I85PREP
⌘ K
Maharashtra HSC Gujarati (MSBSHSE) study materials
Maharashtra HSC Gujarati (MSBSHSE) study resources

Maharashtra HSC Gujarati (MSBSHSE) practice questions

One question at a time. Build your Maharashtra HSC Gujarati (MSBSHSE) understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગુજરાતી ગદ્યના અભ્યાસમાં 'વિચાર વિસ્તાર' એટલે શું?

  1. ગદ્યનું પદ્યમાં રૂપાંતર
  2. પાત્રોની યાદી તૈયાર કરવી
  3. એક જ વિચારને ઉદાહરણ અને દલીલ સાથે વિસ્તારવો Correct answer.
  4. લેખકના વિચારનું સંક્ષિપ્તીકરણ

Explanation

વિચાર વિસ્તાર એ લેખકના મુખ્ય વિચારને ઉદાહરણ, દલીલ અને સમજૂતી દ્વારા ફેલાવવાની પ્રક્રિયા છે. સંક્ષિપ્તીકરણ તેનાથી ઊલટું છે, કારણ કે તેમાં વિચાર ટૂંકાવાય છે.

Question 2ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યના પ્રકારોમાં 'લલિત ગદ્ય'ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા કઈ ગણાય?

  1. ફક્ત શબ્દકોશ ક્રમ
  2. સંવાદ વગરનું નાટ્ય
  3. ભાવપ્રધાન અને વ્યક્તિગત શૈલી Correct answer.
  4. કેવળ આંકડા અને તથ્યો

Explanation

લલિત ગદ્યમાં લેખકની વ્યક્તિગત ભાવના અને શૈલી પ્રધાન હોય છે, જેમાં ભાવ અને કલ્પના મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ પ્રકાર નિબંધ અને ભાવાત્મક લેખનમાં વધુ જોવા મળે છે.

Question 3ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યમાં 'સંક્ષિપ્તીકરણ' કરતી વખતે સૌથી પહેલાં શું કરવું યોગ્ય છે?

  1. મુખ્ય વિચારો ઓળખી તેને ક્રમમાં ગોઠવવા Correct answer.
  2. શીર્ષક બદલી નાખવું
  3. લેખની લંબાઈ જોયા વિના લખવું
  4. દરેક વાક્ય જેમ છે તેમ ટાંકવું

Explanation

સંક્ષિપ્તીકરણમાં પહેલાં લખાણના મુખ્ય મુદ્દા ઓળખીને તેમને તાર્કિક ક્રમમાં ગોઠવવા જોઈએ. ત્યારબાદ ગૌણ વિગતો દૂર કરીને ટૂંકમાં રજૂ કરવું.

Question 4ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યમાં 'વક્તવ્ય' અને 'આશય' વચ્ચેનો ભેદ સમજાવવા માટે કયું વિધાન યોગ્ય છે?

  1. વક્તવ્ય એ લેખકનું જીવનચરિત્ર
  2. વક્તવ્ય એ લખાણનો શબ્દાર્થ, આશય એ તેનો ઉદ્દેશ Correct answer.
  3. આશય ફક્ત કાવ્યમાં હોય
  4. વક્તવ્ય અને આશય હંમેશાં એક જ હોય

Explanation

વક્તવ્ય એ લખાણમાં શબ્દો દ્વારા જે કહેવાયું છે તે છે, જ્યારે આશય એ લેખક જે સંદેશ આપવા માંગે છે તે છે. સારી સમજ માટે બંનેને અલગ પરંતુ સંબંધિત ગણવા જોઈએ.

Question 5ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

નિબંધમાં 'પ્રસ્તાવના'નું મુખ્ય કાર્ય શું છે?

  1. વિષયનો નિષ્કર્ષ આપવો
  2. સંદર્ભસૂચિ ગોઠવવી
  3. ઉપસંહારનું પુનરાવર્તન કરવું
  4. વાચકને વિષય તરફ દોરી જવો Correct answer.

Explanation

પ્રસ્તાવના નિબંધની શરૂઆતમાં વાચકનું ધ્યાન વિષય તરફ ખેંચે છે અને આગળની ચર્ચાની દિશા નક્કી કરે છે. નિષ્કર્ષ આપવાનું કામ ઉપસંહારનું છે.

Question 6ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં ઉપયોગ થયેલા 'વ્યંગ'ને ઓળખવાનો સૌથી વિશ્વસનીય આધાર કયો છે?

  1. અક્ષરોની સંખ્યા
  2. વાક્યની લંબાઈ
  3. શબ્દો અને સંદર્ભ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ Correct answer.
  4. ફક્ત શીર્ષક

Explanation

વ્યંગ ત્યારે સ્પષ્ટ થાય છે જ્યારે કહેવાયેલા શબ્દો અને સંદર્ભની અપેક્ષા વચ્ચે વિરોધાભાસ દેખાય. લેખક ઊલટો અર્થ સૂચવે છે, જે સંદર્ભ સાથે સરખાવીને પકડાય છે.

Question 7ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

'ગદ્યની ભાષા શુદ્ધ અને પ્રવાહી હોવી જોઈએ' - આ વિધાનમાં 'પ્રવાહી' શબ્દ કઈ ગુણવત્તા સૂચવે છે?

