్తి; యతి అంటే పాదంలో నిర్దిష్ట స్థానంలో విరామం.
అలంకారాలు
- ఉపమ: ఉపమేయం, ఉపమానం, ఉపమావాచకం (వలె, లా, పోలె) మూడూ ఉంటాయి.
- రూపకం: ఉపమేయాన్ని ఉపమానంగానే చెప్పడం; ఉపమావాచకం ఉండదు.
- అతిశయోక్తి: పరిమితి దాటిన వర్ణన.
- అర్థాంతరన్యాసం: సామాన్య వాక్యం తర్వాత విశేష భావం వెల్లడించడం.
పని చేసిన ఉదాహరణ
ముఖము చంద్రుని వలె ప్రకాశిస్తోంది-ఉపమేయం ముఖము, ఉపమానం చంద్రుడు, ఉపమావాచకం వలె. మూడూ ఉన్నందున ఇది ఉపమాలంకారం. అదే ముఖమే చంద్రుడు అయితే ఉపమావాచకం లేదు కాబట్టి రూపకం. ఈ ఒక్క పరీక్షతో రెండు అలంకారాలను వేరు చేయవచ్చు.
మార్కులు దెబ్బతీసే పొరపాట్లు
- భావం అడిగినప్పుడు పద్యాన్ని అలాగే కాపీ చేయడం.
- చందస్సు పేరు మాత్రం రాసి ప్రాస స్థానం చెప్పకపోవడం.
- ఉపమ, రూపకాలను కలిపేయడం; అలంకారం పేరు చెప్పి లక్షణం వివరించకపోవడం.