First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
वृक्ष हे मानवाचे खरे मित्र आहेत. ते आपल्याला सावली, फळे आणि शुद्ध हवा देतात. पावसाचे प्रमाण वाढवण्यासही ते मदत करतात. म्हणून प्रत्येकाने वृक्ष लावले पाहिजेत.
वरील गद्यांशाचा मुख्य विचार कोणता?
- पावसाचे प्रमाण वाढवणे हेच वृक्षांचे एकमेव कार्य आहे.
- वृक्ष आपल्याला फळे देतात.
- वृक्ष मानवाचे मित्र असून ते लावावेत. Correct answer.
- शुद्ध हवा केवळ शहरातच मिळते.
Explanation
गद्यांशात वृक्षांचे मित्रत्व, त्यांनी दिलेले फायदे आणि ते लावण्याचे आवाहन यांचा समावेश आहे. म्हणून संपूर्ण गद्यांशाचा सार 'वृक्ष मित्र आहेत व ते लावावेत' हा आहे. फळे किंवा पाऊस हे केवळ भाग आहेत, मुख्य विचार नाही.
Question 2Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
शेतकऱ्याने आपल्या शेतातील कुटुंबाला आधार दिला. कष्टाने मिळवलेले धान्य त्याने गावातील गोरगरिबांना वाटले. त्याच्या या उदारतेमुळे सर्वजण त्याचे कौतुक करू लागले.
गद्यांशात 'उदारता' या शब्दाचा अर्थ काय?
- देण्याची तयारी; औदार्य Correct answer.
- गरीबी
- शेतीचे काम
- कठोर परिश्रम
Explanation
उदारता म्हणजे देण्याची प्रवृत्ती किंवा औदार्य. गद्यांशात शेतकऱ्याने धान्य गोरगरिबांना वाटले, हे उदारतेचे उदाहरण आहे. कष्ट किंवा गरीबी हे शब्द त्या अर्थाचे नाहीत.
Question 3Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
सकाळी सहा वाजता सूर्योदय होतो. शाळेची घंटा सात वाजता वाजते. विद्यार्थी सात वाजून पंधरा मिनिटांनी प्रार्थनेसाठी जमतात.
विद्यार्थी प्रार्थनेसाठी किती वाजता जमतात?
- सात वाजून तीस मिनिटांनी
- सहा वाजता
- सात वाजून पंधरा मिनिटांनी Correct answer.
- सात वाजता
Explanation
गद्यांशाच्या शेवटच्या वाक्यात विद्यार्थी सात वाजून पंधरा मिनिटांनी प्रार्थनेसाठी जमतात, असे स्पष्ट दिले आहे. ही माहिती थेट वाचून उत्तर मिळते. म्हणून योग्य पर्याय पहिला आहे.
Question 4Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
रमेश रोज सकाळी व्यायामाला जातो. पण आज त्याने व्यायामाला जाण्याऐवजी पुस्तक वाचले. संध्याकाळी त्याला परीक्षेची तयारी करायची होती.
रमेशने आज सकाळी व्यायाम का टाळला, याचे सर्वांत योग्य कारण काय?
- त्याच्या मित्रांनी त्याला थांबवले.
- हवामान खराब होते.
- त्याला आजारपण आले होते.
- त्याने वाचन व परीक्षेच्या तयारीला प्राधान्य दिले. Correct answer.
Explanation
गद्यांशात आज त्याने व्यायामाऐवजी पुस्तक वाचले आणि संध्याकाळी परीक्षेची तयारी करायची होती, असे सांगितले आहे. यावरून त्याने वाचन व अभ्यासाच्या तयारीला प्राधान्य दिले, असा अनुमान निघतो. आजारपण, मित्र किंवा हवामान यांचा उल्लेख नाही.
Question 5Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
प्लास्टिकच्या पिशव्या फेकल्यास त्या जमिनीत मिसळत नाहीत. त्या पाण्याचा निचरा रोखतात आणि प्राण्यांनाही हानी पोहोचवतात. म्हणून कापडी पिशवीचा वापर करा.
लेखकाने हा गद्यांश कोणत्या उद्देशाने लिहिला?
- प्लास्टिकची हानी सांगून कापडी पिशवी वापरण्यास सांगणे Correct answer.
- प्लास्टिकच्या पिशव्यांची किंमत सांगण्यासाठी
- कापडी पिशवीची जाहिरात करण्यासाठी
- प्राण्यांची गोष्ट सांगण्यासाठी
Explanation
गद्यांशात प्लास्टिकमुळे होणारे नुकसान सांगितल्यानंतर कापडी पिशवी वापरण्याचे आवाहन केले आहे. म्हणून लेखकाचा उद्देश हानी सांगून पर्याय सुचवणे हा आहे. केवळ किंमत, जाहिरात किंवा गोष्ट सांगणे हा उद्देश नाही.
