Bhasa Prayoga o Shabdakosha (Language Use and Vocabulary)
ଭାଷା ପ୍ରୟୋଗ ଓ ଶବ୍ଦକୋଷ ବିଭାଗ ସମାର୍ଥବାଚୀ, ବିପରୀତାର୍ଥକ, ରୂଢ଼ି, ଲୋକବାଣୀ ଓ ଶବ୍ଦ ଗଠନ ପରୀକ୍ଷା କରେ। ଏହା ଭାଷାର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର ଓ ଅର୍ଥବୋଧ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ସମାର୍ଥବାଚୀ ଓ ବିପରୀତାର୍ଥକ
ସମାର୍ଥବାଚୀ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସମାନ ହୁଏ, ଯେପରି ‘ଦୟା-କରୁଣା’, ‘ପରିଶ୍ରମ-ଶ୍ରମ’। ବିପରୀତାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥକୁ ଓଲଟାଏ, ଯେପରି ‘ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ’, ‘ଦିନ-ରାତି’। ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ ଶବ୍ଦ ବାଛିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ରୂଢ଼ି ଓ ଲୋକବାଣୀ
ରୂଢ଼ିର ଅର୍ଥ ଆକ୍ଷରିକ ନୁହେଁ; ‘ହାତ ଧରିବା’ର ଅର୍ଥ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ‘ନାକ କଟିବା’ର ଅର୍ଥ ଲଜ୍ଜିତ ହେବା। ଲୋକବାଣୀ ଲୋକଙ୍କ ଅନୁଭୂତିର ସାର; ଏହାର ଅର୍ଥ ସହ ପ୍ରୟୋଗ ସ୍ଥାନ ମନେ ରଖ।
ଶବ୍ଦ ଗଠନ
ଉପସର୍ଗ ଓ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଡ଼ି ନୂଆ ଶବ୍ଦ ତିଆରି ହୁଏ। ‘ଅ + ସମ୍ଭବ = ଅସମ୍ଭବ’ରେ ‘ଅ’ ନଞ୍ଜାର୍ଥକ ଉପସର୍ଗ। ‘ପଢ଼ + ଅକ = ପାଠକ’ରେ ‘ଅକ’ ପ୍ରତ୍ୟୟ। ସମାସ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଗଠନର ଏକ ଉପାୟ।
ଉଦାହରଣ
‘ସେ ମୋର ହାତ ଧରିଲା’-ଏଠାରେ ରୂଢ଼ିର ଅର୍ଥ ‘ସାହାଯ୍ୟ କଲା’, ଆକ୍ଷରିକ ‘ହାତ ଧରିବା’ ନୁହେଁ। ଯଦି ‘ହାତ ଧରିବା’କୁ ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥରେ ନିଆଯାଏ, ତେବେ ବାକ୍ୟର ଭାବ ଭୁଲ ହୁଏ। ତେଣୁ ରୂଢ଼ି ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦେଖ।
ମାର୍କ ହରାଉଥିବା ଭୁଲ
ରୂଢ଼ିକୁ ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥରେ ନେବା, ସମାର୍ଥବାଚୀ ଓ ବିପରୀତାର୍ଥକ ଗୁଲାଇବା, ଉପସର୍ଗ ଓ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଚିହ୍ନଟ ନ କରିବା, ଲୋକବାଣୀର ଅର୍ଥ ଭୁଲ ଲେଖିବା ମୁଖ୍ୟ ଭୁଲ।