'आफ्नो' को सन्दर्भ: एउटा उत्तर, दुई अर्थ
व्याकरण अभ्यासमा शिक्षकले वाक्य दिन्छन्: 'मैले उसलाई आफ्नो घर देखाएँ।' निर्देशन छ: 'अस्पष्टता हटाउन वाक्य फेरि लेख।' विद्यार्थी A लेख्छ: 'मैले उसलाई मेरो घर देखाएँ।' विद्यार्थी B लेख्छ: 'मैले उसलाई उसको घर देखाएँ।' दुवै वाक्य व्याकरणसम्मत छन्। शिक्षकको उत्तरकुञ्जीमा A मात्र छ। तर B ले 'उसको घर' भन्ने अर्थ दिन्छ, जुन मूल वाक्यको सम्भावित अर्थमध्ये एक हुन सक्छ। कक्षामा ३८ विद्यार्थी छन्; १५ जनाले B जस्तै लेखेका छन्। शिक्षकले 'आफ्नो' को सन्दर्भ-निर्देशनबारे पढाउनुपर्छ, तर पहिले यही अभ्यासको अंक कसरी दिने भन्ने निर्णय गर्नुपर्छ। विद्यार्थीहरूले 'आफ्नो' र 'उसको' बीचको भिन्नता एक-एक उदाहरणले देखाउन सकेनन्। अभ्यासपछि शिक्षकले दुईवटा थप वाक्य दिने योजना बनाउँछन्: 'उसले मलाई आफ्नो किताब दियो' र 'उसले मलाई मेरो किताब दियो'। तर समय १५ मिनेट मात्र छ।
1. विद्यार्थी B को उत्तर 'गलत' मान्नुहुन्छ कि 'स्वीकार्य तर अर्थ फरक'? आफ्नो निर्णयको आधार दिनुहोस्।
Read the worked answer
B व्याकरणसम्मत छ, तर मूल वाक्यको अर्थ जोगाउने उत्तर होइन।
'मैले उसलाई आफ्नो घर देखाएँ' मा 'आफ्नो' सामान्यतः कर्ता 'मैले' तर्फ फर्कन्छ, त्यसैले स्वाभाविक अर्थ 'मेरो घर' हो। B ले 'उसको घर' भन्छ; यो नयाँ अर्थ हो, अस्पष्टता हटाउने क्रममा अर्थ परिवर्तन भएको छ। यदि निर्देशन 'अस्पष्टता हटाऊ' मात्र हो भने B ले अस्पष्टता हटाएको छ, तर मूल अर्थ बदलेको छ। त्यसैले B लाई 'गलत' भन्नुभन्दा 'अर्थ फरक पार्ने' भन्नु ठीक हुन्छ; पूरा अंक दिनुअघि निर्देशनको अपेक्षा जाँच्नुपर्छ।
2. उत्तरकुञ्जीमा A मात्र छ भने १५ जनाले B लेखेकालाई कसरी अंक दिनुहुन्छ? मार्किङको नीति स्पष्ट लेख्नुहोस्।
Read the worked answer
नीति: A लाई पूरा अंक; B लाई आधा वा 'स्वीकार्य वैकल्पिक' अंक, साथमा टिप्पणी 'अर्थ परिवर्तन भएको'।
कारण, B ले व्याकरणिक अस्पष्टता हटाएको छ, तर मूल कर्ता-निर्देशित अर्थ जोगाएको छैन। यदि प्रश्नको उद्देश्य 'आफ्नो' को प्रयोग सुधार्नु हो भने B ले त्यो सिकाएको देखाउँदैन; यदि उद्देश्य केवल वाक्यलाई स्पष्ट बनाउनु हो भने B आंशिक रूपमा सफल छ। १५ जनालाई शून्य दिनु अन्यायपूर्ण हुन्छ; पूरा अंक दिनु पनि गलत सन्देश जान्छ। त्यसैले आधा अंक र कक्षामा स्पष्टीकरण उपयुक्त हुन्छ।
3. 'आफ्नो' र 'उसको' बीचको भिन्नता सिकाउन एउटा छोटो उदाहरण-जोडी लेख्नुहोस् र त्यसको व्याख्या गर्नुहोस्।
Read the worked answer
उदाहरण: 'उसले मलाई आफ्नो किताब दियो' = उसले आफ्नै किताब दियो; 'उसले मलाई मेरो किताब दियो' = उसले मेरो किताब दियो।
व्याख्या: 'आफ्नो' कर्तासँग फर्कने रिफ्लेक्सिभ हो; 'मेरो/उसको' ले स्पष्ट व्यक्ति देखाउँछ। विद्यार्थीलाई पहिले 'कसको?' भनेर सोध्न लगाउने, त्यसपछि 'आफ्नो' चाहिएको हो कि स्पष्ट सर्वनाम चाहिएको हो भन्ने छान्न लगाउने। यसले B जस्तै उत्तर कहिले वैध हुन्छ र कहिले अर्थ बदल्छ भन्ने देखाउँछ।