Question 6Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
गावातील विहिरी साफ करण्यात आल्या आणि पाणी साचण्याची जागा दुरुस्त केली. त्यामुळे पावसाळ्यात गावात पाणी साचण्याची समस्या कमी झाली.
गावात पाणी साचण्याची समस्या कमी होण्याचे मुख्य कारण काय?
- नवीन रस्ते बांधल्यामुळे वाहतूक सुधारली
- अनेक लोकांनी गाव सोडून स्थलांतर केले
- त्या वर्षी पावसाळ्यात पाऊस कमी प्रमाणात पडला होता
- विहिरी साफ करणे व जागा दुरुस्त करणे Correct answer.
Explanation
गद्यांशात विहिरी साफ करणे आणि पाणी साचण्याची जागा दुरुस्त करणे, ही कृती करून त्यामुळे समस्या कमी झाली असे थेट सांगितले आहे. 'त्यामुळे' हा शब्द कारण-परिणाम दाखवतो. पाऊस, स्थलांतर किंवा रस्त्यांचा उल्लेख कारण म्हणून नाही.
Question 7Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
सीमाने आपल्या मैत्रिणीला पुस्तक दिले. ती ते वाचायला घर गेली.
'ती' या सर्वनामाचा संदर्भ कोणाकडे आहे?
- घर
- सीमा
- पुस्तक
- सीमाची मैत्रीण Correct answer.
Explanation
वाक्यात 'ती' हे स्त्रीलिंगी सर्वनाम पुस्तक घेणाऱ्या मैत्रिणीसाठी वापरले आहे. सीमाने पुस्तक दिले आणि नंतर ती वाचायला गेली, असे क्रमाने स्पष्ट होते. 'ते' हे पुस्तकासाठी आले आहे, म्हणून 'ती' मैत्रिणीला उद्देशून आहे.
Question 8Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
आजच्या तरुणांनी आपल्या जबाबदाऱ्या ओळखल्या पाहिजेत. त्यांनी केवळ मोबाइलवर वेळ घालवू नये; समाजसेवेतही पुढाकार घ्यावा.
लेखकाचा स्वर कोणता?
- उदासीन
- प्रोत्साहनात्मक व मार्गदर्शक Correct answer.
- उपहासात्मक
- भयग्रस्त
Explanation
लेखक तरुणांना जबाबदाऱ्या ओळखण्याचा आणि समाजसेवेत पुढाकार घेण्याचा सल्ला देत आहे. 'पाहिजेत' व 'पुढाकार घ्यावा' या शब्दांतून मार्गदर्शन व प्रोत्साहन व्यक्त होते. उपहास, उदासीनता किंवा भय यांचा सूर नाही.
Question 9Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
स्वच्छता ही केवळ सरकारची जबाबदारी नाही. प्रत्येक नागरिकाने आपला परिसर स्वच्छ ठेवला पाहिजे. कचरा ठरलेल्या जागेतच टाकावा. पाण्याचा अपव्यय टाळावा. अशा लहान-लहान सवयींमुळे गाव व शहर स्वच्छ होऊ शकते.
वरील गद्यांशाचा सारांश कोणता?
- स्वच्छता ही केवळ सरकारची जबाबदारी आहे.
- स्वच्छतेच्या सवयींमुळे परिसर स्वच्छ होईल. Correct answer.
- पाण्याचा वापर मुक्तपणे करावा.
- नागरिकांनी कचरा ठरलेल्या जागेतच टाकावा.
Explanation
गद्यांशात स्वच्छता ही सरकारची एकट्याची जबाबदारी नाही, तर नागरिकांनीही योगदान द्यावे असे सांगितले आहे. कचरा योग्य जागेत टाकणे व पाणी वाचवणे या सवयींचा उल्लेख आहे. म्हणून नागरिकांच्या सवयींमुळे परिसर स्वच्छ होईल, हा योग्य सारांश आहे.
Question 10Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
शाळेत ग्रंथालय सुरू झाल्यापासून विद्यार्थ्यांची वाचनाची आवड वाढली. अनेक विद्यार्थी आता मोकळ्या वेळात पुस्तके वाचताना दिसतात. शिक्षकांनीही ही सुविधा उपयोगी असल्याचे सांगितले.
वरील गद्यांशावरून कोणता निष्कर्ष काढता येतो?
- ग्रंथालय फक्त शिक्षकांसाठी आहे.
- ग्रंथालयामुळे वाचनाची आवड वाढली. Correct answer.
- शाळेत पुस्तके विकली जातात.
- विद्यार्थी आता खेळ खेळत नाहीत.
