Maharashtra HSC Marathi (MSBSHSE) study materials
Maharashtra HSC Marathi (MSBSHSE) study resources

Maharashtra HSC Marathi (MSBSHSE) cheat sheet

Maharashtra HSC Marathi (MSBSHSE) · Keep the key ideas within reach.

Quick reference

Gadya (Prose)

  • Gadya mhanje gadya lekhan: katha, lalit nibandh, charitra, atmacharitra, nateem katha - he sarv gadya prakar Madhyamik Marathi abhyaskramat yetat.

  • Kathanak (plot) → prasang (incident) → charitra-chitran (characterisation) → vichar (thought) → sandesh (message): ya kramane gadya pathacha sar kadhava.

  • Charitra-vishleshanासाठी tin mudde: charitrachya kृती (actions), bolणe (dialogue), ani itarांni tyachyabaddal bolलेले (others' remarks).

  • Katha ani nibandh yethe vegळतात: kathेत kathanak ani patra astat; nibandhat lekhaकाचा vichar-pravah ani anubhav asto.

  • Atmacharitra (autobiography) madhe 'mi' (first person) asto; charitra (biography) madhe 'te' (third person) asto.

  • Vakya-rachanechya drishtine gadya pathात vachan-प्रकार: varnanatmak (descriptive), vicharatmak (reflective), samvadatmak (dialogic).

  • Lekhaकाची bhashashaili ओळखण्यासाठी shabda-vrutti (word choice), alankar, ani vakya-lambi (sentence length) पहा.

  • Sandarbh-sahit arth: pathातील vaakya jaseच्या tase na deता, tyाचा saral arth swatahchya shabdात lihava.

Quick reference

Padya (Poetry)

  • Nava ras: shringar, hasya, karuna, raudra, veer, bhayanak, bibhatsa, adbhut, shanta - 'shanta' navava rasa.

  • Rasa nirmanासाठी vibhav (karan), anubhav (pratikriya), ani vyabhichari bhav (sahayak bhav) ya tighanchi aavashyakata asti.

  • Alankar dvi prakar: shabd-alankar (anuprasa, yamak, shlesh) ani arth-alankar (upama, rupak, utpreksha, atishayokti).

  • Upama: 'saarkhi/saarakhा' shabdane don vastunchi tulana; rupak: aaropya kelele saman - 'saarkhi' shabd nasतो.

  • Anuprasa: ekach vyanjan अनेक velा yene; yamak: ekach shabd vेगव्या arthाने yene; shlesh: ek shabdane don arth nighane.

  • Chhand: pratyek charanatil akshar-sankhya ani guru-laghu kramanुसार chhand ओळखा (उदा. anushtubh, indravajra, shardulvikridit).

  • Guru = 2 matra, laghu = 1 matra; matra-melanane chhand ani vrutta ठरवता yeto.

  • Kavitecha sar kadhताना kavi, prasang, mुख्य vichar, ani kavitecha sandesh ya char goshti lihava.

Quick reference

Upyojit Marathi (Applied Marathi)

  • Patra prakar: aupcharik ( औपचारिक) ani anौpcharik (वैयक्तिक); aupcharik patraat 'महोदय/महोदया' ani 'भवदीय/आपला' ya formal ata use hotat.

  • Aupcharik patraat kram: प्रेषकाचा patta → dinank → प्राप्तकर्ता → विषय → आदरार्थी sambodhan → मजकूर → समारोप → स्वाक्षरी.

  • Aakarshak jahirat (advertisement) madhe: akarshak shirshak, mukhya mudde bullet madhe, sampark krama, ani olakhani chinh (logo) yetat.

  • Suchana (notice) madhe 'कळविण्यात येते' he vaky आणि dinank, vel, sthala spashta astat.

  • Bhashantar (translation) karताना shabdashah na, arthashah karava; mool vakya-chya arthात badal na karता.

  • Sar (summary) lihitana mool lekha-chya 1/3 lambit lihava; swatahche vichar na ghalता.

  • Vakya-shuddhi: linga, vachan, purvani-samानata (subject-verb agreement) ani kaal-samानata tapatasa.

  • Karyalayi bhasha: 'कळविण्यात येते', 'विनंती', 'सूचना', 'अनुक्रमे' he shabd upyojit Marathi madhe vartat.

Quick reference

Vyakaran (Grammar)

  • Sandhi prakar: swar-sandhi (ach-samor ach), vyanjan-sandhi (vyanjan-samor swar/vyanjan), ani visarga-sandhi.

