First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در درس «کتابِ فارسیِ دبیرستان»، واژهٔ «دبیرستان» به کدام مرحلهٔ تحصیلی اشاره دارد؟
- دورهٔ پیش‌دبستانی
- دورهٔ دانشگاهی
- دورهٔ متوسطه Correct answer.
- دورهٔ ابتدایی
Explanation
واژهٔ «دبیرستان» در فارسی به دورهٔ متوسطه گفته می‌شود که پس از دورهٔ ابتدایی آغاز می‌گردد و پیش از ورود به دانشگاه ادامه دارد. بنابراین این واژه بر مرحله‌ای میان ابتدایی و آموزش عالی دلالت می‌کند.
Question 2Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن‌های نظم و نثر فارسیِ دبیرستان، مقصود از «سعدی» معمولاً کدام اثر است؟
- شاهنامه
- خمسه
- گلستان و بوستان Correct answer.
- مثنوی معنوی
Explanation
سعدی شیرازی سرایندهٔ «بوستان» به نظم و نویسندهٔ «گلستان» به نثر است و این دو اثر در برنامهٔ درسی فارسی جایگاه روشنی دارند. شناخت نام نویسنده و اثر او از پایه‌های درک متن است.
Question 3Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «او با دقتِ فراوان کتاب را خواند»، واژهٔ «دقت» چه نقشی در جمله دارد؟
- فعل
- اسم Correct answer.
- حرف اضافه
- ضمیر
Explanation
«دقت» واژه‌ای است که بر یک مفهوم یا کیفیت دلالت می‌کند و در این جمله پس از حرف اضافهٔ «با» آمده و اسم است. فعل جمله «خواند» است و «او» ضمیر.
Question 4Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، عبارت «به کار بردن» در جملهٔ «این واژه را در جمله به کار ببر» به چه معناست؟
- ترجمه کردن
- تکرار نکردن
- استفاده کردن Correct answer.
- فراموش کردن
Explanation
ترکیب «به کار بردن» در فارسی به معنای استفاده کردن از چیزی است. در بافت درسی، یعنی واژه را در جای مناسب جمله قرار دادن و از آن استفاده کردن.
Question 5Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در داستان‌های نثر فارسی دبیرستان، «راوی» به چه کسی گفته می‌شود؟
- کسی که داستان را می‌شنود
- شخصیت منفی داستان
- کسی که داستان را نقل می‌کند Correct answer.
- نویسندهٔ کتاب درسی
Explanation
راوی کسی است که رویدادهای داستان را از زبان خود بازگو می‌کند و زاویهٔ دید داستان را می‌سازد. راوی می‌تواند یکی از شخصیت‌ها یا فردی بیرون از داستان باشد.
Question 6Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن «حکایت»های کهن فارسی، واژهٔ «حکایت» بیشتر بر چه چیزی دلالت دارد؟
- شعر غنایی
- گزارش علمی
- داستان کوتاه با پند و اندرز Correct answer.
- نامهٔ رسمی
Explanation
حکایت در ادب کهن فارسی روایتی کوتاه است که معمولاً پندی اخلاقی یا نتیجه‌ای عملی در پایان دارد. این ویژگی آن را از قالب‌های دیگر مانند غزل جدا می‌کند.
Question 7Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «کتاب از روی میز افتاد»، واژهٔ «از» چه نوع کلمه‌ای است؟
- فعل
- صفت
- حرف اضافه Correct answer.
- قید
Explanation
«از» رابطهٔ میان فعل و مکان را نشان می‌دهد و حرف اضافه است. حرف اضافه پیش از اسم یا ضمیر می‌آید و نقش آن را مشخص می‌کند.
Question 8Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، مقصود از «متنِ ساده» در برابر «متنِ آرایه‌دار» چیست؟
- متنی که تنها از شعر تشکیل شده است
- متنی که فقط نام نویسنده در آن آمده است
- متنی که هیچ فعل ندارد
- متنی که واژه‌ها و جمله‌های آن روشن و بی‌پیچیدگی است Correct answer.
