Apathita Padya (Unseen Poetry)
ଅପଠିତ ପଦ୍ୟରେ ଅଜଣା କବିତାର ଅର୍ଥ, ଭାବ, ରସ, ଅଳଂକାର ଓ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ। ପ୍ରଥମେ ପଦ୍ୟକୁ ଧୀରେ ପଢ଼ି ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ବୁଝ, ତା’ପରେ ଭାବାର୍ଥ ଖୋଜ।
ଅର୍ଥ ଓ ଚିତ୍ର
କବିତାରେ ପ୍ରତୀକ ଓ ଚିତ୍ର ଥାଏ; ‘ନୀଳ ଆକାଶ’, ‘ହସୁଥିବା ଫୁଲ’ ଭଳି ଚିତ୍ର ଭାବକୁ ବଳ ଦିଏ। ମାନବୀକରଣରେ ଅଜୀବ ବସ୍ତୁକୁ ମନୁଷ୍ୟର ଗୁଣ ଦିଆଯାଏ, ଯେପରି ‘ଧରା ହସେ’। ଏହା ଅଳଂକାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କର।
ରସ ଓ ଛନ୍ଦ
ପଦ୍ୟର ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରୁ ରସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର; କରୁଣ, ବୀର, ଶୃଙ୍ଗାର ଆଦି ନାମ ଦିଅ। ଛନ୍ଦ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ମାତ୍ରା ଗଣ; ଯତି ଓ ଲୟ ଦେଖ। ଅଳଂକାର ପ୍ରଶ୍ନରେ ଉପମା, ରୂପକ, ଅନୁପ୍ରାସ ମଧ୍ୟରୁ ଚୟନ କରି କାରଣ ଦିଅ।
ଉଦାହରଣ
“ନୀଳ ଆକାଶ ତଳେ ଧରା ହସେ, ପବନ ଗାଏ ମିଠା ଗୀତ”-ଏଥିରେ ଧରା ଓ ପବନକୁ ମନୁଷ୍ୟର କ୍ରିୟା ଦିଆଯାଇଛି; ତେଣୁ ମାନବୀକରଣ ଅଳଂକାର। ଭାବ ଆନନ୍ଦମୟ, ତେଣୁ ରସ ଶୃଙ୍ଗାର କିମ୍ବା ଅଦ୍ଭୁତ ହୋଇପାରେ; ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦେଖି ନିଷ୍କର୍ଷ କର। ଛନ୍ଦ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରଥମେ ମାତ୍ରା ଗଣ, ତା’ପରେ ଛନ୍ଦର ନାମ ଲେଖ।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
କବିତାର ଭାବକୁ ଅଣଦେଖା କରି କେବଳ ଅଳଂକାର ଲେଖିବା, ରସ ଓ ଭାବକୁ ମିଶାଇବା, ଛନ୍ଦ ନ ଗଣି ନାମ ଦେବା, କବିଙ୍କ ପରିଚୟକୁ ପଦ୍ୟ ସହ ନ ଯୋଡ଼ିବା ମୁଖ୍ୟ ଭୁଲ।