  • Swar-sandhi: dirgha (अ+अ=आ), guna (अ+इ=ए), vriddhi (अ+ए=ऐ), yan (इ+अ=य).

  • Samas: dvandva (ani/va), dwigu (sankhya-purv), tatpurush (magil padache vachan), karmadharay (visheshan+visheshya), bahuvrihi (tisरे arth).

  • Dvandva samasात donhi padanchi सामायिकता asti; tatpurushात उत्तर-pad प्रधान asto.

  • Shabdasampada: samanarthi (ekach arthache anek shabd), virudharthi (viparit arth), anekarthi (ek shabd, anek arth), ani vakyaprachar.

  • Vakyarachana: uddeshya (subject) + vidheya (predicate); uddeshyatil visheshan-vishleshण जुळवून vakya पूर्ण karava.

  • Kriyapad (verb) cha kaal: vartaman, bhutkal, bhavishyakal - pratyay (तो/तात/ला/ले/ईल) ओळखून kaal ठरवा.

  • Vakyaprachar: mhani (proverb) cha arth shabdashah ghetla जात नाही; samajik sandarbhात arth lihava.

Quick reference

Lekhan (Writing Skills)

  • Nibandh rachana: prastavana → madhy (2-3 parichchhed) → samarop; eka parichchhedat ekach mukhya vichar.

  • Nibandhache prakar: varnanatmak, vicharatmak, kathanatmak, ani samajik-vishayak.

  • Patra-lekhan madhe dinank, sambodhan, मजकूर, समारोप, ani svakshari ya panch angांचा samavesh karava.

  • Ahaval (report) madhe ghatanecha vel, sthala, karan, parinam, ani sakshidar ya goshti yetat; 'mi' nahi, 'te' vaparava.

  • Sar-lekhan: mool lekha-chya 1/3 shabd, mool vichar jaseche tase, swatahche vichar nahi.

  • Vistar-lekhan (expansion) madhe mhani/vakya-cha arth vistarun sangava; dृष्टांत ani udaharan deun lambi karava.

  • Lekhanat sankhya, tarikh, ani vyakti-nave spashta lihava; eka parichchhedat ekach mudda theva.

  • Aakarshak shirshak, upashirshak, ani bullet-points yamुळे report ani jahirat vachanyास sopi hotat.

Quick reference

Abhyas (Reading Comprehension)

  • Apathit gadyacha kram: prathama sarva vachan → mukhya vichar → prashna → punha vachan.

  • Sandarbharth (contextual meaning) sathi shabdाच्या aasपासच्या vakyaातil arth पहा, shabdakoshache arth nahi.

  • Prashna-chya shabdanchi theva: 'kase', 'ka', 'kevha', 'kitी' ya shabdanुसार uttarache swarup ठarate.

  • Vakya-purti (fill in the blank) madhe vyakaran-jod (linga, vachan, kaal) ani arth-jod donhi tapatasa.

  • Samanarthi/virudharthi shabd apathit pathातunach gheta yetat; tyanchya jodi pathातil sandarbhातun ठarवा.

  • Mukhya vichar (main idea) he pathातil pratyek parichchhedatil पहिल्या-v शेवटच्या vakyaात adakhato.

  • Apathit pathातil tattve (facts) ani mat (opinion) vegळे karण्यासाठी 'असे म्हणता येईल' vs 'निश्चितपणे' ya shabdanकडे lक्ष द्या.

  • Uttar लिहिताना prashnaातil shabd punha na lihita, svatahche vakya vaparava.

Quick reference

Sahityaprakaar (Literary Forms)

  • Katha (short story): ek kendra-bindu, thोडी patra, ani shevatी asatो; kathanak ekach ghatneभोवती guntलेले asto.

  • Kadambari (novel): vistar, anek patra, upakathanak, ani samajik pटbhoomi asti.

  • Natak (drama): samvad, soochna (stage directions), ank, ani drushya; natakache vachan नाही, abhinay sathi lihileले asto.

  • Nibandh (essay): lekhaकाचा anubhav, vichar, ani shaili; kathanak nahi.

  • Kavita: chhand, alankar, rasa, ani bhav ya char goshtinchi chachu kara.

  • Ekankika: ekach ank, thोडा vel, ani ekach mukhya ghatna - natakापेक्षा chhoti.

  • Charitra-chitran: pratyaksha (direct) ani paroksha (indirect) - paroksha madhe itarांni tyachyabaddal bolलेले astे.

  • Sahityaprakaar ओळखण्यासाठी prashna: kathanak ek ki anek? patra thोडी ki anek? samvad ahe ka? he tapatasa.