UPMSP High School Odia cheat sheet

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଦ୍ୟ ପାଠର ମୂଳ ଭାବ ଓ ଉପଦେଶ ପୃଥକ ଭାବରେ ମନେ ରଖ; ପ୍ରଶ୍ନ ସାଧାରଣତଃ ଥିମ୍, ଚରିତ୍ର ଓ ଲେଖକ ପରିଚୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

ଚରିତ୍ର ବିଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ଚରିତ୍ରର ଗୁଣ, ଦୁର୍ବଳତା ଓ କାହାଣୀରେ ତାହାର ଭୂମିକା ଅଲଗା କରି ଲେଖ।

ଲେଖକ ପରିଚୟରେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ, ଜନ୍ମସ୍ଥାନ, ମୁଖ୍ୟ କୃତି ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଯୁଗ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଗଦ୍ୟର ଶୀର୍ଷକ ଓ ମୁଖ୍ୟ ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଲେଖ; ନାମ ଭୁଲ୍ ହେଲେ ଅଙ୍କ କଟେ।

ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସର୍ବଦା ପାଠ୍ୟାଂଶର ଭାବକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଲେଖ, ବାହ୍ୟ ମତ ନୁହେଁ।

ଗଦ୍ୟ ଅଂଶରେ ଥିବା ଉପମା, ରୂପକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନଟ କରି ତାହାର ନାମ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଅ।

ସାରାଂଶ ଲେଖିବା ସମୟରେ ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟରେ ମୂଳ ଭାବ ଓ ପରେ ସମର୍ଥନ ବିବରଣୀ ଦିଅ।

ଗଦ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଲେଖକର ସାମାଜିକ ବା ନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତା ସ୍ପଷ୍ଟ କର।

କବିତାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଲେଖିବା ସମୟରେ ପ୍ରତି ପଦର ଭାବକୁ ସରଳ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରକାଶ କର।

ରସ ଚିହ୍ନଟ: ଶୃଙ୍ଗାର, କରୁଣ, ବୀର, ହାସ୍ୟ, ରୌଦ୍ର, ଭୟାନକ, ବୀଭତ୍ସ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶାନ୍ତ - ମୋଟ ନଅ ରସ।

ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନଟରେ ଉପମା (ସଦୃଶ), ରୂପକ (ଅଭେଦ), ଉତ୍ପ୍ରେକ୍ଷା (ସମ୍ଭାବନା) ଓ ଅନୁପ୍ରାସ (ଧ୍ୱନି ପୁନରାବୃତ୍ତି) ମୁଖ୍ୟ।

ଛନ୍ଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ପ୍ରତି ପଦରେ ମାତ୍ରା ଗଣନା କର ଓ ପରେ ଛନ୍ଦର ନାମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

କବିଙ୍କ ପରିଚୟରେ ଜୀବନକାଳ, ରଚନା ଓ ସେ କେଉଁ ଯୁଗର କବି ତାହା ଉଲ୍ଲେଖ କର।

ପଦ୍ୟର ଶେଷ ପଦରେ ପ୍ରାୟତଃ ମୂଳ ଉପଦେଶ ବା କବିଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ରହେ, ସେଥିପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅ।

ଭାବାର୍ଥ ଲେଖିବା ସମୟରେ କବିତାର ପ୍ରତୀକ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଅଲଗା କରି ଦର୍ଶାଅ।

ଛନ୍ଦ ଓ ମାତ୍ରା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରଥମେ ଗଣନା ଲେଖ, ତା'ପରେ ନାମ ଲେଖ।

ସନ୍ଧି ତିନି ପ୍ରକାର: ସ୍ୱର ସନ୍ଧି, ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସନ୍ଧି ଓ ବିସର୍ଗ ସନ୍ଧି; ସ୍ୱର ସନ୍ଧିରେ ସ୍ୱର+ସ୍ୱର ମିଳିତ ହୁଏ।

ସମାସ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାର: ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ବହୁବ୍ରୀହି, କର୍ମଧାରୟ, ଦ୍ୱିଗୁ ଓ ଅବ୍ୟୟୀଭାବ।

