UPMSP Intermediate Telugu cheat sheet

గద్యం = వాక్య రూపంలో ఉండే రచన; పద్యం వలె గణ, యతి, ప్రాస నియమాలు ఉండవు.

గద్య పాఠంలో ముఖ్యాంశాలు: కథా వస్తువు, పాత్రలు, సంఘర్షణ, పరిణామం, సందేశం.

పాత్ర చిత్రణ = పాత్ర మాటలు, చర్యలు, ఇతరుల ప్రతిస్పందనల ద్వారా స్వభావాన్ని తెలియజేయడం.

కథా గమనం = ఆరంభం → సంఘటనల వికాసం → సంఘర్షణ → పరిష్కారం → ముగింపు.

రచయిత ఉద్దేశ్యం = పాఠంలోని ముఖ్య భావం; సాధారణంగా ముగింపు వాక్యం లేదా ప్రధాన పాత్ర నిర్ణయంలో వ్యక్తమవుతుంది.

వర్ణనాత్మక గద్యంలో స్థల, కాల, వ్యక్తి వర్ణనలు ఎక్కువ; భావ ప్రధాన గద్యంలో అంతరంగ భావాలు ప్రధానం.

పాఠం సందేశాన్ని తెలిసేందుకు పాత్రల మధ్య సంబంధం, వాటి పరిణామం పరిశీలించాలి.

పద్యం = ఛందస్సు నియమాలతో కూడిన కవిత; గణం, యతి, ప్రాస, పాదం ముఖ్య అంశాలు.

రసం = భావం + విభావం + అనుభావం + వ్యభిచారి భావం సంయోగం వల్ల పాఠకుడి మనస్సులో ఉదయించే ఆనందానుభూతి.

నవరసాలు: శృంగార, హాస్య, కరుణ, రౌద్ర, వీర, భయానక, బీభత్స, అద్భుత, శాంత.

ఉపమ = "వలె", "వంటి", "పోలిన" మొదలైన పోలిక పదాలతో రెండు వస్తువులను పోల్చడం.

రూపక = పోలిక పదం లేకుండా ఒక వస్తువును మరొకటిగా చెప్పడం.

అతిశయోక్తి = వాస్తవాన్ని మించి పెద్దగా చెప్పడం; అద్భుత భావానికి ఉపయోగం.

యతి = పాదంలో నిర్దిష్ట స్థానంలో విరామం; ప్రాస = పాదాల రెండవ అక్షరం సమానం.

శబ్దాలంకారాలు = అనుప్రాస, యమక, శ్లేష; అర్థాలంకారాలు = ఉపమ, రూపక, అతిశయోక్తి, ఉత్ప్రేక్ష.

సంధి = రెండు పదాల కలయికలో స్వర మార్పు; మొదటి పదం చివరి అచ్చు + రెండవ పదం మొదటి అచ్చు ఆధారంగా నిర్ణయం.

అకార సంధి: అ + అ = ఆ; అ + ఇ = ఏ; అ + ఉ = ఓ; అ + ఋ = అర్. ఇకార సంధి: ఇ + అ = య; ఇ + ఇ = ఈ; ఇ + ఉ = యు. ఉకార సంధి: ఉ + అ = వ; ఉ + ఉ = ఊ.

యడాగమ సంధి: ఇ/ఈ + అచ్చు వచ్చినప్పుడు మధ్యలో "య్" వస్తుంది; ఉదా: ఇతి + ఆది = ఇత్యాది.

సమాసం = రెండు లేదా ఎక్కువ పదాలు కలిసి ఒక పదం; అర్థం ఉన్న స్థానం ఆధారంగా తత్పురుష, కర్మధారయ, ద్వంద్వ, బహువ్రీహి, అవ్యయీభావ భేదాలు.

తత్పురుష = ఉత్తర పదం ప్రధానం; కర్మధారయ = విశేషణ + విశేష్యం; ద్వంద్వ = రెండు పదాలూ ప్రధానం; బహువ్రీహి = సమాసార్థం మూడవ వస్తువును సూచిస్తుంది.

విభక్తి ప్రత్యయాలు: ప్రథమ డు/ము/లు; ద్వితీయ ని/ను/లను; తృతీయ చే/తో; చతుర్థి కి/కు/కై; పంచమి నుండి/కంటె; షష్ఠి యొక్క/కి; సప్తమి అందు/లో; సంబోధన ఓ/ఓయి.

ఛందస్సులో గణం = మూడు అక్షరాల సమూహం; లఘు, గురు క్రమం ఆధారంగా గణ భేదాలు.

అలంకారం = కవిత్వానికి అందం చేకూర్చే శబ్ద/అర్థ ప్రయోగం; ఉపమ, రూపక, అతిశయోక్తి, ఉత్ప్రేక్ష, శ్లేష, యమక, అనుప్రాస ముఖ్యాలు.

తత్సమం = సంస్కృత పదం స్వరూపం మారకుండా తెలుగులోకి వచ్చిన పదం; తద్భవం = స్వరూపం మారిన పదం; దేశ్యం = తెలుగు సొంత పదం.