  1. લખાણમાં કઠિન શબ્દોનો ભરાવો
  2. ફક્ત વ્યાકરણની શુદ્ધતા
  3. લખાણની લંબાઈ
  4. વાક્યોની સહજ અને સરળ ગતિ Correct answer.

Explanation

'પ્રવાહી' ભાષા એટલે વાક્યો સહજ રીતે વહેતાં હોય, વાચકને અટકીને વાંચવું ન પડે. આ ગુણ શબ્દલાઘવ અને કુદરતી ક્રમ પર આધાર રાખે છે.

Question 8ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યના સંદર્ભમાં 'અનુચ્છેદ' (paragraph)ની રચનામાં કયો ગુણ આવશ્યક ગણાય?

  1. એક જ મુખ્ય વિચાર પર કેન્દ્રિત રહેવું Correct answer.
  2. ફક્ત પ્રશ્નો પૂછવા
  3. અનેક વિષયો એકસાથે મૂકવા
  4. દરેક વાક્યમાં નવો વિષય શરૂ કરવો

Explanation

સારો અનુચ્છેદ એક મુખ્ય વિચારને કેન્દ્રમાં રાખીને તેને સહાયક વાક્યો દ્વારા વિકસાવે છે. આથી વાચકને વિચારની એકતા સ્પષ્ટ રહે છે.

Question 9ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'સંદર્ભ' જાળવવાનો અર્થ શું છે?

  1. દરેક શબ્દનો શબ્દકોશ અર્થ લેવો
  2. આગળ-પાછળના લખાણ સાથે અર્થની સુસંગતતા જાળવવી Correct answer.
  3. લેખકનું નામ દરેક વાક્યમાં લખવું
  4. ફક્ત શીર્ષકનો અર્થ સમજવો

Explanation

સંદર્ભ જાળવવો એટલે વાક્ય કે શબ્દનો અર્થ આજુબાજુના લખાણ સાથે મેળવીને સમજવો. એક જ શબ્દ સંદર્ભ પ્રમાણે જુદો અર્થ ધરાવી શકે છે.

Question 10ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

'આત્મકથા' અને 'ચરિત્ર' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. આત્મકથા ફક્ત પદ્યમાં લખાય
  2. બંનેમાં ફક્ત કાલ્પનિક પાત્રો હોય
  3. આત્મકથા લેખક પોતે લખે, ચરિત્ર બીજા વિશે લખાય Correct answer.
  4. ચરિત્રમાં લેખકનું જીવન જ હોય

Explanation

આત્મકથામાં લેખક પોતાના જીવનનું વર્ણન કરે છે, જ્યારે ચરિત્રમાં કોઈ બીજી વ્યક્તિના જીવનનું આલેખન થાય છે. આ ભેદ વર્ણનકર્તાની ઓળખ પર આધારિત છે.

Question 11ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યના અભ્યાસમાં 'આસ્વાદ' કરવાનો અર્થ શું છે?

  1. લખાણનું ફક્ત ઝડપી વાંચન કરવું
  2. લખાણની ટીકા કરવી
  3. ભાવ અને અર્થનો આંતરિક આનંદ માણવો Correct answer.
  4. લખાણને યાદ કરી લેવું

Explanation

આસ્વાદ એ લખાણના ભાવ, શૈલી અને અર્થને અનુભવીને તેનો આંતરિક આનંદ મેળવવો છે. તે કેવળ ઝડપી વાંચન કે રટણથી થતો નથી.

Question 12ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'ઉપસંહાર' લખતી વખતે કઈ બાબત ટાળવી જોઈએ?

  1. મુખ્ય મુદ્દાનું સંક્ષિપ્ત સ્મરણ
  2. નવો અસંબંધિત વિષય શરૂ કરવો Correct answer.
  3. તાર્કિક નિષ્કર્ષ આપવો
  4. પ્રસ્તાવના સાથે સુસંગતતા

Explanation

ઉપસંહારમાં પહેલાં ચર્ચાયેલા મુદ્દાઓનો સંક્ષિપ્ત નિષ્કર્ષ આપવો જોઈએ, નવો અસંબંધિત વિષય ઉમેરવો નહીં. નવો વિષય લખાણની એકતા તોડે છે.

Question 13ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યમાં વપરાયેલા 'રૂઢિપ્રયોગ'ની ખરી ઓળખ કઈ છે?

  1. ફક્ત વ્યક્તિવાચક નામ
  2. શબ્દોનો શબ્દશઃ અર્થ જ સાચો
  3. શબ્દસમૂહનો સ્થિર લાક્ષણિક અર્થ Correct answer.
  4. વાક્યના અંતે વપરાતું વિરામચિહ્ન

Explanation

રૂઢિપ્રયોગ એ શબ્દસમૂહ છે જેનો અર્થ શબ્દશઃ નહીં, પરંતુ સ્થિર લાક્ષણિક અર્થ તરીકે સમજાય છે. ઉદાહરણ તરીકે 'હાથ પર તેલ નાખવું' નો અર્થ ચાપલૂસી કરવી એવો થાય.

Question 14ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખની 'શૈલી' નક્કી કરવામાં કયું પરિબળ સૌથી મહત્ત્વનું છે?