କାରକ ଆଠ ପ୍ରକାର: କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ, ସମ୍ପ୍ରଦାନ, ଅପାଦାନ, ସମ୍ବନ୍ଧ, ଅଧିକରଣ ଓ ସମ୍ବୋଧନ।

ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ: ପ୍ରଥମା (କର୍ତ୍ତା), ଦ୍ୱିତୀୟା (କର୍ମ), ତୃତୀୟା (କରଣ), ଚତୁର୍ଥୀ (ସମ୍ପ୍ରଦାନ), ପଞ୍ଚମୀ (ଅପାଦାନ), ଷଷ୍ଠୀ (ସମ୍ବନ୍ଧ), ସପ୍ତମୀ (ଅଧିକରଣ)।

ବାକ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ କର୍ତ୍ତା-କର୍ମ କ୍ରିୟା ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖ; ଲିଙ୍ଗ ଓ ବଚନ ଏକରଖା କର।

ଅଶୁଦ୍ଧି ସଂଶୋଧନ ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ଭୁଲ୍ ଶବ୍ଦ ଚିହ୍ନଟ କର, ତା'ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ଲେଖ।

ସମାସ ବିଚ୍ଛେଦ କରିବା ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ଅର୍ଥ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଲେଖ।

ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦରେ ମୂଳ ଦୁଇ ଶବ୍ଦ ଅଲଗା କରି ଲେଖ, ଯଥା: ବିଦ୍ୟାଳୟ = ବିଦ୍ୟା + ଆଳୟ।

ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖାରେ ଭୂମିକା, ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଓ ଉପସଂହାର - ଏହି ତିନି ଭାଗ ରଖ।

ପତ୍ର ଲେଖାରେ ପ୍ରେରକର ଠିକଣା, ତାରିଖ, ସମ୍ବୋଧନ, ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ଓ ଶେଷରେ ନାମ ରଖ।

ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପତ୍ରରେ ସମ୍ବୋଧନ 'ମହୋଦୟ' ଓ ଅନାନୁଷ୍ଠାନିକ ପତ୍ରରେ 'ପ୍ରିୟ' ବ୍ୟବହାର କର।

ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଲେଖାରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ରଖ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ୟ ତାହାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁ।

ପ୍ରତିବେଦନରେ ଶୀର୍ଷକ, ତାରିଖ, ବିଷୟ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ତଥ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଲେଖ।

ଲେଖାରେ ଶବ୍ଦ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଳନ କର; ଅତି କମ୍ ବା ଅତି ଅଧିକ ଲେଖିବା ଅଙ୍କ ହ୍ରାସ କରେ।

ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଉଦାହରଣ ଓ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଲେ ଯୁକ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।

ବନ୍ଧୁ ଓ ଅଭିଭାବକ ପ୍ରତି ପତ୍ରରେ ଭାଷା ସରଳ ଓ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପତ୍ରରେ ଭାଷା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରଖ।

ଅପରିଚିତ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇଥର ପଢ଼; ପ୍ରଥମ ପାଠରେ ମୂଳ ଭାବ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟରେ ବିବରଣୀ ଧର।

ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଅନୁଚ୍ଛେଦରୁ ହିଁ ନେଇ ଲେଖ; ନିଜ ଅନୁମାନ ମିଶାଇବ ନାହିଁ।

ଅଜଣା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଅନୁମାନ କର, ଅନୁଚ୍ଛେଦର ପୂର୍ବାପର ବାକ୍ୟ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଦେଖ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରଶ୍ନର ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ତରରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି କର।

ଅନୁଚ୍ଛେଦର ଶୀର୍ଷକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସମୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଭାବକୁ ଛୋଟ ବାକ୍ୟାଂଶରେ ପ୍ରକାଶ କର।

ଲେଖକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅନୁଚ୍ଛେଦର ଶେଷ ବାକ୍ୟ ସୂଚନା ଦିଏ।

ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା, ନାମ ଓ ସ୍ଥାନ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କର।

ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କର, କେବଳ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ।

