UPMSP Intermediate Telugu key terms

కథ, వ్యాసం, జీవిత చరిత్ర వంటి రూపాల్లో పద్యం కాని భాషలో రాసిన రచన. పాఠ్యపుస్తకంలో ఇది వాక్య నిర్మాణం, భావ విస్తృతి, రచయిత ఉద్దేశాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

రచనలో రచయిత తెలియజేయదలచిన ప్రధాన భావం లేదా విషయం. పాత్రల చర్యలు, సంభాషణలు, ముగింపు ద్వారా ఇది తెలుస్తుంది; పాఠాన్ని చదివి ఒక వాక్యంలో చెప్పగలగడం ముఖ్యం.

కథలో చర్యలు చేసే వ్యక్తి లేదా వస్తువు. పాత్ర స్వభావం, మాటలు, నిర్ణయాలతో కథ ముందుకు సాగుతుంది; పాత్ర చిత్రణ ప్రశ్నలకు ఉదాహరణలతో సమాధానం రాయడం అవసరం.

రచయిత పాత్రను ఎలా తీర్చిదిద్దాడో చూపే కళ. మాటలు, చేష్టలు, ఇతరుల అభిప్రాయాలు, వివరణల ద్వారా పాత్ర గుణాలు బయటపడతాయి; విమర్శలో ఇది ప్రధాన అంశం.

పాత్రల మధ్య జరిగే మాటల పరస్పర చర్య. ఇది పాత్రల స్వభావాన్ని, సంబంధాలను, కథలో ఉద్రిక్తతను తెలియజేస్తుంది; చదివేటప్పుడు ఈ ఉద్దేశాన్ని గుర్తించడం ముఖ్యం.

నేరుగా చెప్పకుండా పరోక్షంగా, తరచుగా హాస్యభరితంగా లేదా విమర్శాత్మకంగా భావాన్ని తెలియజేయడం. పదాల అర్థం కంటే సందర్భం ముఖ్యం; రచయిత ఉద్దేశాన్ని గుర్తించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

రచన ద్వారా రచయిత సమాజానికి తెలియజేయదలచిన సందేశం లేదా లక్ష్యం. పాఠం ముగింపు, పునరుక్తి, ఉపదేశ వాక్యాల నుంచి ఇది తెలుస్తుంది; విలువ ఆధారిత ప్రశ్నలకు ఇది కీలకం.

ఛందస్సు నియమాలను పాటించి రాసిన కవితా రూపం. గణాలు, యతి, ప్రాస, పాదాలు దీని లక్షణాలు; భావం, రసం, అలంకారాలను గుర్తించి వివరించడం పరీక్షలో ముఖ్యం.

పద్య రచనలో అక్షరాల సంఖ్య, గణ క్రమం, యతి, ప్రాస నియమాలను నిర్దేశించే శాస్త్రం. దీని ద్వారా పద్యాన్ని వృత్తం లేదా జాతి అని వర్గీకరించవచ్చు; లక్షణాలు పరిశీలించాలి.

ఛందస్సులో మూడు అక్షరాల సమూహం; లఘువు, గురువుల క్రమాన్ని సూచిస్తుంది. గణాల అమరికతో పాద నిర్మాణం ఏర్పడుతుంది; పద్య లక్షణాన్ని గుర్తించడానికి గణ విభజన చేయాలి.

పద్య పాదంలో నిర్దిష్ట స్థానంలో ముందు అక్షరంతో పోలిన ధ్వని వచ్చే నియమం. ఇది పఠన లయను పెంచుతుంది; యతి స్థానం తప్పడం వృత్త లక్షణానికి విరుద్ధం.

పాదాల రెండవ అక్షరంలో ఒకే హల్లు లేదా సదృశ ధ్వని పునరావృతం కావడం. ఇది పద్యానికి శ్రావ్యతను ఇస్తుంది; ప్రాస పొసగకపోతే పద్యం సాధారణంగా తప్పుగా పరిగణించబడుతుంది.

పద్య భావాన్ని అందంగా, ప్రభావవంతంగా చెప్పడానికి ఉపయోగించే అలంకరణ. ఉపమ, రూపకం, శ్లేష, అతిశయోక్తి ప్రధాన రకాలు; ఉదాహరణను పేర్కొని విశ్లేషించాలి.

