अपठित गद्यांश: वाचन, आकलन आणि अचूक उत्तरलेखन
या विभागात काय तपासले जाते
अपठित गद्यांश म्हणजे पाठ्यपुस्तकाबाहेरील नवीन उतारा. यात उतारा समजून घेण्याची क्षमता, माहिती शोधणे, शब्दार्थ, शीर्षक, कारण-स्पष्टीकरण आणि स्वमत यांची परीक्षा होते. प्रश्न बहुतांश उताऱ्यातील मजकुरावर आधारित असतात; म्हणून उतारा नीट वाचल्याशिवाय उत्तरे लिहू नयेत.
प्रश्नांचे प्रकार
- प्रत्यक्ष माहिती: उताऱ्यातील वाक्याचा आधार घेऊन उत्तर.
- शीर्षक व मध्यवर्ती कल्पना: संपूर्ण उताऱ्याचा सार.
- शब्दार्थ, समानार्थी व विरुद्धार्थी शब्द.
- ‘का’ व ‘कसे’ प्रश्न: कारण किंवा प्रक्रिया स्पष्ट करणे.
- स्वमत: आपले मत आणि त्याला उताऱ्यातील आधार.
वाचनाची पद्धत
पहिले वाचन झटपट करा; दुसरे वाचन प्रश्नांसह करा. प्रश्नातील कीडशब्द अधोरेखित करा. उत्तर उताऱ्यातील शब्दांतच असावे असे नाही, पण अर्थ बदलू नये. प्रत्येक उत्तर पूर्ण वाक्यात आणि प्रश्नाच्या क्रमाने लिहा.
उदाहरण
उतारा: “पाणी हे जीवन आहे. पाण्याचा अपव्यय केल्यास भविष्यात टंचाई होईल.” प्रश्न: लेखक पाण्याचा अपव्यय का टाळायला सांगतो? विचार: ‘का’ म्हणजे कारण. उताऱ्यात दोन कारणे आहेत - पाणी जीवन आहे आणि अपव्ययाने भविष्यात टंचाई होईल. उत्तर: “कारण पाणी जीवन आहे आणि त्याचा अपव्यय केल्यास भविष्यात टंचाई होईल.”
गुण कापणारे सापळे
- उताऱ्यात नसलेली माहिती स्वतःच्या मनाने भरून काढणे.
- ‘एका शब्दात’ असे विचारले असता मोठा परिच्छेद लिहिणे.
- स्वमतात उताऱ्याचा आधार न देणे.
- विरुद्धार्थी शब्दाच्या जागी समानार्थी शब्द लिहिणे.
- उत्तर अर्धवट सोडून प्रश्नातील दुसरा भाग विसरणे.