Explanation
गद्यांशात ग्रंथालय सुरू झाल्यापासून वाचनाची आवड वाढली आणि विद्यार्थी पुस्तके वाचतात, असे थेट सांगितले आहे. यावरून ग्रंथालयाचा वाचनावर सकारात्मक परिणाम झाला, असा निष्कर्ष निघतो. इतर पर्यायांना गद्यांशात आधार नाही.
Question 11Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'आजी आपल्या नातवंडांना जुन्या वर्तमानपत्रांपासून कागदी पिशव्या बनवायला शिकवत होती. ती म्हणाली, प्लास्टिकऐवजी कागद वापरल्यास परिसर स्वच्छ राहतो. नातवंडांनी आनंदाने पिशव्या बनवल्या आणि दुकानदाराकडे दिल्या.' आजीने नातवंडांना काय शिकवले?
- प्लास्टिक पिशव्या विकणे
- वर्तमानपत्र वाचून दाखवणे
- दुकानात काम करणे
- कागदी पिशव्या बनवणे Correct answer.
Explanation
गद्यांशात आजी जुन्या वर्तमानपत्रांपासून कागदी पिशव्या बनवायला शिकवत असल्याचे स्पष्ट नमूद आहे. प्लास्टिकऐवजी कागद वापरण्याचा पर्यावरणीय उद्देशही तिने सांगितला. म्हणून विचारलेले कौशल्य कागदी पिशव्या बनवणे हेच आहे.
Question 12Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'शाळेच्या विज्ञान प्रदर्शनात सहावीच्या विद्यार्थ्यांनी वाळू, खडा आणि कापसाच्या थरांतून पाणी गाळणारे यंत्र तयार केले. त्यांनी ते शिक्षकांना दाखवले. शिक्षकांनी त्यांचे कौशल्य आणि सहकार्य यांचे कौतुक केले.' विद्यार्थ्यांनी कोणते उपकरण तयार केले?
- पाणी गाळणारे यंत्र Correct answer.
- विजेचा दिवा
- वाऱ्याचे चाक
- सौर ऊर्जा चूल
Explanation
गद्यांशात वाळू, खडा आणि कापूस यांच्या थरांतून पाणी गाळणारे यंत्र विद्यार्थ्यांनी बनवल्याचे दिले आहे. प्रदर्शनातील हेच कार्य महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे यंत्राचा उल्लेख असलेला पर्याय बरोबर ठरतो.
Question 13Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'गावातील टपालवाला रोज सकाळी सायकलने दूरच्या वाड्यांत टपाल पोहोचवतो. पाऊस असो वा ऊन, तो आपले काम चुकवत नाही. गावकरी त्याची वाट पाहतात.' गावकरी टपालवाल्याची वाट का पाहतात?
- तो जेवायला बोलावतो
- तो सायकल शिकवतो
- तो शेतात मदत करतो
- तो टपाल आणतो Correct answer.
Explanation
टपालवाला दूरच्या वाड्यांत टपाल पोहोचवतो आणि पावसातही काम चुकवत नाही, असे गद्यांश सांगतो. गावकरी त्याची वाट पाहतात कारण तो त्यांचे टपाल आणतो. सायकल शिकवणे किंवा जेवण देणे याचा उल्लेख नाही.
Question 14Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'मीरा सायकल चालवायला घाबरत होती. ती पहिल्यांदा पडली, पण उठली. दुसऱ्या दिवशी पुन्हा प्रयत्न केला. आठवड्याभरात ती शाळेपर्यंत सायकलवर जाऊ लागली.' मीराच्या स्वभावाबद्दल गद्यांशातून काय स्पष्ट होते?
- ती सहज हार मानते
- ती शाळेत जात नाही
- ती चिकाटी दाखवते Correct answer.
- ती सायकलची पर्वा करत नाही
Explanation
मीरा पडल्यावरही पुन्हा उठून सराव करते आणि आठवड्याभरात शाळेपर्यंत सायकल चालवू लागते. यावरून तिची चिकाटी आणि प्रयत्नशीलता दिसते. घाबरून हार मानणे हे वर्णनात नाही.
Question 15Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'वसाहतीतील रहिवाशांनी मोकळ्या जागेत भाजीपाला लावला. ज्यांना रोपे नव्हती, त्यांना इतरांनी दिली. उगवलेला भाजीपाला सर्वांनी वाटून घेतला.' गद्यांशाचा मुख्य विचार कोणता?
- भाजीपाला विकणेच कळत नाही
- रोपे फक्त बाजारात मिळतात
- सहकार्याने समुदायासाठी फायदा होतो Correct answer.
- मोकळी जागा नेहमी रिकामी ठेवावी
Explanation
रहिवाशांनी एकत्र भाजीपाला लावला, रोपे वाटून घेतली आणि उत्पादनही वाटून घेतले. यातून सहकार्याने समुदायाला फायदा होतो हा मुख्य विचार मिळतो. भाजीपाला विकणे किंवा जागा रिकामी ठेवणे हे गद्यांशाचे केंद्र नाही.
Question 16Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'शाळेच्या नळाखाली पाणी टपकत होते. सोहमने ते पाहिले आणि शिक्षकांना सांगितले. त्याने प्लंबरला बोलावून नळ दुरुस्त करून घेतला.' सोहमच्या वर्तनातून कोणता गुण दिसतो?
- टोकाची स्पर्धात्मकता
- जबाबदारीची जाणीव Correct answer.
- अतिशय निष्काळजीपणा
- सतत आळशीपणा
Explanation
सोहमने पाणी टपकल्याचे लक्षात घेतले, शिक्षकांना सांगितले आणि नळ दुरुस्त करून घेतला. हे वर्तन जबाबदारीची जाणीव दाखवते. निष्काळजीपणा किंवा आळशीपणा याला विरुद्ध अर्थ आहे.
Question 17Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'ग्रंथपालांनी ग्रंथालयात अभिप्राय पेटी ठेवली. विद्यार्थ्यांनी वाचलेल्या पुस्तकांबद्दल आपले मत लिहून त्या पेटीत टाकले. ग्रंथपालांनी ती मते वाचून नवीन पुस्तके मागवली.' अभिप्राय पेटीचा उद्देश काय होता?
- विद्यार्थ्यांचे मत जाणणे Correct answer.
- विद्यार्थ्यांना दंड करणे
- ग्रंथालय बंद करणे
- पुस्तके जमा करणे
Explanation
विद्यार्थ्यांनी पुस्तकांबद्दलचे मत लिहून पेटीत टाकले आणि ग्रंथपालांनी ते वाचून नवीन पुस्तके मागवली. म्हणून पेटीचा उद्देश विद्यार्थ्यांचे मत जाणणे हा आहे. दंड करणे किंवा ग्रंथालय बंद करणे याचा उल्लेख नाही.
Question 18Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'गावातील ज्येष्ठ नागरिक मुलांना स्वातंत्र्यसैनिकांच्या गोष्टी सांगतात. मुले शांतपणे ऐकतात आणि प्रश्न विचारतात. पुढे तीच मुले त्या गोष्टी आपल्या मित्रांना सांगतात.' गद्यांशावरून काय सूचित होते?
- मुलांना गोष्टी ऐकायला आवडत नाहीत
- स्वातंत्र्यसैनिकांच्या गोष्टी विसरल्या पाहिजेत
- ज्येष्ठ नागरिकांना बोलायला वेळ नाही
- तोंडी परंपरा टिकते Correct answer.
Explanation
ज्येष्ठ नागरिक गोष्टी सांगतात, मुले ऐकतात आणि पुढे मित्रांना सांगतात; यातून तोंडी परंपरा पुढे जात असल्याचे सूचित होते. गोष्टी विसराव्यात असे गद्यांशात म्हटलेले नाही.
Question 19Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'कोरड्या दुष्काळी भागात तरुणांनी मिळून छोटे बंधारे बांधले. पावसाचे पाणी तिथे साचले. भूजल पातळी वाढली आणि शेतकऱ्यांना पुन्हा पिके घेता आली.' या घटनेवरून कोणता निष्कर्ष काढता येईल?
- भूजल पातळी वाढल्यास पिके घेतली जात नाहीत
- पावसावर कोणताही परिणाम होत नाही
- बंधारे बांधणे शेतकऱ्यांना परवडत नाही
- सामूहिक प्रयत्नांनी परिस्थिती सुधारते Correct answer.
Explanation
तरुणांनी एकत्र येऊन बंधारे बांधले, त्यामुळे पाणी साचले, भूजल वाढले आणि पिके पुन्हा घेतली जाऊ लागली. ही कारण-परिणाम शृंखला सामूहिक प्रयत्नांची ताकद दाखवते. बंधारे परवडत नाहीत किंवा पावसाचा परिणाम होत नाही हे गद्यांशाला विरुद्ध आहे.
Question 20Unseen passage comprehension (अपठित गद्यांश)
खालील गद्यांश वाचा: 'दुकानदार शेतकऱ्यांना पैसे नसतानाही उधारीने बियाणे देतो. शेतकरी कापणीनंतर हिशोब करतो. दुकानदार म्हणतो, विश्वास हाच माझा खरा नफा.' दुकानदाराच्या विश्वास हाच खरा नफा या वाक्याचा अर्थ काय?
- उधारी देणे योग्य नाही
- शेतकरी कापणी करत नाहीत
- विश्वासामुळे टिकाऊ नाते तयार होते Correct answer.
- नफा हा पैशानेच मोजला जातो
Explanation
दुकानदार उधारीने बियाणे देतो आणि शेतकरी कापणीनंतर हिशोब करतो; हे परस्पर विश्वासावर आधारित नाते आहे. विश्वासामुळे टिकाऊ व्यवहार-नाते तयार होते, हा त्याचा अभिप्रेत अर्थ आहे. केवळ पैशाचा नफा मोजणे हा त्याचा अर्थ नाही.
Question 21Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
स्वामी विवेकानंद यांच्यावरील गद्य पाठानुसार त्यांनी 'अमेरिकेतील बंधू-भगिनींनो' या शब्दांनी सुरू होणारे प्रसिद्ध भाषण कोणत्या शहरात केले?
- न्यूयॉर्क
- पॅरिस
- लंडन
- शिकागो Correct answer.
Explanation
१८९३ मध्ये शिकागो येथे झालेल्या जागतिक धर्म परिषदेत स्वामी विवेकानंदांनी आपले प्रसिद्ध भाषण केले. त्या भाषणाची सुरुवात 'अमेरिकेतील बंधू आणि भगिनींनो' अशी झाली होती. यामुळे जगभरात त्यांची ख्याती झाली.
Question 22Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सावित्रीबाई फुले यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांनी मुलींसाठी पहिली शाळा कोणत्या शहरात सुरू केली असे सांगितले आहे?
- मुंबई
- नागपूर
- पुणे Correct answer.
- सातारा
Explanation
सावित्रीबाई फुले यांनी १८४८ मध्ये पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींसाठी शाळा सुरू केली. महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्यासह त्यांनी स्त्रीशिक्षणाची चळवळ पुढे नेली. म्हणून या पाठात पुण्याचा उल्लेख येतो.
Question 23Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
'जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी' हे गद्य पाठाचे शीर्षक कोणत्या प्राचीन महाकाव्यातील उल्लेखावर आधारित आहे?
- रामायण Correct answer.
- महाभारत
- पंचतंत्र
- भागवत
Explanation
हा उल्लेख वाल्मीकी रामायणातील आहे, जिथे श्रीराम लक्ष्मणाला आई व जन्मभूमी स्वर्गापेक्षाही श्रेष्ठ असल्याचे सांगतात. पाठाचे शीर्षक याच भावनेवर आधारित आहे.
Question 24Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सुभेदार तानाजी मालुसरे यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांनी घोरपडीच्या साहाय्याने रात्रीच्या वेळी चढून कोणता किल्ला जिंकला?
- राजगड
- सिंहगड Correct answer.
- पुरंदर
- प्रतापगड
Explanation
तानाजी मालुसरे यांनी १६७० मध्ये सिंहगड (कोणधाना) किल्ला जिंकला. किल्ल्याच्या तटावर दोर चढवण्यासाठी घोरपडीचा वापर केला होता. या लढाईत तानाजी धारातीर्थी पडले, म्हणून 'गड आला पण सिंह गेला' अशी उक्ती प्रसिद्ध आहे.
Question 25Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
महात्मा गांधी यांच्यावरील गद्य पाठात दांडी यात्रेचा संबंध कोणत्या कायद्याच्या भंगाशी जोडला आहे?
- मिठाचा कायदा Correct answer.
- शस्त्रास्त्र कायदा
- जमीन महसूल कायदा
- वन कायदा
Explanation
१९३० मध्ये महात्मा गांधींनी दांडी यात्रेच्या माध्यमातून ब्रिटिशांच्या मिठाच्या कायद्याचा भंग केला. ही घटना भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील सविनय कायदेभंगाचे प्रतीक मानली जाते. म्हणून पाठात दांडी यात्रेचा उल्लेख मिठाच्या कायद्याशी जोडलेला आहे.
Question 26Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
महाराणा प्रताप यांच्यावरील गद्य पाठात हल्दीघाटीच्या युद्धात त्यांना वाचवणाऱ्या विश्वासू घोड्याचे नाव काय आहे?
- नीला
- कंथक
- बुसिफेलस
- चेतक Correct answer.
Explanation
महाराणा प्रताप यांचा चेतक हा विश्वासू घोडा हल्दीघाटीच्या लढाईत त्यांना रणभूमीतून वाचवताना प्राणास गेला. या पराक्रमाचा उल्लेख पाठात केला आहे.
Question 27Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
झांशीची राणी लक्ष्मीबाई यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांचा लढा मुख्यतः कोणत्या ऐतिहासिक घटनेशी संबंधित आहे?
- १९३० ची दांडी यात्रा
- १९४२ चे चले जाव आंदोलन
- १८५७ चा उठाव Correct answer.