Explanation
متن ساده زبانی روان و روشن دارد و خواننده بی‌آنکه نیاز به رمزگشایی آرایه‌های ادبی داشته باشد، معنا را درمی‌یابد. در برابر آن، متن آرایه‌دار از تشبیه و استعاره و صنایع لفظی بهره می‌گیرد.
Question 9Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «دانش‌آموزان درس را با علاقه گوش کردند»، مفعول کدام واژه است؟
- علاقه
- گوش
- درس Correct answer.
- دانش‌آموزان
Explanation
مفعول اسمی است که فعل بر آن واقع می‌شود و در این جمله «درس» است که دانش‌آموزان آن را گوش می‌کنند. «دانش‌آموزان» نهاد و «علاقه» متمم است.
Question 10Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در حکایت‌های کهن، عبارت «عاقبتِ کار» در پایان داستان معمولاً چه چیزی را بیان می‌کند؟
- نتیجه و سرانجام رویدادها Correct answer.
- نام نویسنده
- توصیف مکان
- آغاز داستان
Explanation
ترکیب «عاقبتِ کار» بر پایان و نتیجهٔ رویدادها دلالت دارد و در حکایت‌ها اغلب پندی از آن گرفته می‌شود. این بخش معمولاً پس از شرح ماجرا می‌آید.
Question 11Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن «کار و تلاش»، پیام اصلی چنین متنی در ادب فارسی چیست؟
- بی‌فایده بودن آموزش
- ارزش کوشش و پرهیز از تنبلی Correct answer.
- برتری ثروت بر دانش
- لزوم سفرهای دور
Explanation
متون اندرزی فارسی معمولاً کوشش و کار را می‌ستایند و تنبلی را نکوهش می‌کنند، زیرا کوشش را راه رسیدن به کمال می‌دانند. تشخیص این پیام نیازمند پیوند دادن مقدمه و نتیجهٔ متن است.
Question 12Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «هرچه بیشتر خواندم، بیشتر فهمیدم»، این ساختار چه رابطه‌ای میان دو رویداد نشان می‌دهد؟
- رابطهٔ تضاد کامل
- رابطهٔ زمان گذشته و آینده
- رابطهٔ علت و مانع
- رابطهٔ افزایش هم‌زمان Correct answer.
Explanation
ساختار «هرچه... بیشتر... بیشتر» در فارسی رابطهٔ هم‌بستگی افزایشی را بیان می‌کند؛ یعنی با زیاد شدن یک عامل، عامل دیگر نیز زیاد می‌شود. این ساختار در متن‌های تعلیمی برای تأکید بر نتیجه به کار می‌رود.
Question 13Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، واژهٔ «فرزانگی» با کدام مفهوم نزدیک‌تر است؟
- جوانی و شادابی
- ثروت و دارایی
- دانایی و خردمندی Correct answer.
- قدرت و فرمانروایی
Explanation
«فرزانگی» از ریشهٔ «فرزان» به معنای خردمند است و در متون فارسی بر دانایی و خرد اشاره دارد. این واژه در کنار «حکمت» و «دانش» در متون اندرزی پرکاربرد است.
Question 14Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در داستان کوتاه فارسی، «گرهٔ داستان» چه نقشی دارد؟
- پایان دادن به داستان
- توصیف قالب کتاب
- معرفی نویسنده
- ایجاد کشش و پرسش در ذهن خواننده Correct answer.
Explanation
گره داستان وضعیتی است که تعادل اولیه را بر هم می‌زند و خواننده را به پیگیری ادامهٔ رویدادها وامی‌دارد. گشودن این گره در بخش پایانی رخ می‌دهد.
Question 15Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «او نه تنها درس خواند، بلکه به دیگران نیز کمک کرد»، این ساختار چه چیزی را بیان می‌کند؟
- مقایسهٔ دو زمان
- نفی هر دو ویژگی
- تردید در ویژگی نخست
- افزودن ویژگی دوم به ویژگی نخست Correct answer.
Explanation
ترکیب «نه تنها... بلکه...» در فارسی برای افزودن یک ویژگی مهم‌تر به ویژگی پیشین به کار می‌رود و هر دو ویژگی را مثبت می‌شمارد. این ساختار در نوشتار رسمی برای تأکید بر گستردگی کاربرد دارد.
Question 16Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متون نثر فارسی، «تشبیه» با کدام ساختار زبانی معمولاً ساخته می‌شود؟
- زیرا، چون
- اگر، چنانچه
- مانند، همچون، مثل Correct answer.
- اما، ولی
Explanation
تشبیه پیوند دادن دو چیز با ابزارهای مشابهت است و واژه‌هایی مانند «مانند»، «همچون» و «مثل» این پیوند را می‌سازند. این ابزارها نشانهٔ صریح تشبیه در متن هستند.
Question 17Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن اندرزی فارسی، اگر نویسنده پس از نقل سخن دیگری بنویسد «به قولِ بزرگان»، چه کاری انجام داده است؟
- پایان دادن به نوشته
- پرسش از خواننده
- تغییر موضوع سخن
- استناد به سخن دیگران برای تأکید Correct answer.
Explanation
عبارت «به قولِ بزرگان» نشانهٔ استناد است و نویسنده با آن سخن خود را به مرجعی معتبر پیوند می‌دهد تا تأثیر و اعتبار گفته افزایش یابد. این شیوه در نثر تعلیمی رایج است.
Question 18Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «بهترینِ کارها آن است که به موقع انجام شود»، واژهٔ «بهترین» چه نوع صفتی است؟
- صفت برترین Correct answer.
- صفت پرسشی
- صفت شمارشی
- صفت اشاره
Explanation
«بهترین» صورت برترین صفت «به» است و کسی یا چیزی را در بالاترین درجهٔ یک ویژگی نشان می‌دهد. صفت برترین معمولاً با «ترین» ساخته می‌شود.
Question 19Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در داستان‌های نثر فارسی دبیرستان، تفاوت «شخصیت اصلی» و «شخصیت فرعی» در چیست؟
- شخصیت اصلی نقش محوری در پیشبرد رویدادها دارد Correct answer.
- شخصیت فرعی هرگز در داستان سخن نمی‌گوید
- شخصیت فرعی نویسندهٔ داستان است
- شخصیت اصلی همیشه در پایان داستان می‌میرد
Explanation
شخصیت اصلی کانون رویدادهاست و تصمیم‌ها و کنش‌های او مسیر داستان را می‌سازد، در حالی که شخصیت‌های فرعی رویدادها را کامل می‌کنند. تشخیص این دو به درک ساختار روایت کمک می‌کند.
Question 20Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، واژهٔ «پند» با کدام واژه هم‌معناست؟
- پرسش
- اندرز Correct answer.
- ستایش
- شکیبایی
Explanation
«پند» و «اندرز» هر دو به معنای نصیحت و راهنمایی اخلاقی هستند و در متون تعلیمی فارسی فراوان به کار می‌روند. توجه به هم‌معنایی واژه‌ها درک متن را آسان می‌کند.
Question 21Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن «سفرنامه»های فارسی، کدام ویژگی زبانی بیشتر دیده می‌شود؟
- نوشتن معادلات ریاضی
- سرودن غزل عاشقانه
- توصیف مکان‌ها و رویدادهای مشاهده‌شده Correct answer.
- آوردن جدول آماری
Explanation
سفرنامه روایتی است که نویسنده از دیده‌ها و تجربه‌های سفر خود می‌نویسد و بیشتر به توصیف مکان‌ها، مردم و رویدادها می‌پردازد. این ویژگی آن را از قالب‌های دیگر نثر جدا می‌کند.
