ଅପଠିତ ଗଦ୍ୟ ଓ ପଦ୍ୟ: ନକଲ ଉତ୍ତରର ସୀମା
ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀର ୩୬ ଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ୧୫୦ ଶବ୍ଦର ଏକ ଅପଠିତ ଗଦ୍ୟାଂଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ନିଜ ପୁଅକୁ ହରାଇ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରଶ୍ନ ଥିଲା: 'ଲେଖକଙ୍କ ମନୋଭାବ କ'ଣ?' ୨୮ ଜଣ ପ୍ରସଙ୍ଗର ତିନି ଧାଡ଼ି ହୁବହୁ ନକଲ କରି ଲେଖିଛନ୍ତି। ଅଜଣା ଶବ୍ଦ 'ଅନୁତାପ'ର ଅର୍ଥ ପଚରାଯିବାରେ ୧୯ ଜଣ ଭୁଲ ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି। ଶ୍ରେଣୀରେ ଓଡ଼ିଆ ମାଧ୍ୟମର ୩୦ ଜଣ ଓ ହିନ୍ଦୀ ମାଧ୍ୟମର ୬ ଜଣ ଛାତ୍ର ଅଛନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶରେ ଏକ ଅପଠିତ ପଦ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପଚରାଯାଇଥିଲା 'ଏହି ପଦରେ କେଉଁ ରସ ଅଛି?' ଅଧିକାଂଶ ଛାତ୍ର ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିର ଶବ୍ଦ ଦେଖି ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି, ପୂରା ପଦର ସ୍ଥାୟୀ ଭାବ ବିଚାର କରିନାହାନ୍ତି। ପରୀକ୍ଷାରେ ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦ ମାର୍କରୁ ୬ ମାର୍କ ଅଟକାରିଥାଏ। ଶିକ୍ଷକ ଚାହାନ୍ତି ଯେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ନକଲ ନକରି ନିଜ ଭାଷାରେ ଉତ୍ତର ଦେବା ଶିଖନ୍ତୁ ଏବଂ ଅଜଣା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ।
1. ଅପଠିତ ଗଦ୍ୟାଂଶରେ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ନକଲ କରାଯାଇଥିବା ଉତ୍ତର କେବେ ଗ୍ରହଣୀୟ ଏବଂ କେବେ ନୁହେଁ - ଏହାର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ନିୟମ ଦିଅ।
Read the worked answer
ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ: ପ୍ରଶ୍ନଟି 'ଉଲ୍ଲେଖ କର' ଚାହୁଁଛି କି 'ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର'?
- ଗ୍ରହଣୀୟ: ପ୍ରଶ୍ନ ଯଦି 'ପାଠରୁ ଉଦ୍ଧୃତ କର', 'ଉଲ୍ଲେଖ କର' ବା 'କେଉଁ ବାକ୍ୟରୁ ଜଣାପଡ଼େ' କହୁଛି। ଏଠାରେ ସଠିକ ଧାଡ଼ି ଚୟନ ହିଁ ଦକ୍ଷତା।
- ଅଗ୍ରାହ୍ୟ: ପ୍ରଶ୍ନ ଯଦି 'ମନୋଭାବ', 'କାରଣ' ବା 'ବ୍ୟାଖ୍ୟା' ଚାହୁଁଛି। ଏଠାରେ ନକଲ କରିଥିବା ଛାତ୍ର ପ୍ରସଙ୍ଗ ବୁଝିଛି କି ନାହିଁ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ।
ମାର୍କ ପ୍ରୟୋଗ: ୨୮ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଧାଡ଼ି ଦେଇ ନିଜ ଭାଷାରେ ଏକ ବାକ୍ୟ ଯୋଡ଼ିଛି ('ତେଣୁ ଲେଖକ ଦୁଃଖ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେବାକୁ ମୁଖ୍ୟ ମାନିଛନ୍ତି') ସେ ୧.୫–୨ ମାର୍କ; ଯିଏ କେବଳ ନକଲ କରିଛି ସେ ୦.୫।
ଶ୍ରେଣୀ ନିୟମ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତରରେ ନିଜର ଏକ ବାକ୍ୟ ଥିବ - ଏହା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କର।
2. 'ଅନୁତାପ' ଭଳି ଅଜଣା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ କେଉଁ ପଦ୍ଧତି ଶିଖାଇବ?