- १८८५ ची काँग्रेस स्थापना
Explanation
राणी लक्ष्मीबाई यांनी १८५७ च्या स्वातंत्र्यसंग्रामात झांशीच्या संरक्षणासाठी ब्रिटिशांविरुद्ध लढा दिला. पाठात त्यांच्या शौर्याचे आणि स्वाभिमानाचे वर्णन याच घटनेच्या पार्श्वभूमीवर आहे. म्हणून इतर घटना कालानुक्रमे चुकीच्या आहेत.
Question 28Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
छत्रपती शिवाजी महाराजांवरील गद्य पाठात आग्रा येथून केलेली सुटका कोणत्या गुणाचे उदाहरण म्हणून वर्णिली आहे?
- अतिशय शारीरिक बळ
- अपार औदार्य
- रणनीती आणि धैर्य Correct answer.
- धार्मिक सहिष्णुता
Explanation
आग्र्याहून सुटका करताना शिवाजी महाराजांनी पेट्या आणि पालख्या यांचा वापर करून शत्रूला गोंधळात टाकले. ही घटना त्यांच्या कुशल रणनीतीचे आणि धैर्याचे उदाहरण मानली जाते. केवळ शारीरिक बळ किंवा औदार्य यातून या सुटकेचे वर्णन होत नाही.
Question 29Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
'जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी' या पाठातील 'गरीयसी' या शब्दाचा अर्थ काय आहे?
- अत्यंत सुंदर
- पवित्र
- अधिक श्रेष्ठ Correct answer.
- खूप दूर
Explanation
'गरीयसी' हा 'गुरु' किंवा 'गरीयान्' या शब्दाचा स्त्रीलिंगी उत्तमावस्था प्रयोग आहे, ज्याचा अर्थ 'अधिक श्रेष्ठ' असा होतो. त्यामुळे संपूर्ण वाक्याचा अर्थ 'आई आणि जन्मभूमी स्वर्गापेक्षाही श्रेष्ठ आहे' असा होतो.
Question 30Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सुभाषचंद्र बोस यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांनी नेतृत्व केलेल्या सैन्याचे नाव काय आहे?
- बंगाल रेजिमेंट
- आझाद हिंद सेना Correct answer.
- मराठा लाइट इन्फंट्री
- रॉयल इंडियन नेव्ही
Explanation
सुभाषचंद्र बोस यांनी १९४३ मध्ये आझाद हिंद सेनेची (Indian National Army) पुनर्रचना केली आणि तिचे नेतृत्व केले. ही सेना स्वातंत्र्यलढ्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणारी ठरली. म्हणून पाठात त्यांच्या या सैन्याचा उल्लेख येतो.
Question 31Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सावित्रीबाई फुले यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांचे पती कोण होते असे सांगितले आहे?
- महात्मा ज्योतिराव फुले Correct answer.
- महादेव गोविंद रानडे
- भाऊराव पाटील
- धोंडो केशव कर्वे
Explanation
सावित्रीबाई फुले यांचे पती ज्योतिराव फुले होते. त्यांच्या प्रेरणेने सावित्रीबाईंनी मुलींच्या शिक्षणाचे कार्य सुरू केले, हेच पाठातील मुख्य नाते स्पष्ट करते.
Question 32Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
स्वामी विवेकानंद यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव काय सांगितले आहे?
- दयानंद सरस्वती
- रवींद्रनाथ टागोर
- ईश्वरचंद्र विद्यासागर
- नरेंद्रनाथ दत्त Correct answer.
Explanation
स्वामी विवेकानंद यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव नरेंद्रनाथ दत्त होते. संन्यास घेतल्यानंतर ते स्वामी विवेकानंद या नावाने ओळखले जाऊ लागले, असे पाठात सांगितले आहे.
Question 33Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सुभेदार तानाजी मालुसरे यांच्यावरील गद्य पाठात ते कोणत्या राजाचे सेनापती होते?
- पेशवे बाजीराव
- छत्रपती शिवाजी महाराज Correct answer.
- छत्रपती संभाजी महाराज
- महाराणा प्रताप
Explanation
तानाजी मालुसरे हे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे विश्वासू सेनापती होते. पाठात त्यांचा पराक्रम शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यासाठी केलेल्या योगदानाशी जोडून वर्णिला आहे.
Question 34Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
महात्मा गांधी यांच्यावरील गद्य पाठात दांडी यात्रा कोणत्या वर्षी सुरू झाली असे सांगितले आहे?
- १९४२
- १९२०
- १९१९
- १९३० Correct answer.
Explanation
दांडी यात्रा १९३० मध्ये सुरू झाली. मीठ कायदा भंग करण्यासाठी गांधीजींनी ही यात्रा काढली, हा ऐतिहासिक संदर्भ पाठात दिला आहे.
