Maharashtra SSC Telugu FL (MSBSHSE) cheat sheet
Maharashtra SSC Telugu FL (MSBSHSE) · Keep the key ideas within reach.
గద్యం - Prose (నిర్దిష్ట పాఠ్యగద్యాలు, గ్రహణం మరియు విశ్లేషణ)
గద్య ప్రక్రియలు: వ్యాసం, కథ, జీవిత చరిత్ర, ఆత్మకథ, సంభాషణ, నవల, నాటకంలోని గద్య భాగం - ప్రశ్న ఏ ప్రక్రియ అని అడిగితే ఈ జాబితా నుంచి ఎంచుకోవాలి.
వ్యాస నిర్మాణం: ఉపోద్ఘాతం → విషయ వివరణ → ముగింపు; ప్రతి పేరాలో ఒకే కేంద్ర భావం ఉంటుంది, మిగిలిన వాక్యాలు దాన్ని బలపరుస్తాయి.
పాత్ర స్వభావాన్ని మూడు ఆధారాలతో నిర్ణయించాలి: ఆ పాత్ర మాటలు, ఆ పాత్ర చర్యలు, ఇతర పాత్రలు దాని గురించి చెప్పే మాటలు.
కథా గమనం: ఆరంభం → సంఘర్షణ → పరిణామం → ముగింపు; 'ఎందుకు' అనే ప్రశ్నకు కారణం–ఫలితం గొలుసుగా సమాధానం రాయాలి.
జాతీయం పూర్తి భావాన్ని ఇస్తుంది, పదాలకు అక్షరార్థం వర్తించదు; సామెత పూర్తి వాక్య రూపంలో ఉండి లోకానుభవాన్ని తెలుపుతుంది (ఉదా: 'చేతి కంకణానికి అద్దం ఎందుకు').
రచయిత ఉద్దేశం/సందేశం సాధారణంగా శీర్షికలో, చివరి పేరాలో, పాఠంలో పునరావృతమయ్యే ముఖ్య పదాలలో ఉంటుంది.
ఆత్మకథ ఉత్తమ పురుష ('నేను'), జీవిత చరిత్ర ప్రథమ/తృతీయ పురుష - ఈ భేదాన్ని ప్రశ్నలో నేరుగా అడుగుతారు.
సంక్షిప్త సమాధానం పాఠంలోని పదజాలంతోనే, ప్రశ్నలోని క్రియకు సరిపోయేలా, ఒకటి నుంచి రెండు వాక్యాలలో ఇవ్వాలి.
పద్యం - Poetry (రసం, అలంకారం, అర్థం, ఛందస్సు)
నవరసాలు తొమ్మిది: శృంగారం, హాస్యం, కరుణం, రౌద్రం, వీరం, భయానకం, బీభత్సం, అద్భుతం, శాంతం; శృంగారాన్ని రసరాజు అంటారు.
ఉపమాలంకారం = ఉపమేయం + ఉపమానం + ఉపమావాచకం ('వలె', 'లాగా', 'వంటి', 'పోల'); ఉపమావాచకం లేకుండా అభేదం చెబితే అది రూపకం.
అతిశయోక్తి = ఉన్న పరిమాణాన్ని మించి పొగడడం; స్వభావోక్తి = ఉన్నట్టే సహజంగా వర్ణించడం; ఉత్ప్రేక్ష = ఊహను నిజమన్నట్టు చెప్పడం.
శ్లేష = ఒకే పదానికి అనేకార్థాలు; అనుప్రాస = ఒకే హల్లు పునరావృత్తి; యమకం = ఒకే పదసముదాయం పునరావృత్తి; అర్థాంతరన్యాసం = సామాన్యం చెప్పి విశేషంతో సమర్థించడం.
గురువు = దీర్ఘాక్షరం లేదా సంయుక్తాక్షరం; లఘువు = హ్రస్వ, సంయుక్తం కాని అక్షరం; గణాలు ఎనిమిది: య, ర, త, భ, జ, స, మ, న.
గణ విలువలు: యగణం = గురు+గురు, రగణం = గురు+లఘు, భగణం = లఘు+గురు, తగణం = లఘు+లఘు, నగణం = మూడు లఘువులు, మగణం = మూడు గురువులు, సగణం = లఘు+లఘు+గురు, జగణం = లఘు+గురు+లఘు.
వృత్తాల అక్షర సంఖ్య: భుజంగప్రయాతం 12, శార్దూలం 19, ఉత్పలమాల 20, మత్తేభం 20, మత్తకోకిల 20, చంపకమాల 21.
యతి = పాద మధ్యలో నిర్దిష్ట స్థానంలో కొత్త పదం మొదలవడం; ప్రాస = పాదంలో రెండవ అక్షరం సమానంగా ఉండడం (ఆటవెలది, తేటగీతి, సీసంలో స్పష్టం).
వ్యాకరణం - Grammar (సంధి, సమాసం, అలంకారం, ఛందస్సు, శబ్ద–ధాతు రూపాలు)
సంధి నిర్ణయం: రెండు పదాలను విడదీయగలిగితే సంధి; విడదీయలేకపోతే అది సమాసం లేదా స్వతంత్ర పదం.
సవర్ణదీర్ఘ సంధి: అ/ఆ + అ/ఆ = ఆ, ఇ/ఈ + ఇ/ఈ = ఈ, ఉ/ఊ + ఉ/ఊ = ఊ - ఉదా: రామ + ఆలయం = రామాలయం.
