ਅਰਜ਼ੀ ਜਾਂ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ: ਇੱਕੋ ਡਰਾਫ਼ਟ ਦੋ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਪਰ ਦੇ ਪੱਤਰ-ਲੇਖਨ ਭਾਗ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਦੋ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ: (ੳ) ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ, (ਅ) ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ। ਕਲਾਸ ਦੇ 34 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 21 ਨੇ ਇੱਕੋ ਡਰਾਫ਼ਟ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤ ਲਿਆ। ਉਸ ਡਰਾਫ਼ਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜੀ' ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅੰਤ 'ਤੇਰਾ ਦੋਸਤ' ਨਾਲ, ਮਿਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਤੇ 'ਤੁਸੀਂ' ਤੇ ਕਿਤੇ 'ਤੂੰ' ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵਾਲ 5 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਾਰਮੈਟ ਲਈ 2 ਅੰਕ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਡਰਾਫ਼ਟ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਹੀ ਹੈ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਅੰਕ ਕਟਵਾਉਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੈ।
1. ਦੋਵਾਂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਫਾਰਮੈਟ ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ? ਡਰਾਫ਼ਟ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਕਿਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤ ਹਨ?
Read the worked answer
ਪੱਤਰ ਦਾ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਠਕ ਤੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ।
ਅਰਜ਼ੀ (ਰਸਮੀ): ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਤਾ, ਮਿਤੀ, ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦਾ ਪਤਾ, ਵਿਸ਼ਾ, ਸੰਬੋਧਨ 'ਮਹੋਦਿਆ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜੀ', ਫਿਰ 'ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ...', ਅੰਤ 'ਤੁਹਾਡਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ'।
ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ (ਗੈਰ-ਰਸਮੀ): 'ਪਿਆਰੀ ਸਹੇਲੀ', ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਾਂ, ਘਰ ਦਾ ਪਤਾ, ਅੰਤ 'ਤੇਰੀ ਸਹੇਲੀ'।
ਗ਼ਲਤ ਸਤਰਾਂ:
- 'ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜੀ' ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 'ਮਹੋਦਿਆ' ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
- 'ਤੇਰਾ ਦੋਸਤ' ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ਲਤ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
- 'ਤੂੰ/ਤੁਸੀਂ' ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਆਦਰ ਦਾ ਰਜਿਸਟਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਕਾਰਨ: ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਤੇ ਆਦਰ ਦਿਖਦਾ ਹੈ; ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ। ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
2. 5 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਕ ਕਟਵਾਉਣਗੀਆਂ? ਤਰਜੀਹ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸੋ।
Read the worked answer
ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ:
- ਫਾਰਮੈਟ (2 ਅੰਕ): ਮਿਤੀ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਵਿਸ਼ਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਗ਼ਲਤ ਸੰਬੋਧਨ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਅੰਤ। ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੇ ਅੰਕ ਕੱਟਦੇ ਹਨ।
- ਰਜਿਸਟਰ (1-2 ਅੰਕ): 'ਤੂੰ' ਤੇ 'ਤੁਸੀਂ' ਦਾ ਮਿਲਣਾ, ਜਾਂ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 'ਤੇਰਾ ਦੋਸਤ' ਲਿਖਣਾ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ।
- ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ (1 ਅੰਕ): ਛੁੱਟੀ ਦੀ ਮੰਗ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੇ ਥਾਂ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।
- ਅੱਖਰ-ਜੋੜ: ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਭਾਰ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਕਾਰਨ: ਪੱਤਰ-ਲੇਖਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਢਾਂਚਾ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਿਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ 5 ਵਿੱਚੋਂ 5 ਨਹੀਂ ਦਿਵਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੈੱਕ ਕਰੋ: ਕਿਸ ਨੂੰ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਕੀ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਦੋਂ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਾਂ।
3. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਡਰਾਫ਼ਟ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਾ ਵਰਤਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਓਗੇ?
Read the worked answer
ਮੈਂ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਦੋ ਖਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੀਟ ਬਣਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਕਲਾਸ ਨਾਲ ਭਰਵਾਂਗਾ:
| ਪੱਖ | ਅਰਜ਼ੀ | ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ |
|---|---|---|
| ਪਾਠਕ | ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ | ਸਹੇਲੀ |
| ਲਹਿਜਾ | ਰਸਮੀ, ਆਦਰ ਵਾਲਾ | ਨਿੱਜੀ, ਨੇੜਤਾ ਵਾਲਾ |
| ਸ਼ੁਰੂਆਤ | ਮਹੋਦਿਆ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜੀ | ਪਿਆਰੀ ਸਹੇਲੀ |
| ਅੰਤ | ਤੁਹਾਡਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ | ਤੇਰੀ ਸਹੇਲੀ |
ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਸਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਚੈੱਕਲਿਸਟ ਦੇਵਾਂਗਾ: (1) ਕੀ ਮੇਰਾ ਪਾਠਕ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ? (2) ਕੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? (3) ਕੀ ਮੇਰੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ?
ਕਾਰਨ: ਨਿਯਮ ਰੱਟਣ ਨਾਲੋਂ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਮਝਣਾ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਪੱਤਰ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਲਵੇਗਾ। ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ਾ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਵਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਫ਼ਰਕ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ।