અપઠિત ગદ્ય અને વાંચન-સમજ
અપઠિત ગદ્ય: વાંચન અને તારવણી
અપઠિત ગદ્યમાં તમે પહેલી વાર જોયેલો ખંડ આપવામાં આવે છે; પરીક્ષક ઝડપી વાંચન, મુખ્ય વિચાર, શબ્દાર્થ, સંદર્ભ અને અનુમાન ચકાસે છે. પહેલાં શીર્ષક અને પ્રશ્નો વાંચો, પછી ખંડ વાંચો-એથી ધ્યાન કેન્દ્રિત થાય. દરેક પરિચ્છેદનો એક વાક્યમાં સાર લખો. 'શું કહે છે' અને 'શું સૂચવે છે' વચ્ચેનો ફરક રાખો; સૂચિત અર્થ માટે લખાણમાંથી પુરાવો આપો. અજાણ્યા શબ્દનો અર્થ સંદર્ભ પરથી કરો, શબ્દકોશ યાદ ન હોય તો પણ વાક્યનો ભાવ પકડો.
પ્રશ્ન-પ્રકાર પ્રમાણે જવાબ
- 'મુખ્ય વિચાર' = એક-બે વાક્યમાં કેન્દ્રીય સંદેશ.
- 'કારણ' = કારણ-અસરનો સંબંધ સ્પષ્ટ.
- 'શબ્દાર્થ' = સંદર્ભમાં અર્થ, જુદો શબ્દ યોગ્ય.
- 'તારવો' = લખાણમાં સીધું નથી, પણ પુરાવા પરથી અનુમાન.
- 'શીર્ષક આપો' = ટૂંકું, વિષયને આવરી લેતું.
કાર્યરત ઉદાહરણ
ખંડ: 'નદી કિનારે આવેલી શાળામાં પૂરના પાણી ઘૂસ્યાં. શિક્ષકે પુસ્તકો ઊંચે મૂક્યાં અને બાળકોને સુરક્ષિત સ્થળે લઈ ગયા. બીજા દિવસે વર્ગખંડમાં કાદવ હતો, પણ હાજરી પૂરી હતી.' પ્રશ્ન: શિક્ષકનું પ્રથમ ધ્યાન શું હતું? તર્ક: 'પુસ્તકો ઊંચે મૂક્યાં' અને 'બાળકોને સુરક્ષિત સ્થળે લઈ ગયા'-બંનેમાં પ્રાણ સલામતી પ્રથમ છે; પુસ્તકોની સાચવણી પણ મહત્વની છે. જવાબ: શિક્ષકે પહેલાં બાળકોની સલામતી અને સાથે પુસ્તકોની રક્ષા કરી; આ સંયમ અને જવાબદારી દર્શાવે છે.
ગુણ ગુમાવતી ભૂલો
ખંડનું આખું વાક્ય ઉતારીને જવાબ ગણવો; પોતાની બહારની માહિતી ઉમેરવી; 'સૂચવે છે'ને 'કહે છે' સમજવું; શબ્દાર્થમાં વિરુદ્ધ અર્થ લખવો; શીર્ષક બહુ લાંબું રાખવું.