గుణ సంధి: అ/ఆ + ఇ/ఈ = ఏ, అ/ఆ + ఉ/ఊ = ఓ - ఉదా: మహా + ఈశుడు = మహేశుడు, సూర్య + ఉదయం = సూర్యోదయం.
వృద్ధి సంధి: అ/ఆ + ఏ/ఐ = ఐ, అ/ఆ + ఓ/ఔ = ఔ - ఉదా: ఏక + ఏక = ఏకైక.
యడాగమ సంధి: పదాల మధ్య 'య్' కారం చేరడం - ఉదా: మా + అమ్మ = మాయమ్మ, నీ + ఇల్లు = నీయిల్లు.
గసడదవాదేశ సంధి: క→గ, చ→స/జ, త→ద, ప→వ - ఉదా: మా + కొడుకు = మా గొడుకు, నీ + తోడు = నీ దోడు.
సమాస భేదాలు ఆరు: తత్పురుష, కర్మధారయ, ద్విగు, ద్వంద్వ, బహువ్రీహి, అవ్యయీభావ; పూర్వ–ఉత్తర పదాలకు 'మరియు' చేర్చి అర్థం వస్తే ద్వంద్వం.
కర్మధారయంలో పూర్వపదం విశేషణం, ఉత్తరపదం విశేష్యం, ఒకే వస్తువు; ద్విగువులో పూర్వపదం సంఖ్యావాచకం; బహువ్రీహిలో అర్థం మూడవ వస్తువుకు మళ్లుతుంది.
విభక్తులు ఎనిమిది: ప్రథమా, ద్వితీయా, తృతీయా, చతుర్థీ, పంచమీ, షష్ఠీ, సప్తమీ, సంబోధనా ప్రథమా; కర్తరి వాక్యంలో కర్త ప్రధానం, కర్మణి వాక్యంలో కర్మ ప్రధానం.
రచనా నైపుణ్యాలు - Writing Skills (వ్యాసం, లేఖ, సారాంశం, భావ విస్తరణ)
వ్యాస నిర్మాణం: శీర్షిక → ఉపోద్ఘాతం → రెండు/మూడు విషయ పేరాలు (ఉదాహరణలతో) → ముగింపు; మొదటి వాక్యంలోనే విషయం పరిచయం అవ్వాలి.
అధికార లేఖ క్రమం: స్థలం, తేది, గ్రహీత పదవి మరియు చిరునామా, సంబోధన, విషయం, ముఖ్య విషయం, ముగింపు, సంతకం.
వ్యక్తిగత లేఖలో బంధుసంబోధన ('ప్రియమైన అమ్మా') సరిపోతుంది; అధికార లేఖలో సంబోధనతో పాటు 'విషయం' వాక్యం తప్పనిసరి.
సారాంశం: ఇచ్చిన పేరాలో మూడో వంతు నుంచి సగం పరిమాణంలో, సొంత మాటల్లో, ఉదాహరణలు–పునరుక్తి తీసేసి రాయాలి.
భావ విస్తరణ క్రమం: సూక్తిని అలాగే రాయడం → అంతరార్థ వివరణ → ఉదాహరణ లేదా చిన్న కథ → ముగింపు వాక్యం.
ప్రశ్నలో ఇచ్చిన పద/పంక్తి పరిమితిని మించకూడదు; పరిమితిలో సగం కంటే తక్కువ రాస్తే కంటెంట్ మార్కులు తగ్గుతాయి.
నివేదన/అర్జీలో విషయం ఒకే వాక్యంలో, కోరిక స్పష్టంగా, మర్యాదాపూర్వక భాషలో ఉండాలి; కారణం ముందు, కోరిక తర్వాత.
అపరిచిత గద్యం మరియు శీఘ్ర పఠనం - Unseen Passage & Rapid Reading
మొదట ప్రశ్నలను చదివి, తర్వాత పాఠ్యభాగం చదవడం వల్ల సమాచారం వెతికే వేగం పెరుగుతుంది; ఇది స్కానింగ్ పద్ధతి.
ప్రశ్నలోని కీలక పదం (పేరు, స్థలం, సంవత్సరం) పాఠంలో అలాగే ఉండకపోవచ్చు; పర్యాయపదం, సర్వనామం రూపంలో ఉండొచ్చు.
ప్రతికూల ప్రశ్నలు ('కాదు', 'తప్ప', 'ఎవరూ లేరు') ఉన్నప్పుడు సరైన ఎంపిక మారుతుంది; ఆ పదాన్ని గుర్తించి చదవాలి.
గద్యభాగంలో మొదటి మరియు చివరి వాక్యాలు సాధారణంగా కేంద్ర భావాన్ని ఇస్తాయి; శీర్షిక నుంచి పేరా విషయాన్ని ఊహించవచ్చు.
సంఖ్యలు, తేదీలు, శాతాలు, పేర్లను పాఠంలో ఉన్నట్టే సరిపోల్చాలి; అంచనా వేయకూడదు, మార్చకూడదు.
సమాధానం ప్రశ్నకు నేరుగా సంబంధించినంత మాత్రమే, పాఠంలోని పదజాలంతో రాయాలి; అదనపు వివరణ మార్కులు తగ్గిస్తుంది.
పదకోశ ప్రశ్నలో పదానికి పాఠ్యభాగంలోని సందర్భార్థం కావాలి, నిఘంటువు అర్థం కాదు.