Byakarana (Grammar)
ବ୍ୟାକରଣ ବିଭାଗ ସନ୍ଧି, ସମାସ, କାରକ, ବିଭକ୍ତି, ବାକ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ଓ ଶୁଦ୍ଧି ଉପରେ ପରୀକ୍ଷା କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ନିୟମ ଜାଣିବା ସହ ଉଦାହରଣ ଦେଖାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।
ସନ୍ଧି ଓ ସମାସ
ସନ୍ଧି ତିନି ପ୍ରକାର-ସ୍ୱର ସନ୍ଧି, ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସନ୍ଧି ଓ ବିସର୍ଗ ସନ୍ଧି। ‘ବିଦ୍ୟା + ଆଳୟ = ବିଦ୍ୟାଳୟ’ ସ୍ୱର ସନ୍ଧି; ଏଠାରେ ‘ଆ’ କାର ଲୋପ ପାଇ ‘ା’ ହୋଇଛି। ସମାସ ମୁଖ୍ୟତଃ ତତ୍ପୁରୁଷ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ବହୁବ୍ରୀହି, ଅବ୍ୟୟୀଭାବ ଓ ଦ୍ୱିଗୁ। ‘ରାଜପୁତ୍ର’ ତତ୍ପୁରୁଷ (ରାଜାର ପୁତ୍ର), ‘ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ’ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ‘ଦଶାନନ’ ବହୁବ୍ରୀହି (ଦଶ ମୁଖ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି)।
କାରକ ଓ ବିଭକ୍ତି
କାରକ ଛଅ-କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ, ସମ୍ପ୍ରଦାନ, ଅପାଦାନ, ଅଧିକରଣ। ବିଭକ୍ତି ସାତ-ପ୍ରଥମା, ଦ୍ୱିତୀୟା, ତୃତୀୟା, ଚତୁର୍ଥୀ, ପଞ୍ଚମୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ସପ୍ତମୀ। ‘ରାମ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼େ’ରେ ‘ରାମ’ କର୍ତ୍ତା (ପ୍ରଥମା), ‘ପୁସ୍ତକ’ କର୍ମ (ଦ୍ୱିତୀୟା)। ବାକ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିରେ କ୍ରିୟା-ପୁରୁଷ, ବଚନ ଓ ଅନୁସର୍ଗ ମିଳାଅ।
ଉଦାହରଣ
‘ମୋର ଭାଇ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଯାଏ’-ଏଥିରେ ‘ମୋର’ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତିରେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ କର୍ତ୍ତା ‘ଭାଇ’। ଯଦି ‘ମୋ ଭାଇ’ ଲେଖାଯାଏ, ତେବେ ଅର୍ଥ ସମ୍ପର୍କ ଦର୍ଶାଇ ଠିକ୍ ହୁଏ; ‘ମୋର ଭାଇ’ ମଧ୍ୟ ଚଳେ। ପରୀକ୍ଷାରେ ବାକ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ଚିହ୍ନଟ କରି ତା’ର ବିଭକ୍ତି ଲେଖ।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦରେ ମାତ୍ରା ଭୁଲ, ସମାସର ନାମ ଓଲଟା କରିବା, କାରକ ଓ ବିଭକ୍ତିକୁ ଏକ ବୋଲି ଭାବିବା, ବାକ୍ୟ ରୂପାନ୍ତରରେ କର୍ତ୍ତା ନ ବଦଳାଇବା ମୁଖ୍ୟ ଭୁଲ।