  1. લેખકની ભાષા, વાક્યરચના અને ભાવની પસંદગી Correct answer.
  2. અક્ષરોનો રંગ
  3. કાગળનું માપ
  4. લેખનો શીર્ષક ફક્ત

Explanation

શૈલી એ લેખકની પોતાની અભિવ્યક્તિ છે, જે શબ્દપસંદગી, વાક્યરચના અને ભાવની રજૂઆતમાં દેખાય છે. બાહ્ય ભૌતિક બાબતો શૈલી નક્કી કરતી નથી.

Question 15ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'તર્કબદ્ધતા' જાળવવા માટે કયું પગલું યોગ્ય છે?

  1. વિરોધાભાસી વિધાનો ગોઠવવા
  2. ફક્ત લાગણીના આધારે દાવો કરવો
  3. ઉદાહરણો ટાળવા
  4. દરેક દાવા પાછળ પુરાવો કે કારણ આપવું Correct answer.

Explanation

તર્કબદ્ધતા માટે દરેક દાવાને કારણ, પુરાવો કે ઉદાહરણ દ્વારા સમર્થન આપવું જરૂરી છે. આથી વાચક લેખકના નિષ્કર્ષ સુધી વિશ્વાસપૂર્વક પહોંચે છે.

Question 16ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યના સંદર્ભમાં 'ભાવાર્થ' અને 'શબ્દાર્થ' વચ્ચેનો તફાવત કયો છે?

  1. ભાવાર્થ ફક્ત શીર્ષકમાં હોય
  2. શબ્દાર્થ ફક્ત કાવ્યમાં હોય
  3. બંને એક જ અર્થ છે
  4. ભાવાર્થ લાક્ષણિક અર્થ, શબ્દાર્થ શબ્દશઃ અર્થ Correct answer.

Explanation

શબ્દાર્થ શબ્દનો શબ્દશઃ અર્થ છે, જ્યારે ભાવાર્થ સંદર્ભ અને લાક્ષણિકતાને આધારે ઊંડો અર્થ છે. ગદ્યના અર્થઘટનમાં બંનેને અલગ પારખવા જરૂરી છે.

Question 17ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'દૃષ્ટાંત' આપવાનો મુખ્ય હેતુ શું છે?

  1. અમૂર્ત વિચારને સ્પષ્ટ કરવો Correct answer.
  2. વાક્યોની સંખ્યા વધારવી
  3. લેખકની ઓળખ છુપાવવી
  4. લખાણ લંબાવવું

Explanation

દૃષ્ટાંત અમૂર્ત કે કઠિન વિચારને મૂર્ત ઉદાહરણ દ્વારા સ્પષ્ટ બનાવે છે. આથી વાચકને વિચાર સહેલાઈથી સમજાય છે.

Question 18ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યના અભ્યાસમાં 'પાત્રવિશ્લેષણ' કરતી વખતે કઈ બાબત પર ધ્યાન આપવું જોઈએ?

  1. પાત્રનાં કાર્યો, સંવાદ અને પ્રેરણાઓ Correct answer.
  2. ફક્ત પાત્રનું નામ
  3. લેખની પૃષ્ઠ સંખ્યા
  4. લેખકની જન્મતારીખ

Explanation

પાત્રવિશ્લેષણ માટે પાત્રનાં કાર્યો, સંવાદો અને તેની પાછળની પ્રેરણાઓ તપાસવી જોઈએ. આનાથી પાત્રનું સ્વરૂપ અને કથામાં તેની ભૂમિકા સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 19ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યમાં 'અલંકારિક ભાષા' ક્યારે યોગ્ય ગણાય?

  1. જ્યારે તે અર્થને વધુ સ્પષ્ટ અને પ્રભાવશાળી બનાવે Correct answer.
  2. જ્યારે દરેક શબ્દ અલંકારિત હોય
  3. જ્યારે તે અર્થને ગૂંચવે
  4. જ્યારે વાક્યો લાંબાં થાય

Explanation

અલંકારિક ભાષા ત્યારે યોગ્ય છે જ્યારે તે અર્થને વધુ સ્પષ્ટ, સુંદર કે પ્રભાવશાળી બનાવે. અતિરેક અથવા ગૂંચવણ ઊભી કરે તો તે લખાણને નુકસાન પહોંચાડે છે.

Question 20ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'એકતા' (unity) સચવાય તે માટે કયું સાધન સૌથી ઉપયોગી છે?

  1. દરેક અનુચ્છેદમાં નવો વિષય ઉમેરવો
  2. ઉદાહરણો દૂર કરવા
  3. લખાણમાં વારંવાર દિશા બદલવી
  4. મુખ્ય વિચાર સાથે સંકળાયેલા ઉપવિચારો રાખવા Correct answer.

Explanation

લખાણની એકતા જળવાય છે જ્યારે દરેક ઉપવિચાર મુખ્ય વિચાર સાથે સીધો સંકળાયેલો હોય. આથી વાચકને લેખનો કેન્દ્રીય સંદેશ સ્પષ્ટ રહે છે.

Question 21ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યના સંદર્ભમાં 'શબ્દપ્રયોગની ચોખવટ' એટલે શું?

  1. શબ્દને વારંવાર વાપરવો
  2. શબ્દની જોડણી અને યોગ્ય સ્થાનની ચોકસાઈ Correct answer.
  3. શબ્દની લંબાઈ માપવી
  4. શબ્દનો ઉચ્ચાર ટાળવો

Explanation

શબ્દપ્રયોગની ચોખવટ એટલે યોગ્ય શબ્દ યોગ્ય સ્થાને, સાચી જોડણી અને યોગ્ય અર્થમાં વાપરવો. આ લખાણની સ્પષ્ટતા અને શિસ્ત જાળવે છે.

Question 22ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખની સમીક્ષા કરતી વખતે 'લેખકનો દૃષ્ટિકોણ' ઓળખવા માટે કયો પુરાવો સૌથી યોગ્ય છે?

  1. ફક્ત લખાણની લંબાઈ
  2. અનુચ્છેદોની સંખ્યા
  3. શીર્ષકમાં અક્ષરોની સંખ્યા
  4. લેખમાં વારંવાર આવતા મૂલ્યાંકનાત્મક શબ્દો અને ભાર Correct answer.

Explanation

લેખકનો દૃષ્ટિકોણ તેના મૂલ્યાંકનાત્મક શબ્દો, ભાર અને પસંદગીમાંથી પ્રગટ થાય છે. આ સંકેતો સંદર્ભ સાથે તપાસવાથી દૃષ્ટિકોણ સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 23ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યના અર્થઘટનમાં 'પૂર્વગ્રહ' ટાળવો કેમ જરૂરી છે?

  1. તે જોડણી સુધારે છે
  2. તે લખાણને ટૂંકું બનાવે છે
  3. તે વાક્યોની સંખ્યા વધારે છે
  4. તે લખાણના ખરા અર્થને વિકૃત કરે છે Correct answer.

Explanation

પૂર્વગ્રહ સાથે વાંચન કરવાથી વાચક પોતાની ધારણા લખાણ પર લાદે છે અને લેખકનો ખરો આશય ચૂકી જાય છે. નિષ્પક્ષ વાંચનથી જ સાચું અર્થઘટન થાય છે.

Question 24ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

બે ગદ્યલેખોની શૈલી સરખાવતી વખતે કઈ કસોટી સૌથી વધુ ઉપયોગી છે?

  1. વાક્યરચના, શબ્દભંડોળ અને ભાવની રજૂઆતની સરખામણી Correct answer.
  2. લેખકોની ઉંમરની સરખામણી
  3. ફક્ત પૃષ્ઠોની સંખ્યાની સરખામણી
  4. શીર્ષકોની લંબાઈની સરખામણી

Explanation

શૈલીની સરખામણી માટે વાક્યરચના, શબ્દભંડોળ અને ભાવની રજૂઆત જેવા ભાષાકીય લક્ષણો તપાસવા જોઈએ. બાહ્ય માપદંડ શૈલીનો ભેદ સ્પષ્ટ કરતા નથી.

Question 25ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'વિચારની ગતિ' (progression) સચવાય તે માટે કયો ક્રમ યોગ્ય છે?

  1. વિશિષ્ટ વિગતથી અસંબંધિત વિષય તરફ
  2. નિષ્કર્ષથી પ્રસ્તાવના તરફ
  3. સામાન્ય પરિચયથી વિશિષ્ટ વિગત તરફ Correct answer.
  4. યાદૃચ્છિક મુદ્દાઓના ક્રમમાં

Explanation

વિચારની ગતિ સામાન્ય પરિચયથી શરૂ થઈને વિશિષ્ટ વિગત અને પછી નિષ્કર્ષ તરફ આગળ વધે ત્યારે વાચક સહજ રીતે સમજી શકે છે. આ ક્રમ તાર્કિક પ્રવાહ જાળવે છે.

Question 26ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં વપરાયેલા 'વક્રોક્તિ' અલંકારને ઓળખવા માટે કયો આધાર સૌથી વિશ્વસનીય છે?

  1. વક્તાના શબ્દો અને પ્રસંગના અર્થ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ Correct answer.
  2. લેખમાં આપેલા દૃષ્ટાંતોની સંખ્યા
  3. શબ્દોના સીધા અર્થમાં રહેલી સ્પષ્ટતા
  4. વાક્યમાં પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નની હાજરી

Explanation

વક્રોક્તિમાં વક્તા જે શબ્દો બોલે છે તેનો શાબ્દિક અર્થ અને પ્રસંગ અનુસારનો અર્થ એકબીજાથી વિરુદ્ધ હોય છે. તેથી શબ્દો અને પ્રસંગ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ જ તેને ઓળખવાનો પાયો છે. ફક્ત પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન કે દૃષ્ટાંતોની સંખ્યા વક્રોક્તિ નક્કી કરતી નથી.

Question 27ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'સંક્ષેપ' (precis) લખતી વખતે મુખ્ય વિચારને ટકાવી રાખવા માટે કઈ બાબત ટાળવી જોઈએ?