వ్యాసం నిర్మాణం: పరిచయం → ముఖ్య భావాలు (పేరా పేరా) → ఉదాహరణలు → ముగింపు.

వ్యాసం రకాలు: వర్ణనాత్మక, వివరణాత్మక, చర్చాత్మక, భావప్రధాన.

వ్యక్తిగత లేఖలో: పంపినవారి చిరునామా, తేదీ, సంబోధన, ముఖ్య విషయం, ముగింపు, సంతకం.

అధికారిక లేఖలో: పంపినవారి చిరునామా, తేదీ, పొందినవారి చిరునామా, విషయం, సంబోధన, దేహం, "ఇట్లు," సంతకం.

దరఖాస్తులో విషయం ఒక వాక్యంలో; కారణం, అభ్యర్థన, ముగింపు వేర్వేరు పేరాల్లో.

సారాంశం = అసలు పాఠంలోని ముఖ్య భావాలు మాత్రమే; స్వంత మాటల్లో, పాఠం భావం మారకుండా.

నోటీసు/ప్రకటనలో: శీర్షిక, తేదీ, ముఖ్య సమాచారం, సంతకం/పదవి ఉంటాయి.

పేరా = ఒక ముఖ్య భావం చుట్టూ నిర్మితమైన వాక్య సమూహం; మొదటి వాక్యం టాపిక్ సెంటెన్స్.

నాన్-డీటెల్ పాఠాలు విస్తృత పఠనం కోసం; పరీక్షలో సారాంశం, పాత్రలు, నీతి, రచయిత భావం ప్రధాన ప్రశ్నలు.

సారాంశం రాయడానికి కథలోని ముఖ్య సంఘటనలు, పాత్రల నిర్ణయాలు, పరిణామం మాత్రమే తీసుకోవాలి.

పాత్ర విశ్లేషణలో పాత్ర మాటలు, చర్యలు, ఇతర పాత్రలతో సంబంధం ఆధారంగా గుణాలు తెలియజేయాలి.

నీతి/సందేశం = కథ ముగింపులో పాత్రల అనుభవాల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే జీవిత విలువ.

నాన్-డీటెల్ పాఠంలో రచయిత పరిచయం, కాలం, సామాజిక నేపథ్యం కథ భావాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగం.

పాత్రల మధ్య సంఘర్షణ లేదా సమస్య కథా గమనానికి కారణం; దాని పరిష్కారం సందేశాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది.

నాన్-డీటెల్ ప్రశ్నలకు సమాధానం పాఠం ఆధారంగా, స్వంత అభిప్రాయం ఇచ్చినప్పుడు కారణం సహితంగా.

అపరిచిత పాఠం చదివిన తర్వాత మొదట ముఖ్యాంశం, తర్వాత ప్రశ్నలకు సంబంధించిన భాగాలు గుర్తించాలి.

సందర్భార్థం = పదం వాక్యంలో ఉన్న స్థానం, సమీప పదాలు, విరుద్ధ భావం ఆధారంగా నిర్ణయం.

ప్రశ్నలో "ఎందుకు" ఉంటే కారణం; "ఎలా" ఉంటే విధానం; "ఏమి" ఉంటే విషయం/ఫలితం రాయాలి.

సమాధానం పాఠంలోని సమాచారం మాత్రమే; బయటి విషయాలు కలపకూడదు.

అనువాదంలో కాలం (భూత/వర్తమాన/భవిష్యత్), పురుషం, వాక్య క్రమం మారకూడదు.

సంక్లిష్ట వాక్యాన్ని అనువదించేటప్పుడు ముఖ్య క్రియ, కర్త, కర్మను గుర్తించి ముందు అనువదించాలి.

పాఠంలోని సంబోధనలు, సూచనలు, నిర్దేశాలు అనువాదంలో అదే శైలిలో ఉండాలి.

సాహిత్య విమర్శ = రచనలోని భావం, శిల్పం, పాత్రలు, సందేశం, భాషా సౌందర్యం విశ్లేషణ.

విమర్శనాత్మక సమాధానం: అభిప్రాయం → కారణం → పాఠం నుండి ఉదాహరణ → ముగింపు.

రసం, అలంకారం, ఛందస్సు, పాత్ర చిత్రణ, రచయిత ఉద్దేశ్యం విమర్శకు ముఖ్య ఆధారాలు.

విలువ ఆధారిత ప్రశ్నలో పాఠంలోని విలువను పేర్కొని, పాత్ర ప్రవర్తనతో సమర్థించాలి.

"సమర్థించండి" అంటే అనుకూల కారణాలు; "ఖండించండి" అంటే వ్యతిరేక కారణాలు, ఆధారాలు.

పాఠాన్ని సమకాలీన సమాజానికి అన్వయించే ప్రశ్నలో సారూప్యత, భేదం రెండూ చెప్పాలి.

రచయిత ఉద్దేశ్యం = రచన ద్వారా తెలిపే ముఖ్య భావం; పాత్రల ముగింపు, సంఘటనల పరిణామం దాన్ని సూచిస్తాయి.

విమర్శలో "బాగుంది" వంటి సాధారణ ప్రశంస కాకుండా భాషా, భావ, శిల్ప ఆధారాలు ఇవ్వాలి.