शब्दसंपदा: समानार्थी, वाक्प्रचार आणि म्हणी
या विभागात काय तपासले जाते
शब्दसंपदेत समानार्थी व विरुद्धार्थी शब्द, शब्दसमूहासाठी एक शब्द, जोडशब्द, वाक्प्रचार आणि म्हणी यांचा समावेश होतो. वाक्प्रचार व म्हणी यांचा अर्थ व वाक्यातील वापर अचूक असणे आवश्यक असते.
मूलभूत फरक
- वाक्प्रचार क्रियापदासह येतो आणि वाक्यात तो क्रियापदासह वापरतात.
- म्हणी ही पूर्ण वाक्य असते; तिचे तात्पर्य वेगळे असते.
- समानार्थी शब्दांचा अर्थ जवळपास सारखा; विरुद्धार्थी शब्दांचा अर्थ उलट.
उदाहरण
वाक्प्रचार: ‘अंगावर काटा उभा राहणे’ = भीती वाटणे. वाक्य: “अंधारात अचानक आवाज ऐकून त्याच्या अंगावर काटा उभा राहिला.” म्हण: ‘अति तिथे माती’ = अतिरेक चांगला नसतो. वाक्य: “अति तिथे माती, म्हणून कितीही आवडले तरी मर्यादा ठेवा.” येथे वाक्प्रचाराचा अर्थ शब्दशः घेऊ नये; म्हणीचे तात्पर्य स्पष्ट लिहावे.
गुण कापणारे सापळे
- वाक्प्रचाराचा शब्दशः अर्थ लिहिणे.
- म्हणीचे तात्पर्य न देता केवळ वाक्य लिहिणे.
- समानार्थी शब्दाच्या जागी विरुद्धार्थी शब्द लिहिणे.
- शब्दसमूहासाठी एक शब्द देताना व्याकरण चुकवणे.