Read the worked answer
ଚାରି ସୂତ୍ର, ଏହି କ୍ରମରେ:
- ପ୍ରସଙ୍ଗ ପଢ଼: ପୂର୍ବ ଓ ପର ବାକ୍ୟରେ କ'ଣ ଘଟୁଛି? ପୁଅକୁ ହରାଇବା, ନୀରବତା, ଅତୀତକୁ ମନେ ପକାଇବା - ଏହି ସୂତ୍ର ଦୁଃଖ ଓ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ।
- ଶବ୍ଦ ଭାଙ୍ଗ: ଅନୁ + ତାପ। 'ଅନୁ' = ପରେ; 'ତାପ' = ଉତ୍ତାପ, ଦୁଃଖ। ତେଣୁ ଅନୁତାପ = କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦୁଃଖ ବା ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ।
- ବିପରୀତ ଓ ସମାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଖୋଜ: ପ୍ରସଙ୍ଗରେ 'ଦୁଃଖ', 'ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ' ଭଳି ଶବ୍ଦ ଥିଲେ ପୁଷ୍ଟି ମିଳେ।
- ଯାଞ୍ଚ: ନିର୍ଣ୍ଣିତ ଅର୍ଥ ବାକ୍ୟରେ ବସାଇ ପଢ଼ - ଅର୍ଥ ମେଳ ଖାଉଛି କି?
ହିନ୍ଦୀ ମାଧ୍ୟମର ଛାତ୍ରମାନେ 'ତାପ' ଶବ୍ଦକୁ ହିନ୍ଦୀ 'ତାପ' ସହ ଯୋଡ଼ି ଅର୍ଥ ଅନୁମାନ କରିପାରିବେ - ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ବୈଧ ସୂତ୍ର।
3. ଅପଠିତ ପଦ୍ୟରେ ରସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା କାହିଁକି ଭୁଲ, ଏବଂ ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି କ'ଣ?
Read the worked answer
କାରଣ: ରସ ଏକ କ୍ଷଣିକ ଭାବ ନୁହେଁ, ପୂରା ପଦର ପରିଣତିରୁ ଜାତ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାୟୀ ଭାବ। ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ି ପ୍ରାୟତଃ ବର୍ଣ୍ଣନା ଦେଇଥାଏ; ଶେଷ ଧାଡ଼ି ହିଁ ଭାବକୁ ସ୍ଥିର କରେ। ଯେପରି ଏକ ପଦ ପ୍ରଥମେ ରୂପ-ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଶେଷରେ ବିରହରେ ଶେଷ ହେଲେ ରସ ଶୃଙ୍ଗାର ନୁହେଁ, କରୁଣ।
ପଦ୍ଧତି:
- ସ୍ଥାୟୀ ଭାବ ଚିହ୍ନଟ କର (ଶୃଙ୍ଗାର, କରୁଣ, ବୀର, ହାସ୍ୟ, ରୌଦ୍ର, ଭୟାନକ, ବୀଭତ୍ସ, ଅଦ୍ଭୁତ, ଶାନ୍ତ)।
- ସହାୟକ ସଙ୍କେତ ଦେଖ: ଅନୁଭାବ (ଅଶ୍ରୁ, ହସ), ଉଦ୍ଦୀପନ (ଚନ୍ଦ୍ର, ବସନ୍ତ), ସଞ୍ଚାରୀ ଭାବ (ଚିନ୍ତା, ଲଜ୍ଜା)।
- ଉତ୍ତର ସହ ଏକ ଧାଡ଼ିର କାରଣ ଲେଖ - କେବଳ ରସର ନାମ ଲେଖିଲେ ଅଧା ମାର୍କ।