Iran Heavy Vehicle Driving Theory cheat sheet

در تقاطع بدون چراغ و بدون تابلوی تعیین حق تقدم، وسیله‌ای که از سمت راست می‌آید حق تقدم دارد؛ استثنا: خروج از پارک، کوچه یا راه فرعی که حق تقدم با راه اصلی است.

در تقاطع هم‌عرض، وسیله‌ای که می‌خواهد به چپ بپیچد باید به ترافیک مقابل و عابران پیاده حق تقدم بدهد؛ گردش به راست در تقاطع هم‌عرض بر گردش به چپ مقدم است.

در میدان (فلکه) بدون چراغ، حق تقدم با وسیله‌ای است که داخل میدان در حال گردش است؛ ورودی باید سرعت را کاهش داده و منتظر فاصله ایمن بماند.

عابر پیاده در گذرگاه خط‌کشی‌شده و در پیاده‌رو حق تقدم کامل دارد؛ در پیچیدن به هر خیابان، راننده باید ابتدا گذرگاه پیاده را کنترل کند.

وسیله نقلیه سنگین به دلیل وزن و مسافت توقف بلند، در تقاطع‌های بدون کنترل باید سرعت را پیش از خط توقف به کمتر از ۳۰ km/h برساند تا توقف در مسافت دید ممکن باشد.

ورود به خط ویژه اتوبوس، خط اضطراری و مسیر وسایل نقلیه امدادی ممنوع است؛ توقف روی گذرگاه عابر پیاده و داخل تقاطع (قفل‌شدن تقاطع) تخلف است.

در جاده‌های کوهستانی باریک، وسیله سنگین در سرازیری به وسیله بالارونده حق تقدم می‌دهد؛ در جاده‌های یک‌طرفه کوهستانی، وسیله‌ای که سربالایی می‌رود مقدم است مگر آنکه بتواند در محل پهن‌شده توقف کند.

وسیله نقلیه امدادی با آژیر و چراغ گردان در حین مأموریت حق تقدم دارد؛ رانندگان باید به راست کشیده و در صورت لزوم توقف کنند، نه اینکه در تقاطع بمانند.

علائم بازدارنده (دایره با نوار قرمز) ممنوعیت یا محدودیت ایجاد می‌کنند؛ علائم هشداردهنده مثلثی با زمینه روشن و نوار قرمز هستند و ۱۵۰ تا ۲۵۰ متر پیش از خطر نصب می‌شوند.

علائم اخباری مستطیل یا مربع آبی‌اند و اطلاعات مسیر، خدمات و نام معابر را می‌دهند؛ علائم دستوری مثل «ایست» و «رعایت حق تقدم» شکل خاص خود را دارند و بی‌توجهی به آن‌ها تخلف است.

چراغ راهنمایی: قرمز = توقف کامل پیش از خط توقف؛ زرد = آماده توقف و توقف در صورت امکان ایمن؛ سبز = عبور مجاز است اما تقاطع باید خالی باشد.

چراغ چشمک‌زن زرد به معنی احتیاط و رعایت حق تقدم است؛ چراغ چشمک‌زن قرمز به معنی توقف کامل و سپس عبور با رعایت حق تقدم است.

خط ممتد (یک یا دو خط) عبور از آن ممنوع است؛ خط بریده (منقطع) سبقت و تغییر خط را در صورت ایمن بودن مجاز می‌کند.

خط ممتد زرد در لبه چپ، جداکننده ترافیک مخالف است و عبور از آن ممنوع؛ خطوط سفید مورب (هاشور) منطقه ممنوعه‌اند و ورود به آن‌ها مجاز نیست.

خط توقف در تقاطع با چراغ، خط عرضی ضخیم است؛ در تقاطع بدون چراغ خط توقف ممکن است وجود نداشته باشد و باید پیش از گذرگاه عابر توقف کرد.

تابلوهای محدودیت وزن محور و ارتفاع در مسیرهای وسایل سنگین الزام‌آورند؛ راننده موظف است پیش از ورود، ارتفاع کل بار و وزن هر محور را با تابلوی مسیر تطبیق دهد.

حداکثر عرض مجاز وسیله نقلیه در جاده‌های ایران ۲٫۵ متر و حداکثر ارتفاع ۴ متر از سطح زمین است؛ بار نباید از این حدود فراتر رود.

حداکثر طول مجاز کامیون و کشنده با تریلر معمولاً ۱۶٫۵ متر است؛ طول بیشتر نیازمند مجوز حمل بار فوق‌العاده و مسیر مشخص است.

وزن محور مجاز به نوع محور بستگی دارد: محور منفرد چرخ‌دوقلو معمولاً حدود ۱۰ تن، محور جفت (دو محور با فاصله کمتر از ۱٫۵ متر) حدود ۱۸ تن و محور سه‌گانه حدود ۲۴ تن در نظر گرفته می‌شود.

وزن کل مجاز مجموعه (کشنده + تریلر) در جاده‌های اصلی معمولاً ۴۰ تن است؛ عبور از این حد فقط با مجوز ویژه و پرداخت عوارض اضافه بار مجاز است.

بار باید طوری توزیع شود که وزن روی هر محور از حد مجاز آن محور بیشتر نشود؛ جابه‌جایی بار به عقب، بار محور جلو را کم و بار محور عقب را زیاد می‌کند.

