First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ 'ਮੁੱਖ ਭਾਵ' ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਦਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
- ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਨਾਂ-ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਣਾ
- ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੇ ਪੈਰੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਗਿਣਨਾ
- ਪਾਠ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਵਾਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਲੱਭਣਾ Correct answer.
- ਪਾਠ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਲੱਭ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਨਾ
Explanation
ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਲੱਭਣ ਲਈ ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੇਖਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Question 2Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਕਹਾਣੀ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦਾ 'ਚਰਿੱਤਰ-ਚਿਤਰਣ' ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਪਾਠ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
- ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
- ਲੇਖਕ ਦਾ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ
- ਪਾਤਰ ਦੇ ਕੰਮ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਰਵੱਈਏ Correct answer.
Explanation
ਪਾਤਰ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਰਵੱਈਏ ਰਾਹੀਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਠਕ ਪਾਤਰ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Question 3Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ 'ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਅਰਥ' ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
- ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਵਾਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਵ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ Correct answer.
- ਹਰ ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ-ਸੂਚੀ ਬਾਹਰੋਂ ਲੱਭਣਾ
- ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਾ ਪੈਰਾ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨਾ
- ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਨ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਰੱਖ ਦੇਣਾ
Explanation
ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਵੇਲੇ ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਵਾਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਤ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Question 4Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਕਿਸੇ ਗਦ-ਪਾਠ ਦੀ 'ਵਿਧਾ' ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਪਾਠ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ Correct answer.
- ਪਾਠ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦਾ ਰੰਗ
- ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
- ਪਾਠ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
Explanation
ਵਿਧਾ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਪਾਠ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-ਜਿਵੇਂ ਕਹਾਣੀ, ਨਿਬੰਧ ਜਾਂ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Question 5Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
- ਉਹ ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ
- ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ Correct answer.
- ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
- ਉਹ ਪਾਠ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ
Explanation
ਉਦਾਹਰਨ ਕਿਸੇ ਸਾਧਾਰਨ ਕਥਨ ਨੂੰ ਠੋਸ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ।
Question 6Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
'ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ' ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੇ ਗਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
- ਪਾਠ ਪੂਰਾ ਕਵਿਤਾ-ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
- ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਵਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
- ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ Correct answer.
- ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
Explanation
ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਠਕ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
Question 7Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ 'ਦਲੀਲ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਸ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
- ਉਸ ਵਾਕ ਤੋਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ
- ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਹੋਵੇ
- ਉਸ ਪੈਰੇ ਤੋਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਹੋਵੇ
- ਉਸ ਕਥਨ ਤੋਂ ਜੋ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ Correct answer.
Explanation
ਦਲੀਲ ਉਹ ਕਥਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਕਾਰਨ, ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਪਛਾਣਨਾ ਗਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Question 8Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ 'ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ' ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ
- ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੇਖਣਾ Correct answer.
- ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਗਿਣਨਾ
- ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖ ਦੇਣਾ
Explanation
ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਅੱਖਰ ਘਟ, ਵੱਧ ਜਾਂ ਗਲਤ ਹੈ।
Question 9Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੈਰੇ ਦਾ 'ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ' ਸੁਝਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ?
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਲੰਬਾਈ
- ਪੈਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ
- ਉਸ ਪੈਰੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ Correct answer.
Explanation
ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ ਪੈਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਭਾਵ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਠ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਸਪਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Question 10Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਕਹਾਣੀ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ 'ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ' ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਸੰਕੇਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
- ਲੇਖਕ ਦੀ ਉਮਰ
- ਸਮਾਂ-ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ 'ਪਹਿਲਾਂ', 'ਫਿਰ', 'ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ' Correct answer.
- ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ
- ਪਾਠ ਦੇ ਪੰਨਾ-ਨੰਬਰ
Explanation
ਸਮਾਂ-ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Question 11Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੇ 'ਰੁਖ' ਜਾਂ 'ਲਹਿਜੇ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ?
- ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਰਵੱਈਆ Correct answer.
- ਪਾਠ ਦੇ ਪੈਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
- ਪਾਠ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ
- ਪਾਠ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ
Explanation
ਲੇਖਕ ਦਾ ਰੁਖ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਚੋਣ ਅਤੇ ਲਹਿਜੇ ਰਾਹੀਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਾਠ ਦੇ ਅਸਲ ਭਾਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Question 12Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ 'ਤੁਲਨਾ' ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ?
- ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਉਚਾਰਨ
- ਲੇਖਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਤੱਥ
- ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ
- ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ Correct answer.
Explanation
ਤੁਲਨਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਠ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਪਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Question 13Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
- ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਪਾਠ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦੇਣਾ
- ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਣਾ
- ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਵਾਕ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ Correct answer.
- ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਹਰ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਪੜ੍ਹਨਾ
Explanation
ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਅਰਥ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਭਾਵ ਅਤੇ ਵਾਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਗਲਤ ਅਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
Question 14Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਕਿਸੇ ਗਦ-ਪਾਠ ਦੇ 'ਸਿਰਲੇਖ' ਦੀ ਢੁਕਵੀਂਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
- ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਸਿਰਲੇਖ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਹੈ
- ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਸਿਰਲੇਖ ਪਾਠ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ Correct answer.
- ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ
- ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਹਨ
Explanation
ਢੁਕਵਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਪਾਠ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪਾਠ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Question 15Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ 'ਪੁਸ਼ਟੀ' ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਲਿਖ ਦੇਣਾ
- ਦਾਅਵੇ ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ
- ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਮੰਨ ਲੈਣਾ
- ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣੇ Correct answer.
Explanation
ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਕਾਰਨ ਮਿਲ ਜਾਣ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੜ੍ਹਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
Question 16Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਪਾਠ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ 'ਉਦਾਹਰਨ-ਸੂਚਕ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੈ?
- 'ਅਤੇ', 'ਵੀ', 'ਨਾਲ ਹੀ' ਵਰਗੇ ਜੋੜ
- 'ਕਿਉਂਕਿ', 'ਸੋ', 'ਇਸ ਲਈ' ਵਰਗੇ ਕਾਰਨ-ਜੋੜ
- 'ਜਿਵੇਂ', 'ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ', 'ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ' ਵਰਗੇ ਜੋੜ Correct answer.
- 'ਪਰ', 'ਲੇਕਿਨ', 'ਤਦ ਵੀ' ਵਰਗੇ ਵਿਰੋਧੀ ਜੋੜ
Explanation
ਉਦਾਹਰਨ-ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਮਿਸਾਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਵੇਰਵੇ ਜਲਦੀ ਲੱਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Question 17Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ 'ਕਾਰਨ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਠਕ ਕੀ ਵੇਖੇ?
- ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅੱਖਰ
- ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ Correct answer.
- ਪਾਠ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਮਿਤੀ
- ਪਾਤਰ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ
Explanation
ਪਾਤਰ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Question 18Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਦੀ 'ਸੰਖੇਪ' ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਕੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ
- ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕ ਵੇਰਵੇ Correct answer.
- ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਮ
- ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦਾ ਨਾਮ
Explanation
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਭਾਵ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੇਲੋੜੇ ਸਹਾਇਕ ਵੇਰਵੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਘਟਨਾ-ਕ੍ਰਮ ਸੰਖੇਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Question 19Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਦੀ 'ਨਿੱਜੀ ਰਾਏ' ਅਤੇ 'ਤੱਥ' ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਤੱਥ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
- ਤੱਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੰਬਾ ਵਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
- ਤੱਥ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਏ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ Correct answer.
- ਰਾਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲੇ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
Explanation
ਤੱਥ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੁਤੰਤਰ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਏ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਨਿਰਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਾਠ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਸਮਝ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Question 20Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ 'ਸੰਦਰਭ-ਵਿਰੋਧੀ' ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
- ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਵਾਕ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ
- ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ
- ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਮ ਅਰਥ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਵਾਕ ਦਾ ਭਾਵ ਉਲਟਾ ਹੋਵੇ Correct answer.
- ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ
Explanation
ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਾਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਭਾਵ ਉਲਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਅਰਥ ਲੈਣ ਨਾਲ ਪਾਠ ਦਾ ਭਾਵ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Question 21Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ 'ਵਿਅੰਗ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਸ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
- ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਤ੍ਹਾ-ਅਰਥ ਅਤੇ ਅਸਲ ਭਾਵ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਤੋਂ Correct answer.
- ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਤੋਂ
- ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੋਂ
- ਪੈਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ
Explanation
ਵਿਅੰਗ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਤ੍ਹਾ-ਅਰਥ ਤੋਂ ਉਲਟ ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਹੀ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ।
Question 22Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਕਿਸੇ ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੈਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਹਰ ਪੈਰੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਣਾ Correct answer.
- ਦੋਹਾਂ ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ
- ਪਹਿਲੇ ਪੈਰੇ ਦੇ ਵਾਕ ਗਿਣਨਾ
- ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੇ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ
Explanation
ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹਰ ਪੱਖ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਿਰਪੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Question 23Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ 'ਸਧਾਰਨਕਰਨ' ਦੀ ਗਲਤੀ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
- ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਵਰਗ ਲਈ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ Correct answer.
- ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਕਿ ਸਿਰਲੇਖ ਕਿੰਨਾ ਲੰਬਾ ਹੈ
- ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ
- ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਕਿ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਪੈਰੇ ਹਨ
Explanation
ਸਧਾਰਨਕਰਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਿਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਵਰਗ ਬਾਰੇ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੜ੍ਹਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
Question 24Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਪਾਠ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ 'ਸਿੱਟੇ' ਦੀ ਢੁਕਵੀਂਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
- ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਸਿੱਟਾ ਪਾਠ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਤਰਕ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ Correct answer.
- ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਸਿੱਟੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ
- ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਸਿੱਟਾ ਆਖਰੀ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ
- ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਸਿੱਟਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਵਾਕ ਹੈ
Explanation
ਢੁਕਵਾਂ ਸਿੱਟਾ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਅਤੇ ਦਲੀਲਾਂ ਤੋਂ ਤਰਕ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਿੱਟਾ ਸਬੂਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਾ ਖਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Question 25Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੀ 'ਪੱਖਪਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀ ਹੈ?
- ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਬਣਾਵਟ
- ਇੱਕ ਪੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਾਲੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ਬਦ Correct answer.
- ਪੈਰਿਆਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ
- ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੋਣਾ
Explanation
ਪੱਖਪਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਚੋਣ ਤੋਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Question 26Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਦੀ 'ਨਿੱਜੀ ਰਾਏ' ਅਤੇ 'ਤੱਥ' ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਤੱਥ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ
- ਤੱਥ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ Correct answer.
- ਤੱਥ ਪੈਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਏ ਪੈਰੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ
- ਤੱਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੰਬੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਏ ਛੋਟੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ
Explanation
ਤੱਥ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ, ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਅੰਕੜੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਰਵੱਈਆ, ਪਸੰਦ ਜਾਂ ਨਿਰਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਭਾਵ-ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਏ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Question 27Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ 'ਵਿਅੰਗ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਸ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
- ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਭਾਵ ਵਿਚਕਾਰ ਉਲਟਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋਵੇ Correct answer.
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ
- ਪਾਤਰ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ
- ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ
Explanation
ਵਿਅੰਗ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਭਾਵ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਾਰੀਫ਼ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿੰਦਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਹਾਸੇ ਰਾਹੀਂ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਣ, ਇਹ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਇਸ ਉਲਟ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣਨਾ ਹੀ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।
Question 28Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਕਿਸੇ ਗਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਵਿਚਾਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੇ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਣਾ
- ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪੈਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਨਾ
- ਦੋਹਾਂ ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਸੰਖੇਪ ਲਿਖਣਾ
- ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਲਿਖਣਾ Correct answer.
Explanation
ਜਦੋਂ ਦੋ ਪੈਰੇ ਉਲਟ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਪੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਲਿਖੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਕਿਸ ਪੱਖ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਵੱਖ ਕੀਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Question 29Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਪਾਠ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ 'ਸਿੱਟੇ' ਦੀ ਢੁਕਵੀਂਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਠਕ ਕੀ ਵੇਖੇ?