  1. મૂળ લેખની ભાષામાં જ સંક્ષેપ લખવો
  2. લેખના દરેક ફકરાને શબ્દશઃ ટાંકવો Correct answer.
  3. પુનરાવર્તન અને ગૌણ વિગતો દૂર કરવી
  4. લેખકના મુખ્ય મુદ્દાને પ્રથમ ક્રમે રાખવો

Explanation

સંક્ષેપમાં મૂળ લેખનો સાર ટૂંકમાં રજૂ કરવાનો હોય છે, તેથી દરેક ફકરાને શબ્દશઃ ટાંકવાથી સંક્ષેપનો હેતુ સફળ થતો નથી. મુખ્ય વિચાર પ્રથમ રાખવો, પુનરાવર્તન દૂર કરવું અને મૂળ ભાષા જાળવવી એ યોગ્ય પદ્ધતિઓ છે.

Question 28ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખના શીર્ષક અને તેના મુખ્ય વિચાર વચ્ચેનો સંબંધ કયો હોવો જોઈએ?

  1. શીર્ષક લેખના કેન્દ્રીય વિચારને ટૂંકમાં સૂચવે Correct answer.
  2. શીર્ષક લેખના અંતિમ ફકરાનું પુનરાવર્તન કરે
  3. શીર્ષક લેખ કરતાં લાંબું અને વિગતવાર હોય
  4. શીર્ષક લેખમાં આવતા દરેક પાત્રનું નામ આપે

Explanation

સારા શીર્ષકનું કાર્ય લેખના કેન્દ્રીય વિચારને ટૂંકમાં સૂચવવાનું હોય છે, જેથી વાચકને લેખની દિશા તરત સમજાય. તે લેખનો સાર આપે છે, પરંતુ અંતિમ ફકરાનું પુનરાવર્તન કે પાત્રોની યાદી નથી હોતું.

Question 29ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'સંવાદ'નો ઉપયોગ કરવાથી કયો ફાયદો થાય છે?

  1. પાત્રોના સ્વભાવ અને પ્રસંગની જીવંતતા વધે છે Correct answer.
  2. લેખની લંબાઈ આપોઆપ ઘટે છે
  3. લેખકની પોતાની ટીકા દૂર થાય છે
  4. અલંકારોની જરૂર સંપૂર્ણપણે ટળી જાય છે

Explanation

સંવાદ દ્વારા પાત્રો પોતાના શબ્દોમાં બોલે છે, જેથી તેમનો સ્વભાવ અને પ્રસંગની જીવંતતા વાચક સમક્ષ સ્પષ્ટ થાય છે. સંવાદ લંબાઈ ઘટાડવાનું કે અલંકાર દૂર કરવાનું સાધન નથી.

Question 30ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'પ્રસ્તાવના' (introduction)નું મુખ્ય કાર્ય કયું છે?

  1. લેખમાં આવતા દરેક દૃષ્ટાંતની સમીક્ષા કરવી
  2. લેખકની જીવનકથા વિગતવાર આપવી
  3. લેખના તારણને પુનરાવર્તિત કરવું
  4. વિષયની પૃષ્ઠભૂમિ અને દિશા સ્પષ્ટ કરવી Correct answer.

Explanation

પ્રસ્તાવનાનું કાર્ય વાચકને વિષયની પૃષ્ઠભૂમિ, સંદર્ભ અને લેખની દિશા સ્પષ્ટ કરવાનું છે. તેનાથી વાચક આગળના વિચારો સમજવા માટે તૈયાર થાય છે; તે તારણ કે જીવનકથા નથી.

Question 31ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'સંદર્ભસૂચક શબ્દો' (જેમ કે 'તેથી', 'પરંતુ', 'ઉપરાંત')નો ઉપયોગ કઈ બાબતમાં મદદ કરે છે?

  1. અલંકારોની સંખ્યા ઘટાડવામાં
  2. લેખના શબ્દોની સંખ્યા વધારવામાં
  3. લેખકના નામને ગુપ્ત રાખવામાં
  4. વાક્યો વચ્ચેના તાર્કિક સંબંધને સ્પષ્ટ કરવામાં Correct answer.

Explanation

સંદર્ભસૂચક શબ્દો વાક્યો અને ફકરાઓ વચ્ચેના કારણ-પરિણામ, વિરોધ કે ઉમેરાનો સંબંધ સ્પષ્ટ કરે છે. તેથી વાચકને વિચારનો પ્રવાહ સમજવામાં સહાય થાય છે; તે શબ્દસંખ્યા વધારવાનું સાધન નથી.

Question 32ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'દૃષ્ટાંત' અને 'ઉપમા' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. ઉપમા હંમેશાં 'જેવું' શબ્દ વગર રચાય છે, દૃષ્ટાંતમાં 'જેવું' ફરજિયાત છે
  2. દૃષ્ટાંત અને ઉપમા બંને ફક્ત સંખ્યાઓ દ્વારા વ્યક્ત થાય છે
  3. દૃષ્ટાંત વિગતવાર કથા કે ઘટના દ્વારા વિચાર સ્પષ્ટ કરે છે, જ્યારે ઉપમા ટૂંકી સરખામણી કરે છે Correct answer.
  4. દૃષ્ટાંત ફક્ત કવિતામાં વપરાય છે, ઉપમા ફક્ત ગદ્યમાં

Explanation

દૃષ્ટાંતમાં વિચારને સમજાવવા માટે ઘટના કે કથાનો આશરો લેવાય છે, જ્યારે ઉપમામાં બે વસ્તુઓની ટૂંકી સરખામણી થાય છે. બંને અલગ અલગ અલંકાર/શૈલી-સાધનો છે.