Question 22Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «اگر باران ببارد، زمین سبز می‌شود»، کدام بخش نتیجهٔ شرط است؟
- زمین سبز می‌شود Correct answer.
- باران
- اگر باران ببارد
- ببارد
Explanation
در جمله‌های شرطی فارسی، بخشی که پس از «اگر» می‌آید شرط و بخش دیگر نتیجه یا جواب شرط است. در این جمله «زمین سبز می‌شود» نتیجهٔ تحقق شرط است.
Question 23Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در حکایت‌های کهن فارسی، چرا نویسنده گاه سخن خود را با «شنیدم که» آغاز می‌کند؟
- برای توصیف ظاهر شخصیت‌ها
- برای پایان دادن به داستان
- برای پرسش از خواننده
- برای نشان دادن نقل روایت از منبعی دیگر Correct answer.
Explanation
عبارت «شنیدم که» نشانهٔ نقل شفاهی است و نویسنده با آن روایت را به منبعی بیرون از خود نسبت می‌دهد. این شیوه در حکایت‌های کهن برای اعتبار بخشیدن به روایت رایج است.
Question 24Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن‌های نثر فارسی، تفاوت «معنای صریح» و «معنای ضمنی» در چیست؟
- معنای صریح همیشه نادرست است
- معنای صریح را فقط نویسنده می‌داند
- معنای صریح از ظاهر واژه‌ها برمی‌آید و معنای ضمنی از بافت و اشاره Correct answer.
- معنای ضمنی تنها در شعر دیده می‌شود
Explanation
معنای صریح همان است که از ظاهر واژه‌ها و جمله‌ها دریافت می‌شود، اما معنای ضمنی از بافت، لحن و اشاره‌های نویسنده حاصل می‌گردد. تشخیص این دو از مهارت‌های اصلی درک متن است.
Question 25Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، واژهٔ «مآخذ» چه معنایی دارد؟
- موانع
- منابع و سرچشمه‌ها Correct answer.
- مقصدها
- مقاصد
Explanation
«مآخذ» جمع «مأخذ» به معنای منبع و سرچشمه است و در متون پژوهشی برای اشاره به منابع استفاده می‌شود. توجه به وزن واژه و ریشهٔ آن به تشخیص معنا کمک می‌کند.
Question 26Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر اندرزی فارسی، عبارت «سخن را به گوشِ دل شنیدن» بر چه چیزی تأکید دارد؟
- بی‌ارزش دانستن سخن گوینده
- پذیرش آگاهانه و درونی پیام سخن Correct answer.
- تکرار لفظی سخن برای حفظ کردن
- شنیدن سخن با گوشِ ظاهر و بی‌توجهی به معنا
Explanation
در متون اندرزی، «دل» کانون فهم و پذیرش اخلاقی است؛ پس «به گوشِ دل شنیدن» یعنی سخن را با توجه و آمادگی درونی بپذیریم، نه فقط شنیدن ظاهری. این تعبیر بر تأثیرپذیری و عمل کردن به پند دلالت دارد.
Question 27Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در یک حکایت فارسی، نویسنده پس از بیان رفتار نادرست یک شخصیت می‌نویسد: «و این است سرانجامِ آز». کاربرد واژهٔ «آز» در این بافت چیست؟
- ترس از سرزنش مردم
- شکیبایی در برابر سختی
- حرص و طمعِ مهارنشده Correct answer.
- دوری از جمع و تنهایی
Explanation
در نثر تعلیمی کهن، «آز» به معنای حرص و طمع است و در کنار واژه‌هایی مانند «حرص» و «طمع» می‌آید. پایان بدِ شخصیت در حکایت، هشداری دربارهٔ پیامد همین خوی است.