- ਸਿੱਟਾ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ Correct answer.
- ਸਿੱਟੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ
- ਸਿੱਟਾ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ
- ਸਿੱਟਾ ਪਾਠ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੈਰੇ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ
Explanation
ਢੁਕਵਾਂ ਸਿੱਟਾ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਸਿੱਟਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਦਿੱਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Question 30Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੀ 'ਪੱਖਪਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੰਕੇਤ ਕੀ ਹੈ?
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ
- ਇੱਕ ਪੱਖ ਲਈ ਭਾਵ-ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਲਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ Correct answer.
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
Explanation
ਪੱਖਪਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਪੱਖ ਲਈ ਤਾਰੀਫ਼-ਭਰੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਲਈ ਨਿੰਦਾ-ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਚੋਣ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਤਟਸਥ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵੱਲ ਨਹੀਂ।
Question 31Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਕਿਸੇ ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੋਈ ਅੰਕੜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਪਾਠਕ ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ?
- ਵੇਖੇ ਕਿ ਅੰਕੜੇ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ Correct answer.
- ਅੰਕੜੇ ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦੇਵੇ
- ਅੰਕੜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਦੇਵੇ
- ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢ ਲਵੇ
Explanation
ਅੰਕੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੰਕੜੇ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਸਵਾਲਾਂ ਹੇਠ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
Question 32Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 'ਪਰ' ਅਤੇ 'ਫਿਰ ਵੀ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਰਤੇ ਹਨ; ਇਹ ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ?
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਟਕਰਾਅ ਜਾਂ ਮੋੜ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ Correct answer.
- ਪੈਰਾ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ
- ਲੇਖਕ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ
Explanation
'ਪਰ', 'ਫਿਰ ਵੀ' ਅਤੇ 'ਹਾਲਾਂਕਿ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਰੋਧ ਜਾਂ ਮੋੜ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਹੀ ਗੱਲ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Question 33Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ 'ਅਚਾਨਕ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ; ਪਾਠਕ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਸਮਝੇ?
- ਘਟਨਾ ਬਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਵਾਪਰੀ Correct answer.
- ਘਟਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
- ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਸੀ
- ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ
Explanation
'ਅਚਾਨਕ' ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Question 34Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਵਰਤੇ?
- ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਏ
- ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਰੱਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ
- ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਵਾਕ ਦਾ ਸੰਦਰਭ Correct answer.
- ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
Explanation
ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਵਾਕ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਦਰਭ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ।
Question 35Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ; ਇਸ ਬਣਾਵਟ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਬਣਾਵਟ
- ਤੁਲਨਾ-ਵਿਰੋਧ ਬਣਾਵਟ
- ਵਿਚਾਰ-ਉਦਾਹਰਨ ਬਣਾਵਟ Correct answer.
- ਕਾਰਨ-ਅਸਰ ਬਣਾਵਟ
Explanation
ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਰਾਹੀਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ-ਉਦਾਹਰਨ ਬਣਾਵਟ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਮੂਰਤ ਗੱਲ ਨੂੰ ਠੋਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Question 36Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਲੇਖਕ ਦੀ ਅਣਜਾਣੀ ਦਰਸਾਉਣਾ
- ਪੈਰੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਧਾਉਣਾ
- ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ
- ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ Correct answer.
Explanation
ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਅਕਸਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਹਰਾਉ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗਲਤੀ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਮਕਸਦ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Question 37Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਠਕ ਕੀ ਵੇਖੇ?
- ਸਿਰਫ਼ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅੰਕੜੇ
- ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਵਾਲਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਰੂਪ Correct answer.
- ਵਾਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਪੈਰੇ ਦਾ ਆਕਾਰ
- ਸਿਰਫ਼ ਪੈਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸਿੱਟਾ
Explanation
ਪਾਤਰ ਦੇ ਬੋਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਜਾਂ 'ਕਿਹਾ', 'ਪੁੱਛਿਆ' ਵਰਗੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਨ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਕ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Question 38Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ 'ਕੇਵਲ', 'ਸਿਰਫ਼' ਅਤੇ 'ਹਮੇਸ਼ਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਆਏ ਹਨ; ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਾਠ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ
- ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ Correct answer.
- ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੈਰੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
- ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਟੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
Explanation
'ਕੇਵਲ', 'ਸਿਰਫ਼' ਅਤੇ 'ਹਮੇਸ਼ਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਦਾਅਵਾ ਇੱਕ ਵੀ ਅਪਵਾਦ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਖ਼ਤ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
Question 39Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
- ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਵੱਈਆ Correct answer.
- ਉਦਾਸੀਨ ਰਵੱਈਆ
- ਪੂਰਨ ਨਿੰਦਾ
- ਪੂਰਨ ਤਾਰੀਫ਼
Explanation
ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਕਮੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਸੰਤੁਲਿਤ ਜਾਂ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਰੀਫ਼ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
Question 40Reading comprehension (गद्य - unseen and prescribed prose passages)
ਗਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ?
- ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਮੰਨ ਲਵੇ
- ਹਰ ਕਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਜਾਂਚੇ Correct answer.
- ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਵੇ
- ਦੋਵਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਮੰਨ ਲਵੇ
Explanation
ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਲਈ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਲ ਵਧੇਰੇ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਲਨਾ ਅਨੁਮਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਤਰਕ 'ਤੇ ਟਿਕਦੀ ਹੈ।
Question 41Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
महाराष्ट्र एसएससी पंजाबी पाठ्यपुस्तक के गद्य भाग में 'माँ दा लाडला' शीर्षक पाठ का मुख्य विषय क्या है?
- गुरु नानक देव जी की जीवनी
- माँ के अत्यधिक लाड़-प्यार से बिगड़े बच्चे का चरित्र-चित्रण Correct answer.
- पंजाब की खेती और सिंचाई की समस्या
- विदेश यात्रा का वर्णन
Explanation
इस पाठ में लेखक यह दिखाता है कि माँ का अंधा लाड़ बच्चे को आत्मनिर्भर नहीं बनने देता और वह समाज में असहाय हो जाता है। पाठ का केंद्र बच्चे का चरित्र और पारिवारिक पालन-पोषण की आलोचना है, न कि खेती या यात्रा।
Question 42Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
'सच्चा सौदा' या उसी प्रकार के नैतिक गद्य पाठ में मुख्य पात्र के सामने कौन-सी परीक्षा रखी जाती है?
- खेल प्रतियोगिता जीतने की चुनौती
- गाँव छोड़ने का निर्णय
- विदेशी भाषा सीखने की परीक्षा
- ईमानदारी और लोभ के बीच चुनाव Correct answer.
Explanation
नैतिक गद्य पाठों में पात्र को प्रायः ऐसी स्थिति में खड़ा किया जाता है जहाँ स्वार्थ और सच्चाई में से एक चुनना होता है। पाठ का उद्देश्य ईमानदारी के मूल्य को उजागर करना है।
Question 43Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
पंजाबी गद्य पाठ 'भाई वीर सिंह' संबंधी पाठ में उनके व्यक्तित्व का कौन-सा गुण प्रमुखता से उभरता है?
- निडरता और राष्ट्रीय चेतना Correct answer.
- राजनीतिक पद-लोलुपता
- व्यापारिक कुशलता
- विदेशी कला में रुचि
Explanation
भाई वीर सिंह को साहित्यकार और देशभक्त के रूप में याद किया जाता है, जिन्होंने अपनी रचनाओं से जनता में जागृति लाई। पाठ उनके साहस और राष्ट्रीय भावना को रेखांकित करता है।
Question 44Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
गद्य पाठों में आए 'गुरबाणी' शब्द का अर्थ क्या है?
- गुरु वाणी अर्थात गुरुओं के उपदेश Correct answer.
- गाँव की बोली
- गुड़ का व्यापार
- गुरु का आश्रम
Explanation
'गुरबाणी' दो शब्दों से बना है - गुरु और बाणी, अर्थात गुरु की वाणी। यह सिख गुरुओं के उपदेशों और शबदों को संदर्भित करता है।
Question 45Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
पाठ्यपुस्तक के गद्य पाठों में 'वंड छक्का' या सामूहिक श्रम की परंपरा किस भावना को दर्शाती है?
