રચના અને લેખન: નિબંધ, પત્ર, અહેવાલ, સંક્ષેપ અને વિસ્તાર
રચના અને લેખનનું માળખું
નિબંધ, પત્ર, અહેવાલ, સંક્ષેપ અને વિસ્તાર એ પાંચ અલગ કૌશલ્ય છે; દરેકનું સ્વતંત્ર ફોર્મેટ છે. નિબંધમાં પ્રસ્તાવના, મુખ્ય મુદ્દા (2-3 પરિચ્છેદ), ઉદાહરણ અને ઉપસંહાર રાખો. પત્રમાં વિષય, સંબોધન, મુખ્ય ભાગ, આભાર/વિનંતી અને સહી-તારીખ; ઔપચારિક પત્રમાં 'મહોદય/માનનીય' અને અનૌપચારિકમાં 'પ્રિય' વાપરો. અહેવાલમાં શીર્ષક, સ્થળ-તારીખ, ઘટનાનો ક્રમ, સ્રોત અને તારણ. સંક્ષેપમાં મૂળ લખાણનો એક-તૃતીયાંશ શબ્દો, પોતાનો અભિપ્રાય નહીં, ફક્ત કેન્દ્રીય વિચાર. વિસ્તારમાં સૂત્ર/કહેવતનો અર્થ, કારણ, ઉદાહરણ અને સંદેશ.
ગુણવત્તા માપદંડ
- સ્પષ્ટ શીર્ષક અને એક કેન્દ્રીય વિચાર.
- ટૂંકાં, સળંગ વાક્યો; આડકતરી પુનરાવર્તન ટાળો.
- યોગ્ય જોડણી, વિરામચિહ્ન અને સંબોધન.
- દરેક પરિચ્છેદમાં એક નવો મુદ્દો.
કાર્યરત ઉદાહરણ
વિસ્તાર માટે સૂત્ર: 'પરિશ્રમ એ સફળતાની ચાવી.' પ્રથમ પરિચ્છેદમાં અર્થ: પરિશ્રમ વિના પ્રતિભા પણ ફળે નહીં. બીજામાં કારણ: સતત અભ્યાસ અને સુધારો કૌશલ્ય વધારે. ત્રીજામાં ઉદાહરણ: ખેડૂતની મહેનત અને લણણી; વિદ્યાર્થીનો ક્રમિક અભ્યાસ. અંતમાં તારણ: નસીબ નહીં, પરિશ્રમ ટકાઉ સફળતા આપે. આ રીતે 4 પરિચ્છેદમાં 150-200 શબ્દના વિસ્તારની રૂપરેખા બને.
ગુણ ગુમાવતી ભૂલો
પત્રમાં તારીખ/સહી ભૂલવી; અહેવાલમાં પોતાનો અભિપ્રાય ભેળવવો; સંક્ષેપમાં મૂળ કરતાં લાંબું લખવું; વિસ્તારમાં કહેવતનો અર્થ ન સમજાવવો; નિબંધમાં એક જ મુદ્દાને વારંવાર લખવો.