ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੂਫ਼: ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸੋਧਣੀ ਹੈ
ਤੁਸੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਨਾਭਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੱਬ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਹੋ। ਸਾਲਾਨਾ ਰਸਾਲੇ 'ਕਿਰਨ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੱਸਾ ਛਪਣ ਲਈ ਭੇਜਣਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਪਰੇਟਰ ਨੇ 40 ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪਰੂਫ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲੇਟ ਬਦਲਣ ਲਈ 48 ਘੰਟੇ ਲੱਗਣਗੇ ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਛਾਪਣ 'ਤੇ 2,500 ਰੁਪਏ ਵਾਧੂ ਲੱਗਣਗੇ। ਪਰੂਫ਼ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰਜੀਤ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਵਿਦਿਆ' ਗ਼ਲਤ ਹੈ, 'ਵਿੱਦਿਆ' ਸਹੀ ਹੈ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਸ੍ਰੀ' ਤੇ 'ਸ਼੍ਰੀ' ਦੋਵੇਂ ਠੀਕ ਹਨ। ਰਾਜਵੀਰ ਨੇ 'ਜਿੰਦਗੀ' 'ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਨਹੀਂ ਲਾਈ, 'ਫਰਕ' 'ਤੇ ਨੁਕਤਾ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਅਤੇ 'ਅਧਿਆਪਕ' ਨੂੰ 'ਅਧਿਆਪਿਕ' ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਨੁਕਤੇ ਵਾਲੇ ਕਈ ਅੱਖਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਛਪਦੇ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਪਰੂਫ਼ ਫਾਈਨਲ ਕਰਕੇ ਭੇਜਣਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਸਾਲਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਛਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗ਼ਲਤ ਪੰਜਾਬੀ 'ਤੇ ਵੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੈ।
1. ਪਰੂਫ਼ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੋਧੋਗੇ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਛੱਡ ਦੇਵੋਗੇ ਤੇ ਕਿਉਂ? ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ-ਨਿਯਮ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ।
Read the worked answer
ਮੇਰਾ ਨਿਯਮ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇਗਾ: ਅਰਥ, ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਿਆਰ, ਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾ।
- 'ਅਧਿਆਪਿਕ' ਹਰ ਹਾਲ ਸੋਧਾਂਗਾ। ਇਹ ਅੱਖਰ-ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ; ਸਹੀ ਰੂਪ 'ਅਧਿਆਪਕ' ਹੈ। ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭਰਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਰਥ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ।
- 'ਵਿਦਿਆ' ਨੂੰ 'ਵਿੱਦਿਆ' ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੀ.ਐਸ.ਈ.ਬੀ. ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਰੂਪ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 'ਸ੍ਰੀ' ਤੇ 'ਸ਼੍ਰੀ' ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੋਧ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਸਮਾਂ ਤੇ ਪੈਸਾ ਦੋਵੇਂ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਰੱਖਾਂਗਾ।
- 'ਜਿੰਦਗੀ' ਤੇ 'ਫਰਕ' ਵਿੱਚ ਨੁਕਤਾ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਫ਼ੌਂਟ ਨੁਕਤਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਕਤਾ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਤੇ ਨੁਕਤਾ ਤੇ ਕਿਤੇ ਨਾ ਲਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
2. ਨੁਕਤੇ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਠੀਕ ਨਾ ਛਪਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀ ਹੈ? 48 ਘੰਟੇ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ 2,500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।
Read the worked answer
ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ: ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਸ਼ੀਟ ਛਾਪਾਂਗਾ ਜਿਸ 'ਤੇ ਚਾਰ ਫ਼ੌਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਤਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਮਾਮੂਲੀ ਹੈ ਤੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਜੇ ਕੋਈ ਫ਼ੌਂਟ ਠੀਕ ਨਤੀਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਫ਼ੌਂਟ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਵਰਤਾਂਗਾ।
ਜੇ ਕੋਈ ਫ਼ੌਂਟ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਰਾਹ ਹੈ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣਾ: 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਜੀਵਨ', 'ਫ਼ਰਕ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਅੰਤਰ', 'ਜ਼ਰੂਰੀ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਲਾਜ਼ਮੀ'। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਗ਼ਲਤ ਅੱਖਰ ਛਪਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸੰਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੀਜਾ ਰਾਹ, ਪੂਰੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਕਤਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਸਿਰਫ਼ ਤਦ ਲਵਾਂਗਾ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਰਾਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ; ਉਸ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਖਾਂਗਾ ਕਿ ਛਪਾਈ ਦੀ ਸੀਮਾ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਲੇਟ 'ਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੋਧ ਕਰਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਸ ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ 2,500 ਰੁਪਏ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਵੀ ਟਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
3. ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ 4-5 ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨੋਟ ਲਿਖੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਦੱਸੋ।
Read the worked answer
ਨੋਟ ਦਾ ਨਮੂਨਾ:
ਮਹੋਦਿਆ,
ਰਸਾਲੇ 'ਕਿਰਨ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੂਫ਼ ਫਾਈਨਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਸੋਧੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਰਥ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਿਆਰ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ; 'ਸ੍ਰੀ/ਸ਼੍ਰੀ' ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨੁਕਤੇ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਫ਼ੌਂਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਈ, ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਛਪਾਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ 2,500 ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਾਧੂ ਖ਼ਰਚ ਵੀ ਬਚੇਗਾ।
ਕਾਰਨ ਦਾ ਤਰਕ: ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਹੱਪਣ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਪਸੰਦ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਿਆਰ ਤੇ ਸਮੇਂ-ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਤਰਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅੱਗੇ ਵੀ ਟਿਕੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਸੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।