- व्यक्तिगत प्रतिस्पर्धा
- आपसी सहयोग और सामाजिक एकता Correct answer.
- शहरीकरण की प्रवृत्ति
- सरकारी सहायता पर निर्भरता
Explanation
पंजाबी लोक-जीवन में सामूहिक श्रम को सहयोग का प्रतीक माना जाता है, जहाँ लोग मिलकर काम पूरा करते हैं। गद्य पाठ इसी सामाजिक एकता की भावना को उजागर करते हैं।
Question 46Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
किसी गद्य पाठ के पात्र-चित्रण के प्रश्न में उत्तर देते समय सबसे पहले क्या करना चाहिए?
- लेखक की जीवनी लिखना
- केवल पात्र का नाम लिखना
- पाठ का सारांश दोहराना
- पाठ में पात्र के कार्यों और संवादों का प्रमाण देना Correct answer.
Explanation
पात्र-चित्रण का उत्तर पाठ के प्रमाणों पर आधारित होना चाहिए, जैसे पात्र के कार्य, संवाद और दूसरों की प्रतिक्रिया। केवल नाम या लेखक-परिचय लिखने से चरित्र का मूल्यांकन नहीं होता।
Question 47Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
'नीति-कथा' शैली के गद्य पाठों की पहचान किस विशेषता से होती है?
- वैज्ञानिक प्रयोगों का विवरण
- कहानी के अंत में नैतिक शिक्षा का स्पष्ट संकेत Correct answer.
- केवल संवादों में लिखा गया पाठ
- केवल ऐतिहासिक तिथियों का वर्णन
Explanation
नीति-कथा का उद्देश्य मनोरंजन के साथ जीवन-मूल्य सिखाना होता है, इसलिए अंत में निष्कर्ष या शिक्षा स्पष्ट होती है। तिथियाँ या वैज्ञानिक विवरण इस शैली की अनिवार्य पहचान नहीं हैं।
Question 48Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
किसी गद्य पाठ में 'पंजाबी मिट्टी की खुशबू' जैसा वाक्यांश प्रायः किस भावना को व्यक्त करता है?
- विदेशी संस्कृति की प्रशंसा
- खेती की तकनीकी जानकारी
- व्यापारिक लाभ की आशा
- मातृभूमि के प्रति गहरा लगाव Correct answer.
Explanation
मिट्टी की खुशबू जैसे बिंब मातृभूमि और जन्मभूमि के प्रति भावनात्मक जुड़ाव को व्यक्त करते हैं। गद्य लेखक इस प्रकार के बिंब से देश-प्रेम और स्मृति की भावना जगाते हैं।
Question 49Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
गद्य पाठ 'माँ दा लाडला' में माँ के लाड़-प्यार का परिणाम किस रूप में दिखाया गया है?
- बच्चा कुशल किसान बन जाता है
- बच्चा विदेश में उच्च शिक्षा पाता है
- बच्चा समाज का सर्वश्रेष्ठ नेता बन जाता है
- बच्चा परिश्रम से बचता है और व्यावहारिक जीवन में असमर्थ रहता है Correct answer.
Explanation
पाठ का यही केंद्रीय विचार है कि अत्यधिक लाड़ से बच्चा कठिन परिश्रम और आत्मनिर्भरता से दूर हो जाता है। इससे उसका जीवन-कौशल कमजोर पड़ जाता है।
Question 50Prescribed prose lessons (पाठ्यपुस्तक गद्य)
गद्य पाठ में लेखक द्वारा दी गई 'उपदेशात्मक टिप्पणी' का परीक्षा में सही उपयोग क्या है?
- उसे पाठ के संदेश की पुष्टि हेतु उद्धृत करना Correct answer.
- उसे कहानी के पात्र का संवाद मान लेना
- उसे लेखक की जीवनी का अंश समझना
- उसे पाठ का शीर्षक मानना
Explanation
लेखक की टिप्पणी पाठ के केंद्रीय भाव को स्पष्ट करती है, इसलिए उसे संदेश की पुष्टि के लिए उद्धृत किया जा सकता है। इसे पात्र का संवाद या शीर्षक मानना भूल होगी।