ଅପରିଚିତ ପଦ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପଢ଼ି ମୂଳ ଭାବ ଧର, ତା'ପରେ ପ୍ରତି ପଦର ଅର୍ଥ ଲେଖ।

ରସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ଭାବନା (ପ୍ରେମ, ଦୁଃଖ, ବୀରତ୍ୱ) ଚିହ୍ନଟ କର।

ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନଟରେ ପ୍ରଥମେ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଓ ତାହାର ସମ୍ପର୍କ ଦେଖ।

ପଦ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଓ ଲକ୍ଷଣାର୍ଥ ଅଲଗା କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

ଛନ୍ଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସମୟରେ ପ୍ରତି ପଦର ମାତ୍ରା ଗଣନା କରି ଶେଷରେ ନାମ ଲେଖ।

କବିଙ୍କ ଭାବନା ପ୍ରଶ୍ନରେ ପଦ୍ୟର ଶେଷ ପଦ ଓ ମୁଖ୍ୟ ଚିତ୍ର ସହାୟକ ହୁଏ।

ପଦ୍ୟର ଶୀର୍ଷକ ଦେବା ସମୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଭାବକୁ ଛୋଟ ବାକ୍ୟାଂଶରେ ପ୍ରକାଶ କର।

ଅପରିଚିତ ପଦ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କବିଙ୍କ ପରିଚୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିପାରେ, ତେଣୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କବିଙ୍କ ଯୁଗ ମନେ ରଖ।

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଯୁଗ ବିଭାଜନ: ପ୍ରାଚୀନ, ମଧ୍ୟଯୁଗ ଓ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ।

ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରେ ଚର୍ଯ୍ୟାପଦ ଓ ସାରଳା ଦାସ ପ୍ରମୁଖ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ପଞ୍ଚସଖା (ବଳରାମ ଦାସ, ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ଅନନ୍ତ ଦାସ, ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ) ପ୍ରମୁଖ।

ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ରାଧାନାଥ ରାୟ, ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ଓ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ପ୍ରମୁଖ ଲେଖକ।

ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ରଚୟିତା ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ଓଡ଼ିଆ ଗଳ୍ପ ସାହିତ୍ୟର ଜନକ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ରାଧାନାଥ ରାୟ ପଦ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଦେଶପ୍ରେମର ଚିତ୍ରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲେଖକଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ, ଜୀବନକାଳ ଓ ମୁଖ୍ୟ କୃତି ମନେ ରଖ।

ସମାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ (ପ୍ରତିଶବ୍ଦ) ଲେଖିବା ସମୟରେ ଅର୍ଥ ସମାନ ରଖ, କିନ୍ତୁ ବ୍ୟବହାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।

ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ (ବୀପରୀତାର୍ଥକ) ଲେଖିବା ସମୟରେ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥର ଠିକ୍ ବିପରୀତ ଚୟନ କର।

ଲୋକପ୍ରବାଦ ଓ ଦେଢ଼ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଆକ୍ଷରିକ ନୁହେଁ, ଲାକ୍ଷଣିକ ଅର୍ଥରେ ବୁଝ।

ଶବ୍ଦ ଗଠନରେ ଉପସର୍ଗ, ପ୍ରତ୍ୟୟ ଓ ସନ୍ଧିର ଭୂମିକା ଜାଣ; ମୂଳ ଶବ୍ଦରୁ ନୂତନ ଶବ୍ଦ ଗଠନ ହୁଏ।

ଉପସର୍ଗ ଶବ୍ଦର ପୂର୍ବରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ ଓ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଶବ୍ଦର ପରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।

ଦେଢ଼ଶବ୍ଦ ଲେଖିବା ସମୟରେ ମୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଓ ଦେଢ଼ ଅର୍ଥ ଅଲଗା କରି ଲେଖ।

ସମାର୍ଥକ ଓ ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଉତ୍ତର ଏକ ଶବ୍ଦରେ ଲେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଲୋକପ୍ରବାଦର ଅର୍ଥ ଲେଖିବା ସମୟରେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କର।