పద్యం: అలంకారం సరైనా, రసం తప్పు - ఎలా మార్కులు?
పద్య విభాగంలో 3 మార్కుల ప్రశ్న: “పద్యంలోని అలంకారాన్ని, రసాన్ని గుర్తించి, భావాన్ని వివరించండి.” ఒక వీరరస పద్యంలో సైనికుడు శత్రువులను ఎదుర్కొంటూ “సింహం వలె” నిలబడతాడు; పద్యంలో “కరుణ” అనే పదం రాజు ప్రజలపై చూపే దయను సూచిస్తుంది. విద్యార్థి సమాధానం: “ఉపమాలంకారం ఉంది; రసం కరుణం; భావం దేశభక్తి.” అలంకారం సరైనది; రసం తప్పు; భావ వివరణలో పద్యానికి సంబంధం లేని సాధారణ మాటలు ఉన్నాయి. మరో విద్యార్థి “వీరరసం” అని రాసి, అలంకారాన్ని “అతిశయోక్తి” అని తప్పుగా గుర్తించాడు. Rubric: అలంకారం 1, రసం 1, భావం 1. 42 మంది తరగతిలో 17 మంది కరుణరసం, 9 మంది వీరరసం, 5 మంది శృంగారరసం రాశారు. ఉపాధ్యాయుడు ఒక్కరికి 1/3, మరొకరికి 2/3 ఇవ్వాలా? “దేశభక్తి”ని రసంగా ఆమోదించాలా? 10 నిమిషాల పునశ్చరణలో ఏమి చేయాలి? పరీక్షలో పద్య విభాగం 20 మార్కులు; 4 పద్యాలు ఇవ్వబడతాయి.
1. మొదటి విద్యార్థికి 1/3 ఇవ్వాలా, 2/3 ఇవ్వాలా? rubric ఆధారంగా నిర్ణయించండి.
Read the worked answer
నిర్ణయం: 1/3.
- అలంకారం (1): ‘సింహం వలె’ అనేది ఉపమాలంకారం; సరైనది. 1/1.
- రసం (1): పద్యం సందర్భం శత్రువులను ఎదుర్కొనే ధైర్యం, పోరాట స్ఫూర్తి; ఇది వీరరసం. ‘కరుణ’ అనే పదం పద్యంలో ఉందని మాత్రమే కరుణరసం అనలేము; ఆ పదం రాజు దయను సూచిస్తోంది. 0/1.
- భావం (1): విద్యార్థి ‘దేశభక్తి’ అని సాధారణంగా రాశాడు; పద్యం నుంచి ఆధారం లేదు, వివరణ లేదు. 0/1.
మొత్తం 1/3. 2/3 ఇస్తే రసం తప్పును సరిచేయకుండా ప్రోత్సహించినట్లు అవుతుంది. ‘దేశభక్తి’ రసం కాదు, భావం; రసం అనేది పాఠకుడికి కలిగే ఆనందానుభూతి, భావం అనేది పాత్ర/కవి భావోద్వేగం. ఈ భేదం తెలియకపోవడమే 17 మంది కరుణరసం రాయడానికి కారణం.
2. రసం మరియు భావం మధ్య భేదాన్ని 5 నిమిషాల్లో ఎలా వివరిస్తారు? రెండో విద్యార్థికి 2/3 ఎందుకు?
Read the worked answer
రసం vs భావం 5-నిమిషాల పాఠం:
- నిర్వచనం: రసం = ప్రేక్షకుడికి కలిగే ఆనందానుభూతి; భావం = పాత్ర లేదా కవి భావోద్వేగం.
- బోర్డుపై రెండు నిలువు వరుసలు: ‘రసాలు’ (శృంగారం, వీరం, కరుణం, హాస్యం మొదలైనవి) మరియు ‘భావాలు’ (దేశభక్తి, కరుణ, భయం, ఆశ్చర్యం).
- ఒక పద్యం చదివి, “ఇక్కడ పాత్ర ఏమి అనుభవిస్తోంది? పాఠకుడికి ఏ భావం కలుగుతోంది?” అని ప్రశ్నించండి.
రెండో విద్యార్థికి 2/3: రసం సరైనది (1), భావం సరైనది (1), అలంకారం తప్పు (0). ఇది 1/3 కంటే ఎక్కువ, ఎందుకంటే అతను ప్రధాన సాహిత్య అంశమైన రసాన్ని సరిగ్గా గుర్తించాడు; కానీ అలంకారం తప్పు కాబట్టి పూర్తి మార్కులు కాదు. ఇలా మార్కింగ్ చేస్తే ఏ భాగం బలం, ఏ భాగం లోపం అనేది విద్యార్థికి స్పష్టమవుతుంది.