Question 28Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن نثری می‌خوانیم: «چون کاروان به منزل رسید، خستگی از تنِ راه‌رفتگان برخاست». این جمله در پیوند با بافت سفرنامه چه اطلاعاتی به خواننده می‌دهد؟
- گم شدن کاروان در راه
- بازگشت کاروان به شهر نخستین
- پایان یک مرحلهٔ سفر و آسودن مسافران Correct answer.
- آغاز سفر و آماده شدن کاروان
Explanation
واژهٔ «منزل» در سفرنامه‌ها به ایستگاه و محل توقف کاروان در میان راه اشاره دارد. برداشته شدن خستگی نیز نشان می‌دهد مرحله‌ای از سفر به پایان رسیده و مسافران آسوده شده‌اند.
Question 29Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، واژهٔ «تمثیل» در حکایت‌های تعلیمی بیشتر چه نقشی دارد؟
- آوردن بیتی عربی در پایان سخن
- آوردن داستانی کوتاه برای روشن کردن یک پند کلی Correct answer.
- تکرار یک واژه برای آهنگ کلام
- حذف فعل جمله برای کوتاه کردن متن
Explanation
تمثیل یعنی بیان یک آموزهٔ کلی از راه داستان یا نمونهٔ جزئی تا معنا برای خواننده محسوس شود. در حکایت‌های تعلیمی، این داستان کوچک ابزار انتقال پند است.
Question 30Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «استاد چنان سخن گفت که همگان خاموش شدند»، واژهٔ «چنان... که» چه کاری انجام می‌دهد؟
- نشان دادن نتیجه و پیامد شیوهٔ سخن گفتن Correct answer.
- نفی سخن گفتن استاد
- بیان علت سخن گفتن استاد
- پرسش از چگونگی سخن گفتن
Explanation
ساختار «چنان... که» در نثر فارسی شیوه‌ای را می‌آورد و سپس پیامد آن را بیان می‌کند. در این جمله، خاموش شدن حاضران نتیجهٔ شیوهٔ سخن گفتن استاد است.
Question 31Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن «اخلاق و تربیت» نثر فارسی، وقتی نویسنده می‌گوید «ادب را باید از کودکی آموخت»، بر چه نکته‌ای تأکید می‌کند؟
- اهمیت آغاز زودهنگام تربیت اخلاقی Correct answer.
- وابستگی ادب به ثروت خانواده
- بی‌فایده بودن آموزش ادب در بزرگسالی
- کافی بودن آموزش مدرسه بدون خانواده
Explanation
قید «از کودکی» بر زمان آغاز تربیت تأکید دارد و نشان می‌دهد شکل‌گیری عادت‌های اخلاقی در سال‌های نخست اهمیت دارد. این جمله بر ضرورت آموزش زودهنگام ادب دلالت می‌کند.
Question 32Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در حکایتی فارسی آمده است: «مردی را گفتند: چه چیز تو را از راهِ راست بازداشت؟ گفت: طمع». این گفت‌وگو بیشتر چه ویژگی سبکی حکایت‌های کهن را نشان می‌دهد؟
- شرح مفصل صحنه‌های طبیعت
- آوردن نام نویسنده در آغاز داستان
- بیان پند از راه پرسش و پاسخ کوتاه Correct answer.
- پایان یافتن داستان با بیت عربی
Explanation
حکایت‌های تعلیمی کهن often با گفت‌وگوی کوتاه میان شخصیت‌ها پیش می‌روند و پاسخ کوتاه، پند را روشن می‌کند. در این نمونه، پرسش و پاسخ یک‌خطی همان نقش آموزشی را دارد.
Question 33Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، «مقدمهٔ» یک متن اندرزی معمولاً چه محتوایی دارد؟
- فهرست واژه‌های دشوار متن
- آماده کردن خواننده و بیان انگیزهٔ نوشتن Correct answer.