Question 35Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
महाराणा प्रताप यांच्यावरील गद्य पाठात हल्दीघाटीच्या युद्धात मुघल सैन्याचे नेतृत्व कोणी केले असे सांगितले आहे?
- तोडरमल
- मानसिंग Correct answer.
- बीरबल
- अबुल फजल
Explanation
हल्दीघाटीच्या युद्धात मुघल सैन्याचे नेतृत्व मानसिंग यांनी केले होते. अकबराच्या वतीने लढलेल्या या सैन्याविरुद्ध महाराणा प्रतापांनी पराक्रम केला, असे पाठात वर्णन आहे.
Question 36Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
झांशीची राणी लक्ष्मीबाई यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांचे बालपणीचे नाव काय सांगितले आहे?
- ताराबाई
- अहिल्याबाई
- जिजाबाई
- मणिकर्णिका Correct answer.
Explanation
लक्ष्मीबाईंचे बालपणीचे नाव मणिकर्णिका होते. लहानपणी त्यांना मणू असेही म्हटले जाई, असा उल्लेख पाठातील चरित्रात्मक माहितीत येतो.
Question 37Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
छत्रपती शिवाजी महाराजांवरील गद्य पाठात त्यांचा राज्याभिषेक कोणत्या किल्ल्यावर झाला असे सांगितले आहे?
- पन्हाळा
- सिंहगड
- रायगड Correct answer.
- प्रतापगड
Explanation
शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक रायगड किल्ल्यावर झाला. स्वराज्याची स्थापना आणि स्वतंत्र राज्याची घोषणा या घटनेशी जोडून पाठात त्याचे महत्त्व सांगितले आहे.
Question 38Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सुभाषचंद्र बोस यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांचा जन्म कोणत्या शहरात झाला असे सांगितले आहे?
- कलकत्ता
- पटना
- ढाका
- कटक Correct answer.
Explanation
सुभाषचंद्र बोस यांचा जन्म कटक येथे झाला. पाठात त्यांच्या बालपणीच्या व शिक्षणाच्या संदर्भात ही माहिती दिली जाते.
Question 39Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
'जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी' या गद्य पाठात 'जननी' या शब्दाचा अर्थ काय आहे?
- नगरी
- आई Correct answer.
- पृथ्वी
- नदी
Explanation
'जननी' या शब्दाचा अर्थ आई असा आहे. माता आणि मातृभूमी ही स्वर्गापेक्षाही श्रेष्ठ आहेत, असा भाव या वाक्यातून व्यक्त होतो.
Question 40Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
महात्मा गांधी यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांच्या आत्मचरित्राचे नाव काय सांगितले आहे?
- 'हिंद स्वराज'
- 'गीता प्रवचने'
- 'सत्याचे प्रयोग' Correct answer.
- 'इंडिया विन्स फ्रीडम'
Explanation
गांधीजींच्या आत्मचरित्राचे नाव 'सत्याचे प्रयोग' असे सांगितले आहे. सत्य आणि अहिंसेच्या शोधाचा त्यांचा प्रवास या आत्मचरित्रातून व्यक्त होतो.
Question 41Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
स्वामी विवेकानंद यांच्यावरील गद्य पाठानुसार त्यांनी शिकागो येथील जागतिक धर्मपरिषदेत भाषण कोणत्या वर्षी केले?
- १८९३ Correct answer.
- १८७९
- १९०१
- १८८५
Explanation
विवेकानंदांनी १८९३ मध्ये शिकागो येथील जागतिक धर्मपरिषदेत भाषण केले. त्या भाषणाने त्यांना जागतिक ओळख मिळाली. पाठात हा प्रसंग भारतीय विचारांच्या प्रसाराचे उदाहरण म्हणून आला आहे.
Question 42Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सुभेदार तानाजी मालुसरे यांच्यावरील गद्य पाठानुसार कोंढाणा किल्ला जिंकल्यानंतर त्या किल्ल्याचे नाव काय ठेवण्यात आले?
- राजगड
- प्रतापगड
- सिंहगड Correct answer.
- तोरणा
Explanation
तानाजी मालुसरे यांनी कोंढाणा किल्ला जिंकल्यानंतर त्याचे नाव सिंहगड असे ठेवले. हे नाव त्यांच्या सिंहासारख्या पराक्रमाचे स्मरण करून देते. पाठात हा विजय मराठा स्वराज्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला आहे.
Question 43Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सुभाषचंद्र बोस यांच्यावरील गद्य पाठानुसार आझाद हिंद सेनेची स्थापना कोणत्या देशात झाली असे सांगितले आहे?
- जपान
- सिंगापूर Correct answer.
- दक्षिण आफ्रिका
- जर्मनी
Explanation
आझाद हिंद सेनेची स्थापना सिंगापूर येथे झाली असे पाठात सांगितले आहे. बोस यांनी तेथून भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यास गती दिली. ही घटना त्यांच्या नेतृत्वगुणाचे द्योतक आहे.
