Padya (Poetry)
ପଦ୍ୟ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କବିତାର ଅର୍ଥ, ରସ, ଅଳଂକାର, ଛନ୍ଦ ଓ କବି ପରିଚୟ ପରୀକ୍ଷା କରେ। କବିତାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଂକ୍ତିର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ପରେ ଭାବାର୍ଥ ଖୋଜିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ରସ ଓ ଭାବ
ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟରେ ନବ ରସ-ଶୃଙ୍ଗାର, ହାସ୍ୟ, କରୁଣ, ରୌଦ୍ର, ବୀର, ଭୟାନକ, ବୀଭତ୍ସ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶାନ୍ତ-ସ୍ୱୀକୃତ। ରସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାବେଳେ କବିତାର ସ୍ଥାୟୀ ଭାବ ଦେଖ; କେବଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଦେଖି ରସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ନାହିଁ। କରୁଣ ରସରେ ଦୟା ଓ ଦୁଃଖ, ବୀର ରସରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ସାହସ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ଅଳଂକାର ଓ ଛନ୍ଦ
ଉପମାରେ ‘ପରି’, ‘ସମ’, ‘ତୁଲ୍ୟ’ ଥାଏ; ରୂପକରେ ଉପମେୟ ଓ ଉପମାନ ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ। ଅନୁପ୍ରାସରେ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣର ପୁନରାବୃତ୍ତି, ଯମକରେ ଏକ ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଛନ୍ଦ ମାତ୍ରା ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଆଧାରିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ମାତ୍ରା ଗଣି ନାମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
ଉଦାହରଣ
“ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁଖ ଶୋଭା” ପଂକ୍ତିରେ ମୁଖକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି; ‘ପରି’ ଅଛି, ତେଣୁ ଏହା ଉପମା ଅଳଂକାର। ଏଠାରେ ଉପମେୟ ମୁଖ, ଉପମାନ ଚନ୍ଦ୍ର, ଓ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ଶୋଭା। ଯଦି ‘ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର’ ଲେଖାଯାଆନ୍ତା, ତେବେ ରୂପକ ହେଉଥିଲା, କାରଣ ତୁଳନାବାଚକ ଶବ୍ଦ ନ ଥାଇ ଦୁଇଟି ଏକ ହୋଇଯାଏ। ରସ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଏହି ପଂକ୍ତି ଶୃଙ୍ଗାର ରସର ଉଦାହରଣ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦେଖି ନିଷ୍କର୍ଷ କର।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
ରସ ଓ ଭାବକୁ ଗୁଲାଇବା, ଉପମାକୁ ରୂପକ କହିବା, ଛନ୍ଦ ନ ଗଣି ନାମ ଦେବା, କବିଙ୍କ ଯୁଗ ଓ ରଚନା ଭୁଲ କରିବା ମୁଖ୍ୟ ଭୁଲ।