- نتیجه‌گیری نهایی و جمع‌بندی پندها
- شرح حال مفصل همهٔ شخصیت‌ها
Explanation
مقدمه در ساختار متن اندرزی، خواننده را با موضوع و هدف نویسنده آشنا می‌کند و زمینهٔ پذیرش پند را فراهم می‌سازد. نتیجه‌گیری و جمع‌بندی معمولاً در پایان متن می‌آید.
Question 34Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «هرکه در کارِ خود کوشا باشد، سرانجام به مقصود می‌رسد»، واژهٔ «سرانجام» چه نقشی در استدلال متن دارد؟
- بیان علت بی‌نتیجه ماندن تلاش
- بیان زمان دقیق آغاز کوشش
- نشان دادن نتیجهٔ نهایی کوشش Correct answer.
- بیان شرط نبودن کوشش
Explanation
«سرانجام» در این جمله بر پایان و نتیجهٔ کار دلالت دارد و کوشش را به رسیدن به مقصود پیوند می‌دهد. این واژه بخش نتیجهٔ استدلال اندرزی را برجسته می‌کند.
Question 35Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متن نثری فارسی، واژهٔ «حکمت» در برابر «علم» بیشتر بر چه چیزی دلالت دارد؟
- حفظ کردن اصطلاحات تخصصی یک رشته
- گردآوری اطلاعات گوناگون بدون فهم
- توانایی نوشتن متن‌های ادبی
- درست به کار بستن دانش و شناخت ارزش‌ها Correct answer.
Explanation
در سنت نثر فارسی، «علم» بیشتر به دانستن و «حکمت» به درست دانستن و درست به کار بستن دانش اشاره دارد. حکمت با شناخت ارزش‌ها و رفتار خردمندانه پیوند دارد.
Question 36Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در حکایت‌های نثر فارسی، چرا نویسنده گاه رفتار شخصیت را با رفتار جانوران مقایسه می‌کند؟
- برای کوتاه کردن جمله‌های داستان
- برای تغییر زمان روایت از گذشته به حال
- برای افزودن اطلاعات جغرافیایی به داستان
- برای محسوس کردن خوی اخلاقی و برجسته کردن پند Correct answer.
Explanation
مقایسهٔ رفتار آدمی با جانوران، خوی اخلاقی را در قالب تصویری محسوس نشان می‌دهد و پند را برای خواننده ملموس‌تر می‌کند. این شیوه در حکایت‌های تعلیمی برای روشن‌تر شدن داوری اخلاقی به کار می‌رود.
Question 37Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، عبارت «به کار بستن» در جملهٔ «باید دانش را به کار بست» با کدام مفهوم هم‌معناست؟
- نوشتن دانش در دفتر
- انباشتن دانش بدون عمل
- فراموش کردن دانش پیشین
- عمل کردن به دانش در زندگی Correct answer.
Explanation
«به کار بستن» یعنی دانش را در عمل و زندگی روزمره به کار گرفتن. این تعبیر بر پیوند میان دانستن و عمل کردن تأکید دارد.
Question 38Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در متنی اندرزی می‌خوانیم: «دوست آن باشد که گیرد دستِ دوست / در پریشان‌حالی و درماندگی». این بیت در بافت نثر اندرزی چه کاری انجام می‌دهد؟
- تاریخچهٔ دوستی در گذشته را می‌گوید
- معیاری برای شناخت دوست واقعی ارائه می‌دهد Correct answer.
- به شرح سفر و مسیر راه می‌پردازد
- دربارهٔ زیبایی طبیعت سخن می‌گوید
Explanation
بیت، دوست را با رفتار او در سختی می‌سنجد و از این راه معیاری عملی برای شناخت دوست واقعی به دست می‌دهد. چنین بیتی در متن اندرزی، پند را با تصویری روشن تقویت می‌کند.
Question 39Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در نثر فارسی، «ایجاز» در برابر «اطناب» چه معنایی دارد؟
- آوردن سخن دیگران در متن
- دراز کردن سخن با تکرار
- پایان دادن ناگهانی داستان
- کوتاه و فشرده سخن گفتن Correct answer.
Explanation
ایجاز یعنی بیان معنا با کمترین واژه و بدون آسیب به روشنی، در حالی که اطناب دراز کردن سخن است. این دو اصطلاح در بررسی سبک نثر فارسی به کار می‌روند.
Question 40Reading comprehension of prescribed Persian prose texts
در جملهٔ «اگرچه هوا سرد بود، دانش‌آموزان در حیاط ورزش کردند»، ساختار «اگرچه... » چه رابطه‌ای میان دو بخش جمله برقرار می‌کند؟
- ترتیب زمانی دو رویداد
- شرط و نتیجهٔ قطعی
- علت و معلول مستقیم
- تضاد و ناسازگاری ظاهری میان دو خبر Correct answer.
Explanation
«اگرچه» نشانهٔ جملهٔ وابستهٔ تسلیمی است و ناسازگاری میان دو خبر را بیان می‌کند: سردی هوا در برابر ورزش کردن. این ساختار با «اما» یا «ولی» در جملهٔ اصلی هم‌خوانی دارد.
Question 41Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
उच्च विद्यालय फ़ारसी पाठ्यक्रम में संकलित हाफ़िज़ की ग़ज़लों का मुख्य विषय क्या है?
- युद्ध के मैदान का वर्णन
- राजनीतिक व्यवस्था की आलोचना
- वैज्ञानिक आविष्कारों का वर्णन
- प्रेम, ईश्वर-प्रेम और जीवन की क्षणभंगुरता Correct answer.
Explanation
हाफ़िज़ की ग़ज़लें मुख्यतः इश्क़-ए-हक़ीक़ी और इश्क़-ए-मजाज़ी, रिंदी और जीवन की अस्थिरता पर केंद्रित हैं। इनमें सूफ़ी प्रतीकों के माध्यम से ईश्वर-प्रेम व्यक्त होता है। इसलिए प्रेम और क्षणभंगुरता का विकल्प सर्वाधिक उपयुक्त है।
Question 42Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
फ़ारसी शायरी में 'मीना' (मय-पात्र) प्रायः किसका प्रतीक माना जाता है?
- युद्ध का झंडा
- राजमहल का द्वार
- शराब का प्याला और आनंद/इश्क़ का प्रतीक Correct answer.
- पुस्तक का आवरण
Explanation
'मीना' शब्द मय-पात्र को दर्शाता है और शास्त्रीय फ़ारसी काव्य में यह आनंद, इश्क़ तथा रिंदी का प्रतीक है। सूफ़ी संदर्भ में इसे ईश्वर-प्रेम के उन्माद का प्रतीक भी माना जाता है।
Question 43Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
रूमी की मसनवी में प्रयुक्त 'नी' (बाँसुरी) का प्रतीकात्मक अर्थ क्या है?
- शिकार का बाज
- विरह में बिछड़ी आत्मा की पुकार Correct answer.
- रात का अंधकार
- बगीचे का फूल
Explanation
मसनवी के आरंभ में बाँसुरी अपने बाँस से कटे होने की शिकायत करती है, जो आत्मा के देह से बिछड़ने और ईश्वर से विरह का प्रतीक है। यह प्रतीक रूमी की आध्यात्मिक शिक्षा का केंद्र है।
Question 44Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
ग़ज़ल के किस भाग को 'मतला' कहा जाता है?
- अंतिम शेर जिसमें तख़ल्लुस आता है
- पहला शेर जिसके दोनों मिसरे हमक़ाफ़िया हों Correct answer.
- ग़ज़ल से पहले लिखा गया शीर्षक
- वह शेर जो केवल दूसरे मिसरे में क़ाफ़िया रखता है
Explanation
ग़ज़ल का प्रथम शेर जिसके दोनों मिसरों में क़ाफ़िया और रदीफ़ आते हैं, 'मतला' कहलाता है। यह ग़ज़ल की बहर और क़ाफ़िया का मानक स्थापित करता है।
Question 45Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
सादी की 'गुलिस्ताँ' की मुख्य विशेषता क्या है?