Question 33ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'વ્યંગ'નો ઉપયોગ કરતી વખતે લેખકે કઈ બાબતનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?

  1. વ્યંગમાં હંમેશાં હાસ્યનો અભાવ હોવો જોઈએ
  2. વ્યંગનો લક્ષ્ય વ્યક્તિ નહીં પરંતુ સામાજિક પ્રથા હોવો જોઈએ Correct answer.
  3. વ્યંગ ફક્ત અંતિમ ફકરામાં જ આવવો જોઈએ
  4. વ્યંગ સીધો અને સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ, જેથી કોઈ ભૂલ ન કરે

Explanation

વ્યંગનો હેતુ સામાજિક કે નૈતિક પ્રથા પર ટીકા કરવાનો હોય છે, વ્યક્તિગત નિંદા કરવાનો નહીં. તેથી લક્ષ્ય વ્યક્તિને બદલે પ્રથા હોવું વધુ યોગ્ય ગણાય છે; બાકીના વિકલ્પો વ્યંગના સ્વભાવ સાથે મેળ ખાતા નથી.

Question 34ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'ભાષાની મર્યાદા' જાળવવાનો અર્થ શું છે?

  1. લેખમાં અલંકારોનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવો
  2. લેખની લંબાઈ નક્કી કરેલી સંખ્યામાં જ રાખવી
  3. વિષય અને વાચકને અનુરૂપ શબ્દોની પસંદગી કરવી Correct answer.
  4. લેખમાં ફક્ત એક જ ભાષાનો ઉપયોગ કરવો

Explanation

ભાષાની મર્યાદા એટલે વિષય, પ્રસંગ અને વાચકને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય શબ્દો પસંદ કરવા, જેથી ભાષા સભ્ય અને અસરકારક રહે. તેનો અર્થ એક જ ભાષા કે અલંકારનો સંપૂર્ણ ત્યાગ નથી.

Question 35ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'પુનરુક્તિ' (repetition) ટાળવા માટે કયું પગલું સૌથી યોગ્ય છે?

  1. સમાનાર્થી શબ્દોનો યોગ્ય વૈવિધ્ય સાથે ઉપયોગ કરવો Correct answer.
  2. દરેક ફકરાને એક જ શબ્દથી શરૂ કરવો
  3. વાક્યોને લાંબા અને જટિલ બનાવવા
  4. એક જ શબ્દને દરેક વાક્યમાં ફરીથી વાપરવો

Explanation

પુનરુક્તિ ટાળવા માટે સમાનાર્થી શબ્દોનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવાથી ભાષા વૈવિધ્યપૂર્ણ બને છે અને વાચકની રુચિ ટકી રહે છે. એક જ શબ્દનું વારંવાર પુનરાવર્તન કે લાંબા વાક્યો પુનરુક્તિ વધારે છે.

Question 36ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'લેખકનો ઉદ્દેશ' ઓળખવા માટે કયો પુરાવો સૌથી વિશ્વસનીય છે?

  1. લેખનો ઉપસંહાર અને મુખ્ય દલીલની દિશા Correct answer.
  2. લેખમાં વપરાયેલા વિરામચિહ્નોની સંખ્યા
  3. લેખના શીર્ષકની લંબાઈ
  4. લેખમાં આપેલા દૃષ્ટાંતોની સંખ્યા

Explanation

લેખકનો ઉદ્દેશ લેખના ઉપસંહાર અને મુખ્ય દલીલની દિશામાંથી સ્પષ્ટ થાય છે, કારણ કે ત્યાં લેખક પોતાનું તારણ રજૂ કરે છે. વિરામચિહ્નોની સંખ્યા કે શીર્ષકની લંબાઈ ઉદ્દેશ સૂચવતા નથી.

Question 37ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'સંકેત' (symbol)નો ઉપયોગ કરવાથી કઈ અસર થાય છે?

  1. લેખની ભાષા સરળ અને નીરસ બને છે
  2. લેખના અર્થમાં ઊંડાણ અને બહુસ્તરીયતા ઉમેરાય છે Correct answer.
  3. લેખમાંથી બધા અલંકારો દૂર થાય છે
  4. લેખનો અર્થ ફક્ત એક જ સ્તર સુધી મર્યાદિત થાય છે

Explanation

સંકેત કોઈ વસ્તુ કે ઘટના દ્વારા ઊંડો અર્થ સૂચવે છે, જેથી લેખમાં બહુસ્તરીય અર્થઘટન શક્ય બને છે. તે અલંકારો દૂર કરતો નથી કે ભાષાને નીરસ બનાવતો નથી.

Question 38ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

બે ગદ્યલેખોની સરખામણી કરતી વખતે 'લેખકના વલણ' (tone)ને ઓળખવા માટે કયો પુરાવો સૌથી યોગ્ય છે?

  1. લેખના ફકરાઓની સંખ્યા
  2. લેખમાં વપરાયેલા અક્ષરોની સંખ્યા
  3. લેખમાં આપેલા શીર્ષકની લંબાઈ
  4. લેખમાં વપરાયેલા વિશેષણો અને ક્રિયાપદોની પસંદગી Correct answer.

