Rachana (Composition)
ରଚନା ବିଭାଗ ନିବନ୍ଧ, ପତ୍ର, ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଓ ରିପୋର୍ଟ ଲେଖିବାର କ୍ଷମତା ପରୀକ୍ଷା କରେ। ଉତ୍ତରରେ ବିଷୟର କ୍ରମ, ଉପଯୁକ୍ତ ଭାଷା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକୃତି ଥିବା ଦରକାର।
ନିବନ୍ଧ ଓ ଅନୁଚ୍ଛେଦ
ନିବନ୍ଧରେ ଭୂମିକା, ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ (ତିନି-ଚାରି ଅନୁଚ୍ଛେଦ) ଓ ଉପସଂହାର ରଖ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାବ; ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟରେ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉ। ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୫-୮ ବାକ୍ୟରେ ସୀମିତ ରଖ, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଭାବ ଦୁର୍ବଳ ନ ହୁଏ।
ପତ୍ର ଓ ରିପୋର୍ଟ
ଔପଚାରିକ ପତ୍ରରେ ପ୍ରେରକର ଠିକଣା, ତାରିଖ, ପ୍ରାପକର ଠିକଣା, ସମ୍ବୋଧନ, ବିଷୟ, ମୁଖ୍ୟ ବକ୍ତବ୍ୟ ଓ ଶେଷ ରଖ। ଅନୌପଚାରିକ ପତ୍ରରେ ସମ୍ପର୍କୀୟ ସମ୍ବୋଧନ ଓ ହୃଦୟଙ୍ଗମ ଭାଷା ଚଳେ। ରିପୋର୍ଟରେ ଶିରୋନାମ, ସ୍ଥାନ-ତାରିଖ, ଘଟଣାର କ୍ରମ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ରଖ; ନିଜ ମତାମତ ନୁହେଁ, ଘଟଣା ଲେଖ।
ଉଦାହରଣ
‘ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ’ ନିବନ୍ଧର ରୂପରେଖ: ଭୂମିକାରେ ଜଳ ସମସ୍ୟା ଓ ଆବଶ୍ୟକତା; ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ, ପୁନଃବ୍ୟବହାର ଓ ଜନସଚେତନତା; ଉପସଂହାରରେ ‘ଜଳ ବଞ୍ଚିଲେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବ’ ଭଳି ନିଷ୍କର୍ଷ। ଏହି କ୍ରମ ରଖିଲେ ଉତ୍ତର ପରିଷ୍କାର ହୁଏ।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
ପତ୍ରରେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ବିଷୟ ଲେଖିବା, ରିପୋର୍ଟରେ ମତାମତ ମିଶାଇବା, ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ ଏକାଧିକ ଭାବ ରଖିବା, ନିବନ୍ଧରେ ଉପସଂହାର ନ ଲେଖିବା ମୁଖ୍ୟ ଭୁଲ।