Question 44Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सावित्रीबाई फुले यांच्यावरील गद्य पाठानुसार मुलींसाठी पहिली शाळा कोणत्या वर्षी सुरू झाली?
- १८४८ Correct answer.
- १८४०
- १८५७
- १८५१
Explanation
सावित्रीबाई फुले यांनी १८४८ मध्ये मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. त्या काळात स्त्री-शिक्षणाला तीव्र विरोध होता. पाठात हा उपक्रम सामाजिक सुधारणेचे प्रतीक म्हणून मांडला आहे.
Question 45Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
महात्मा गांधी यांच्यावरील गद्य पाठानुसार दांडी यात्रा कोणत्या ठिकाणाहून सुरू झाली?
- अहमदाबाद
- साबरमती Correct answer.
- दांडी
- वर्धा
Explanation
दांडी यात्रा साबरमती आश्रमातून सुरू झाली. गांधीजींनी दांडी गावाकडे प्रवास करून मिठाचा कायदा मोडला. पाठात ही यात्रा ब्रिटिश सत्तेला केलेले आव्हान म्हणून वर्णिली आहे.
Question 46Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
महाराणा प्रताप यांच्यावरील गद्य पाठानुसार हल्दीघाटीचे युद्ध कोणत्या वर्षी झाले?
- १६००
- १५८२
- १५७६ Correct answer.
- १५६८
Explanation
हल्दीघाटीचे युद्ध १५७६ मध्ये झाले. यात महाराणा प्रताप आणि अकबराच्या सैन्यात संघर्ष झाला. पाठात हे युद्ध प्रतापांच्या प्रतिकारशक्तीचे उदाहरण म्हणून आले आहे.
Question 47Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
झांशीची राणी लक्ष्मीबाई यांच्यावरील गद्य पाठानुसार त्यांनी पुत्र म्हणून कोणाचा स्वीकार केला?
- गंगाधर राव
- दामोदर राव Correct answer.
- नाना साहेब
- तात्या टोपे
Explanation
राणी लक्ष्मीबाई यांनी दामोदर राव यांचा पुत्र म्हणून स्वीकार केला. त्यामुळे झांशीच्या गादीचा वारसा जोडला गेला. पाठात हा प्रसंग त्यांच्या मातृत्वाचे आणि राजकीय जबाबदारीचे द्योतक आहे.
Question 48Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
छत्रपती शिवाजी महाराजांवरील गद्य पाठानुसार आग्रा येथून त्यांची सुटका कोणत्या वर्षी झाली?
- १६५९
- १६६६ Correct answer.
- १६७४
- १६८०
Explanation
शिवाजी महाराजांची आग्रा येथून सुटका १६६६ मध्ये झाली. औरंगजेबाच्या कैदेतून ते कुशलतेने बाहेर पडले. पाठात ही घटना त्यांच्या धैर्याचे आणि चातुर्याचे उदाहरण म्हणून वर्णिली आहे.
Question 49Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
'जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी' या गद्य पाठात जन्मभूमी स्वर्गापेक्षा श्रेष्ठ का मानली आहे?
- ती प्राचीन राज्यांचे प्रतीक आहे
- ती धार्मिक स्थळांचे केंद्र आहे
- ती जन्म व संस्कार देते Correct answer.
- ती निसर्गसंपन्न व सुंदर आहे
Explanation
पाठात जन्मभूमी माणसाला जन्म आणि संस्कार देते, म्हणून ती स्वर्गापेक्षा श्रेष्ठ मानली आहे. मातृभूमीचे ऋण केवळ भौगोलिक सौंदर्याने ठरत नाही. हा विचार देशप्रेमाचा पाया म्हणून मांडला आहे.
Question 50Prose lessons from the prescribed textbook (गद्य पाठ)
सावित्रीबाई फुले यांच्यावरील गद्य पाठात त्यांनी शिक्षणाचा प्रसार करताना कोणत्या मुख्य सामाजिक अडचणीवर मात केली असे दाखवले आहे?
- स्त्री-शिक्षणाला कडवा विरोध Correct answer.
- पुस्तके छापण्यास परवानगी नव्हती
- शाळेसाठी जागा मिळत नव्हती
- पुरुषांना शिक्षणाची गरज नव्हती
Explanation
सावित्रीबाईंना स्त्री-शिक्षणाच्या प्रसारासाठी समाजाचा कडवा विरोध सहन करावा लागला. त्यांनी धैर्याने शाळा सुरू ठेवल्या आणि मुलींना शिकवले. पाठात हा संघर्ष सामाजिक परिवर्तनाचे उदाहरण म्हणून मांडला आहे.