Explanation

લેખકનું વલણ તેના શબ્દપ્રયોગમાંથી પ્રગટ થાય છે, ખાસ કરીને વિશેષણો અને ક્રિયાપદોની પસંદગીથી. ફકરાઓની સંખ્યા, શીર્ષકની લંબાઈ કે અક્ષરોની સંખ્યા વલણ નક્કી કરતા નથી.

Question 39ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'વિચારની ગતિ' (progression) સચવાય તે માટે કયો ક્રમ સૌથી યોગ્ય છે?

  1. દરેક ફકરામાં એક જ વિચારને પુનરાવર્તિત કરીને
  2. લેખના અંતે જ મુખ્ય વિચાર રજૂ કરીને
  3. વિશિષ્ટ વિચારથી સામાન્ય તરફ, અને પરિણામથી કારણ તરફ
  4. સામાન્ય વિચારથી વિશિષ્ટ તરફ, અને કારણથી પરિણામ તરફ Correct answer.

Explanation

વિચારની ગતિ સામાન્યથી વિશિષ્ટ તરફ અને કારણથી પરિણામ તરફ જવાથી સ્પષ્ટ બને છે, કારણ કે વાચક પહેલાં પૃષ્ઠભૂમિ સમજે છે અને પછી વિગતો. ઊલટો ક્રમ કે પુનરાવર્તન ગતિને અવરોધે છે.

Question 40ગદ્ય (Prose): prescribed lessons, comprehension and interpretation

ગદ્યલેખમાં 'સંક્ષેપ' (precis) તૈયાર કરતી વખતે મૂળ લેખની ભાષાને બદલે પોતાના શબ્દોમાં લખવાનો મુખ્ય હેતુ કયો છે?

  1. મૂળ લેખનો અર્થ જાળવી રાખીને ટૂંકમાં રજૂ કરવો Correct answer.
  2. મૂળ લેખના વાક્યોને જેમ છે તેમ ટાંકવા
  3. લેખકના વિચારોમાં ઉમેરો કરીને વિસ્તાર કરવો
  4. લેખની શૈલીની નકલ કરીને તેને અનુસરવી

Explanation

સંક્ષેપનો હેતુ મૂળ લેખના મુખ્ય વિચારને ટૂંકમાં અને પોતાના શબ્દોમાં રજૂ કરવો છે, જેથી અર્થ જળવાય અને લેખકના શબ્દોની નકલ ન થાય. મૂળ લેખના વાક્યો જેમ છે તેમ ટાંકવાથી સંક્ષેપ નહીં પણ ઉતારો બને છે. વિચારોમાં ઉમેરો કરવાથી સંક્ષેપની મર્યાદા પ્રમાણે ટૂંકાણ નહીં થાય. શૈલીની નકલ કરવી એ સંક્ષેપનો ઉદ્દેશ નથી.

Question 41પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

ગુજરાતી કાવ્યસાહિત્યમાં 'રસ' ના સિદ્ધાંત મુજબ સ્થાયીભાવ કેટલા ગણાય છે?

  1. છ
  2. નવ Correct answer.
  3. અગિયાર
  4. આઠ

Explanation

ભરતમુનિના નાટ્યશાસ્ત્ર પરંપરામાં સ્થાયીભાવ નવ ગણાય છે - શૃંગાર, હાસ્ય, કરુણ, રૌદ્ર, વીર, ભયાનક, બીભત્સ, અદ્ભુત અને શાંત. આ નવ સ્થાયીભાવમાંથી જ નવ રસ ઉત્પન્ન થાય છે. આથી 'નવ' એ સાચો વિકલ્પ છે.

Question 42પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

કાવ્યમાં 'છંદ' શબ્દ નીચેનામાંથી શેનો નિર્દેશ કરે છે?

  1. કાવ્યનો વિષયવસ્તુ
  2. કાવ્યના શબ્દોના અર્થ
  3. કાવ્યના અંતે આપેલી કવિની સહી
  4. અક્ષરોની સંખ્યા અને ગણવ્યવસ્થા પર આધારિત લયબંધારણ Correct answer.

Explanation

છંદ એ કાવ્યનું લયબંધારણ છે, જે પ્રત્યેક પંક્તિમાં આવતા અક્ષરોની સંખ્યા, ગુરુ-લઘુની ગણવ્યવસ્થા અને યતિ પર આધાર રાખે છે. માત્રાછંદમાં માત્રાઓની ગણના થાય છે. આથી પ્રથમ વિકલ્પ સાચો છે.

Question 43પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

કાવ્યના સૌંદર્યનો આસ્વાદ કરાવતા 'રસ' ને કાવ્યશાસ્ત્રમાં શું કહેવાય છે?

  1. રસનિષ્પત્તિ Correct answer.
  2. વૃત્તિ
  3. અલંકાર
  4. રીતિ

Explanation

સ્થાયીભાવ, વિભાવ, અનુભાવ અને સંચારીભાવના સંયોગથી જે આનંદમય અનુભવ થાય તેને રસનિષ્પત્તિ કહેવાય છે. રસનિષ્પત્તિ એ સહૃદયના હૃદયમાં થતી અનુભૂતિ છે. અલંકાર, વૃત્તિ અને રીતિ એ કાવ્યના અલગ અલગ લક્ષણો છે.