ఉపమేయాన్ని ఉపమానంతో 'వలె', 'లాగా' వంటి పదాల సహాయంతో పోల్చడం. సామ్యం స్పష్టంగా ఉంటుంది; ఉపమాన ఉపమేయాలు, సాధారణ ధర్మాన్ని గుర్తించి వివరించాలి.

ఉపమేయాన్ని ఉపమానంగానే నేరుగా చెప్పడం; 'వలె' పదం ఉండదు. రెండింటి మధ్య భేదం తొలగి ఏకత్వం ఏర్పడుతుంది; ఉదాహరణలో ఏది ఏదిగా మారిందో చెప్పాలి.

పాఠకుడి మనస్సులో కలిగే ఆనందాత్మక అనుభవం; భావం పరిపుష్టి చెందిన స్థితి. శృంగారం, కరుణం, వీరం, హాస్యం మొదలైనవి ప్రధాన రసాలు; పద్యంలో రసాన్ని స్థాపించే భావాన్ని చూపాలి.

దుఃఖం, జాలి, విచారం వంటి భావాలు పాఠకుడిలో కలిగించే రసం. పాత్ర పతనం, వియోగం, అన్యాయం దీనికి ఆధారం; పద్య సందర్భాన్ని బట్టి కరుణను వివరించాలి.

పదాల నేరుగా అర్థం కాకుండా సూచనగా వెలువడే ప్రధాన భావం. వ్యంగ్యార్థం ధ్వని అవుతుంది; పద్యంలో అక్షరార్థం కంటే సూచితార్థం ముఖ్యమైనప్పుడు దీన్ని గుర్తిస్తారు.

పద్యం లేదా గద్యం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే మనోభావం. ఇది రసంగా పరిణమించే ముందు దశ; పాఠంలోని భావ తీవ్రతను పంక్తుల ఆధారంగా వివరించాలి.

రెండు పదాలు కలిసేప్పుడు వాటి మధ్య ధ్వని మార్పు జరగడం. గుణ సంధి, యణాదేశ సంధి, త్రిక సంధి మొదలైన రకాలు ఉన్నాయి; పదాన్ని విడదీసి సంధి పేరు చెప్పాలి.

అకారం లేదా ఆకారం తరువాత ఇ, ఈ, ఉ, ఊ, ఋ వచ్చినప్పుడు పూర్వ స్వరం గుణించి ఏ, ఓ, అర్ గా మారే సంధి. ఉదా: రామ + ఇంద్రుడు = రామేంద్రుడు; పదాన్ని విడదీసి నియమం చెప్పాలి.

రెండు లేదా అధిక పదాలు ఒకే పదంగా కలిసి ఒక అర్థాన్ని ఇవ్వడం. తత్పురుష, బహువ్రీహి, ద్వంద్వ, అవ్యయీభావ, కర్మధారయ ప్రధాన రకాలు; విగ్రహ వాక్యం రాయడం ముఖ్యం.

పూర్వపదం ఉత్తరపదానికి విభక్తి సంబంధాన్ని సూచించే, ఉత్తరపద ప్రధానమైన సమాసం. ఉదా: రాజ భవనం (రాజు యొక్క భవనం); విగ్రహంలో విభక్తి స్పష్టమవుతుంది; సమాస పేరు గుర్తించడానికి విగ్రహం సహాయం.

వాక్యంలో నామవాచకం క్రియతో లేదా ఇతర పదాలతో ఉన్న సంబంధాన్ని తెలిపే ప్రత్యయం. ప్రథమా, ద్వితీయా మొదలైన ఎనిమిది విభక్తులు ఉన్నాయి; ప్రత్యయాన్ని గుర్తించి అర్థం చెప్పాలి.

పదానికి చేరి కొత్త అర్థాన్ని లేదా రూపాన్ని ఇచ్చే భాగం. విభక్తి ప్రత్యయాలు, తద్ధిత ప్రత్యయాలు ముఖ్యం; మూల పదాన్ని, ప్రత్యయాన్ని వేరు చేసి వివరించాలి.

క్రియా రూపాలకు మూలమైన పదం; చేయడం, ఉండడం వంటి అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. కాలం, పురుషం, వచనం ప్రకారం ధాతువు రూపం మారుతుంది; క్రియను విశ్లేషించడానికి ధాతువు గుర్తించాలి.

