सारांशलेखन: शब्दमर्यादा, मुद्दे व स्वतःचे मत

विद्यार्थिनी १ (२०५ शब्द, सहा मुद्दे, दोन वाक्ये जशीच्या तशी): मुद्दे ६ × ०.५ = ३; भाषा १ पैकी ०.५ (स्वतःच्या शब्दांत मांडण्याचा निकष भंग) → ३.५/४. शब्दसंख्या सुमारे २८% जास्त, पण सूचना 'सुमारे' असल्याने स्वतंत्र कपात नाही.

विद्यार्थी २ (१४८ शब्द, चार मुद्दे, चुकीचा आकडा): ४ × ०.५ = २; चुकीच्या आकड्यामुळे तो मुद्दा वजा → ३ × ०.५ = १.५; भाषा १ (शुद्ध, संक्षिप्त) → २.५/४.

विद्यार्थी ३ (१६० शब्द, सहा मुद्दे, स्वतःची भर): ६ × ०.५ = ३; 'मला वाटते…' ही भर सारांशातील मत असल्याने मुद्द्यात ०.५ कपात → २.५; भाषा १ → ३.५/४.

तत्त्व: सारांशात मूळ उताऱ्याचे मत जसे आहे तसे येते. शब्दशः उतारा, बदललेली आकडेवारी आणि स्वतःचे मत हे तीन वेगवेगळे दोष आहेत - प्रत्येकाची कपात एकदाच आणि संबंधित विभागातच व्हावी.

धोरण: 'सुमारे' = सहनशीलता, कडक अट नाही.

• १६० च्या ±१०% (१४४–१७६ शब्द) पर्यंत कपात करू नये; फक्त अभिप्रायात नोंद.
• १०–२५% जास्त (१७७–२००) असल्यास भाषेच्या १ गुणात ०.५ कपात.
• २५% पेक्षा जास्त (२००+) असल्यास संक्षिप्ततेचा गुण म्हणून भाषेतून पूर्ण १ गुण कपात; मुद्द्यांचे गुण कायम.
• शब्दसंख्येसाठी स्वतंत्र गुण कधीही वजा करू नये, कारण आदर्श उत्तरात तसा विभागच नाही.

का? मूल्यमापनाचा उद्देश 'मुद्दे ओळखणे + संक्षिप्तता' हा दुहेरी कौशल्य तपासणे आहे. शब्दसंख्या हे स्वतंत्र कौशल्य नसल्याने ती भाषागुणात प्रतिबिंबित व्हावी; अन्यथा एकाच चुकीला दोन ठिकाणी दंड बसतो. पुढील पायरी: प्रश्नपत्रिकेत '१६० शब्दांच्या मर्यादेत' असे स्पष्ट लिहावे आणि उत्तरपत्रिकेवर शब्दसंख्येचा चौकटीत उल्लेख घ्यावा, म्हणजे वाद संपतो.