- केवल प्रेम-गीतों का संग्रह
- गद्य और पद्य में नैतिक कहानियाँ और उपदेश Correct answer.
- व्याकरण-ग्रंथ
- युद्ध-वर्णन का महाकाव्य
Explanation
'गुलिस्ताँ' में सादी ने गद्य-पद्य मिश्रित शैली में नैतिक शिक्षाप्रद कहानियाँ और सूक्तियाँ संकलित की हैं। यह ग्रंथ अपनी सरल भाषा और व्यावहारिक नीति के लिए प्रसिद्ध है।
Question 46Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
फ़ारसी काव्य में 'बुलबुल' और 'गुल' का परंपरागत युग्म किस भाव को व्यक्त करता है?
- राजा और प्रजा का संबंध
- प्रेमी और प्रेमिका का प्रतीकात्मक जोड़ा Correct answer.
- गुरु और शिष्य का संबंध
- दिन और रात का चक्र
Explanation
शास्त्रीय फ़ारसी शायरी में बुलबुल प्रेमी और गुल (गुलाब) प्रेमिका के प्रतीक हैं। बुलबुल का गुल के लिए विलाप इश्क़ की तीव्रता दर्शाता है।
Question 47Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
हाफ़िज़ की ग़ज़ल में 'रिंद' शब्द किस प्रकार के चरित्र को दर्शाता है?
- व्यापारी वर्ग का सदस्य
- राजदरबार का अधिकारी
- धार्मिक कट्टरता में लीन व्यक्ति
- बाहरी दिखावे से मुक्त, सच्चे आंतरिक भाव वाला Correct answer.
Explanation
हाफ़िज़ के यहाँ 'रिंद' वह व्यक्ति है जो दिखावटी धार्मिकता और पाखंड से दूर रहकर सच्चे इश्क़ में जीता है। यह चरित्र आत्म-प्रामाणिकता और आंतरिक शुद्धता का प्रतीक है।
Question 48Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
फ़ारसी ग़ज़ल में 'रदीफ़' से क्या तात्पर्य है?
- प्रत्येक शेर का पहला शब्द
- क़ाफ़िया के बाद दोहराया जाने वाला शब्द या वाक्यांश Correct answer.
- शायर का उपनाम
- ग़ज़ल का शीर्षक
Explanation
रदीफ़ वह शब्द या वाक्यांश है जो क़ाफ़िया के तुरंत बाद प्रत्येक मिसरे में दोहराया जाता है। इसका होना ग़ज़ल की संगीतात्मकता और एकरूपता बढ़ाता है।
Question 49Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
रूमी की मसनवी के आरंभिक पंक्तियों में बाँसुरी किसकी शिकायत करती है?
- बगीचे में पानी की कमी
- राजा के अन्याय
- अपने बाँस से काटे जाने और विरह की पीड़ा Correct answer.
- शिकारी के बाण
Explanation
मसनवी का आरंभ बाँसुरी के विलाप से होता है, जो अपने बाँस से अलग किए जाने की पीड़ा सुनाती है। यह देह से बिछड़ी आत्मा की विरह-व्यथा का प्रतीक है।
Question 50Reading comprehension of prescribed Persian poetry texts
ग़ज़ल के 'मक़ता' में प्रायः क्या विशेष होता है?
- रदीफ़ हटा दिया जाता है
- बहर बदल जाती है
- केवल पहला मिसरा क़ाफ़िया-युक्त होता है
- शायर अपना तख़ल्लुस रखता है Correct answer.
Explanation
ग़ज़ल का अंतिम शेर 'मक़ता' कहलाता है और परंपरा के अनुसार इसमें शायर अपना उपनाम या तख़ल्लुस रखता है। यह ग़ज़ल को रचयिता की पहचान से जोड़ता है।