ఒకే అర్థాన్ని ఇచ్చే రెండు లేదా అధిక పదాలు. ఉదా: నీరు, జలం; సందర్భానికి తగిన పదాన్ని ఎంచుకోవాలి; పద సంపద ప్రశ్నల్లో ఇవి నేరుగా అడుగుతారు.

ఒక విషయంపై భావాలు, కారణాలు, ఉదాహరణలతో క్రమబద్ధంగా రాసే గద్య రచన. మూడు భాగాలు: పరిచయం, వివరణ, ముగింపు; శీర్షిక, స్పష్టత, సంక్షిప్తత ముఖ్యం.

అధికారికి ఏదైనా అభ్యర్థన, ఫిర్యాదు, సమాచారం తెలియజేయడానికి రాసే లేఖ. తేదీ, చిరునామా, విషయం, సంబోధన, ముగింపు ఉండాలి; నిర్దిష్ట భాషలో సంక్షిప్తంగా రాయాలి.

వ్యక్తిగత లేదా అధికారిక సంబంధాల కోసం రాసే సంభాషణ రూపం. సంబోధన, విషయం, గౌరవప్రదమైన ముగింపు ఉండాలి; అధికారిక లేఖలో భాష నిర్మలంగా ఉండాలి.

ఒక సంఘటన, సమావేశం, సర్వే వివరాలను క్రమంగా తెలియజేసే రచన. తేదీ, స్థలం, ఉద్దేశం, జరిగిన విషయాలు, తీర్మానాలు ఉంటాయి; వాస్తవాలను వక్రీకరించకూడదు.

పెద్ద రచనలోని ముఖ్య భావాలను సొంత మాటల్లో, పొడవు తగ్గించి రాయడం. వివరాలు కాకుండా కేంద్ర భావం ఉండాలి; ఒక-మూడు వాక్యాల్లో సారాంశం చెప్పాలి.

పాత్రల సంభాషణలు, దృశ్యాలు, రంగస్థల సూచనలతో కూడిన సాహిత్య ప్రక్రియ. కథ, పాత్రలు, సంఘర్షణ, పరిష్కారం ఉంటాయి; నాటక పాఠంలో సంభాషణల ఉద్దేశాన్ని విశ్లేషించాలి.

ఒకే సంఘటన లేదా భావంపై కేంద్రీకృతమైన చిన్న కథ. పాత్రలు తక్కువ, ముగింపు ఆకస్మికంగా ఉంటుంది; సంక్షిప్తత, ఏకాగ్రత దీని లక్షణాలు.

ప్రజల నోటి మాటలో, ఆచారాల్లో జీవించే సాహిత్యం; జానపద గేయాలు, కథలు, సామెతలు దీనిలో ఉంటాయి. ఇది స్థానిక సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తుంది; పాఠంలో ప్రజా జీవిత చిత్రణను గుర్తించాలి.

ఒక భాషలోని భావాన్ని మరో భాషలో సహజంగా, అర్థం చెడకుండా తెలియజేయడం. పదానికి పదం కాకుండా భావానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి; సాంకేతిక పదాలను యథాతథంగా ఉంచవచ్చు.

ఒక పదానికి నిఘంటువు అర్థం కాకుండా వాక్యంలో, పాఠంలో ఉన్న స్థితిని బట్టి వచ్చే అర్థం. ఇది పదానికి పదం అనువదించకుండా భావం గ్రహించడానికి సహాయపడుతుంది.

రచనను దాని గుణాలు, లోపాలు, సందేశం ఆధారంగా విశ్లేషించి సమర్థిత ప్రకటన చేయడం. వ్యక్తిగత అభిప్రాయం కాకుండా పాఠం నుంచి ఆధారాలు చూపాలి; సమతుల్య దృష్టి ముఖ్యం.

పాఠంలోని నైతిక, సామాజిక విలువలను వర్తమాన జీవితానికి అన్వయించి సమాధానం రాయాల్సిన ప్రశ్న. ఉదాహరణ, కారణం, వ్యక్తిగత అనుభవం జోడించి సమర్థించాలి.

పాఠ్యపుస్తకంలో చదవాల్సిన పాఠం. దాని రచయిత, వస్తువు, పాత్రలు, సందేశం, శైలి ప్రధాన అంశాలు; ప్రశ్నలకు పాఠం నుంచి ఆధారాలు చూపాలి.