Question 44પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

ગુજરાતી કાવ્યશાસ્ત્રમાં 'માત્રા' નો સીધો સંબંધ કયા પ્રકારના છંદ સાથે છે?

  1. શ્લોકછંદ
  2. ગણછંદ
  3. અક્ષરછંદ
  4. માત્રાછંદ Correct answer.

Explanation

માત્રાછંદમાં દરેક પંક્તિમાં આવતી માત્રાઓની ગણના થાય છે, જેમ કે દોહરો અને ચોપાઈ. લઘુ અક્ષરની એક માત્રા અને ગુરુ અક્ષરની બે માત્રા ગણાય છે. અક્ષરછંદમાં અક્ષરોની સંખ્યા મુખ્ય ગણાય છે.

Question 45પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

કાવ્યમાં 'વિભાવ' નું કાર્ય શું છે?

  1. રસને પ્રગટાવવા માટે સ્થાયીભાવને જગાડવો Correct answer.
  2. છંદની ગણના સ્પષ્ટ કરવી
  3. કાવ્યનો અંત સુખદ બનાવવો
  4. કવિની પ્રતિભા દર્શાવવી

Explanation

વિભાવ એ રસનિષ્પત્તિનું પ્રથમ કારણ છે, જે સ્થાયીભાવને જગાડે છે. વિભાવ બે પ્રકારના હોય છે - આલંબન વિભાવ અને ઉદ્દીપન વિભાવ. તેના દ્વારા સહૃદયના મનમાં ભાવ જાગે છે.

Question 46પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

'અનુભાવ' શબ્દ રસસિદ્ધાંતમાં શેનો નિર્દેશ કરે છે?

  1. કાવ્યનો વિષય
  2. છંદની યતિ
  3. સ્થાયીભાવને જગાડતું કારણ
  4. ભાવને પ્રગટ કરતી બાહ્ય અભિવ્યક્તિ Correct answer.

Explanation

અનુભાવ એ ભાવના પ્રગટીકરણની બાહ્ય ક્રિયા છે, જેમ કે આંખમાં આંસુ, હાસ્ય કે કંપન. વિભાવ ભાવ જગાડે છે અને અનુભાવ તેને પ્રગટ કરે છે. આમ અનુભાવ રસનિષ્પત્તિનું બીજું કારણ છે.

Question 47પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

'શૃંગાર રસ' નો સ્થાયીભાવ કયો છે?

  1. હાસ્ય
  2. શોક
  3. રતિ Correct answer.
  4. ઉત્સાહ

Explanation

શૃંગાર રસનો સ્થાયીભાવ રતિ છે, જે પ્રેમ અને આકર્ષણનો ભાવ છે. શોક કરુણ રસનો, હાસ્ય હાસ્ય રસનો અને ઉત્સાહ વીર રસનો સ્થાયીભાવ છે. આથી રતિ એ સાચો વિકલ્પ છે.

Question 48પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

કાવ્યના પ્રત્યેક ચરણમાં અક્ષરોની સંખ્યા નિશ્ચિત હોય અને ગણની ગોઠવણ નિયમિત હોય તેવા છંદને શું કહેવાય?

  1. ગીત
  2. મુક્તક
  3. ગઝલ
  4. અક્ષરછંદ Correct answer.

Explanation

અક્ષરછંદમાં પ્રત્યેક ચરણમાં અક્ષરોની સંખ્યા નિશ્ચિત રહે છે અને ગુરુ-લઘુના ગણની ગોઠવણ પણ નિયમિત હોય છે. મુક્તક, ગઝલ અને ગીત એ કાવ્યપ્રકારો છે, છંદના પ્રકારો નહીં. આથી બીજો વિકલ્પ સાચો છે.

Question 49પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

કાવ્યની પંક્તિમાં 'યતિ' નું સ્થાન કઈ બાબત નક્કી કરે છે?

  1. કવિની ભાષા
  2. અલંકારનો પ્રકાર
  3. અર્થની ઊંડાઈ
  4. વિરામ અને લયવિભાજન Correct answer.

Explanation

યતિ એટલે છંદની પંક્તિમાં નિયત સ્થળે પડતો વિરામ, જે લયને વિભાજિત કરે છે. યતિના સ્થાનથી પંક્તિના ટુકડા થાય અને ગાનનો પ્રવાહ સ્પષ્ટ બને છે. તેનો સંબંધ અર્થ કે અલંકાર સાથે નહીં, લય સાથે છે.

Question 50પદ્ય (Poetry): prescribed poems, rasa, chhand and appreciation

કોઈ કાવ્યમાં પ્રિયજનના વિરહથી નાયિકા વ્યાકુળ બને છે અને તેની આંખમાંથી આંસુ વહે છે. અહીં 'આંસુ' કયા સંજ્ઞા સાથે સંબંધિત છે?

  1. સ્થાયીભાવ
  2. સંચારીભાવ
  3. વિભાવ
  4. અનુભાવ Correct answer.

Explanation

આંસુ એ ભાવની બાહ્ય અભિવ્યક્તિ છે, તેથી તે અનુભાવ છે. વિરહનું કારણ વિભાવ હશે અને શોક સ્થાયીભાવ, પણ આંસુ પોતે અનુભાવ છે. આમ વિકલ્પ બે સાચો છે.