بار نباید از جلو و عقب بیش از حد تعیین‌شده بیرون بزند (معمولاً حداکثر ۱ متر از عقب با علامت‌گذاری) و در شب باید با چراغ یا نوار شبرنگ قرمز مشخص شود.

بارهای فوق‌العاده سنگین یا عریض نیازمند مجوز عبور، اسکورت و اطلاع به راهداری است؛ رانندگی بدون مجوز مشمول جریمه و توقف وسیله است.

پیش از حرکت باید ارتفاع کل، عرض بار و وزن محورها با باسکول یا بارنامه کنترل شود؛ بارنامه باید وزن، نوع بار و مبدأ و مقصد را دقیق نشان دهد.

فاصله ایمن حداقل معادل مسافت پیموده‌شده در ۲ ثانیه است؛ در وسایل سنگین و در جاده خیس یا بارانی این فاصله باید به ۴ ثانیه یا بیشتر افزایش یابد.

مسافت توقف = مسافت واکنش + مسافت ترمز؛ مسافت ترمز با مربع سرعت افزایش می‌یابد، پس دو برابر شدن سرعت مسافت ترمز را حدود چهار برابر می‌کند.

حداکثر سرعت مجاز در آزادراه‌ها برای وسایل نقلیه سنگین معمولاً ۸۰ km/h و در جاده‌های اصلی ۷۰ km/h است؛ تابلوی مسیر ممکن است این حد را کاهش دهد.

در محدوده شهر، مدرسه، بیمارستان و کارگاه راه‌سازی، سرعت باید به حد تابلوی محدودیت و در نبود تابلو به سرعتی که توقف در مسافت دید ممکن باشد کاهش یابد.

در سرازیری‌های طولانی باید از دنده پایین و ترمز موتور استفاده شود؛ ترمزگیری مداوم باعث داغ شدن و افت ترمز (fade) می‌شود.

در باران، برف و مه، سرعت باید کاهش یابد و چراغ‌های کم‌نور روشن شوند؛ در مه غلیظ استفاده از چراغ مه‌شکن و افزایش فاصله الزامی است.

سبقت با وسیله سنگین فقط در مسیرهای مجاز و با دید کافی انجام می‌شود؛ پیش از سبقت باید سرعت و فاصله و امکان بازگشت به خط بررسی شود.

در ترافیک متراکم و در تونل، فاصله ایمن و سرعت یکنواخت حفظ می‌شود؛ توقف ناگهانی و تغییر خط مکرر خطر برخورد زنجیره‌ای را بالا می‌برد.

بازدید روزانه پیش از حرکت شامل بررسی سطح روغن موتور، مایع خنک‌کننده، مایع ترمز، باد لاستیک‌ها و سطح سوخت است.

فشار باد لاستیک باید در حالت سرد و طبق مشخصات سازنده تنظیم شود؛ اختلاف باد بین لاستیک‌های یک محور باعث کشش و سایش نامتقارن می‌شود.

سیستم ترمز بادی باید فشار مخزن را در محدوده کارکرد نگه دارد؛ افت سریع فشار یا صدای نشتی هوا نشانه خرابی است و حرکت ممنوع است.

ترمز پارک (دستی) باید وسیله سنگین را در شیب نگه دارد؛ پیش از حرکت باید آزاد شدن کامل آن و بازگشت فشار ترمز بررسی شود.

عمق آج لاستیک باید حداقل ۱٫۶ میلی‌متر باشد؛ ترک، برآمدگی و سایش نامنظم لاستیک نیازمند تعویض فوری است.

چراغ‌های جلو، عقب، ترمز، راهنما و چراغ‌های خطر باید سالم باشند؛ نقص در چراغ ترمز یا راهنما حرکت را غیرمجاز می‌کند.

سیستم فرمان باید بدون لقی زیاد و بدون صدای غیرعادی کار کند؛ نشتی روغن فرمان هیدرولیک و لقی بیش از حد باید پیش از حرکت رفع شود.

بازدید پس از حرکت (walk-around) شامل کنترل بار، قفل‌های تریلر، اتصال شیلنگ‌های هوا و برق و سلامت چرخ‌ها است.

مواد خطرناک در ۹ کلاس تقسیم‌بندی می‌شوند: مواد منفجره، گازها، مایعات قابل اشتعال، جامدات قابل اشتعال، مواد اکسیدکننده، مواد سمی، مواد رادیواکتیو، مواد خورنده و کالاهای متفرقه.

هر محموله خطرناک باید دارای برگه اطلاعات ایمنی (SDS) و پلاک نارنجی با شماره سازمان ملل (UN number) باشد؛ راننده باید شماره و کلاس را بشناسد.

بار باید با تسمه، زنجیر یا تور مهار شود؛ تعداد و ظرفیت مهارکننده‌ها باید با وزن و ابعاد بار تناسب داشته باشد و بار در ترمز ناگهانی جابه‌جا نشود.

مرکز ثقل بار باید پایین و نزدیک مرکز وسیله باشد؛ بار بلند و سبک در بالا خطر واژگونی در پیچ و باد جانبی را افزایش می‌دهد.

مواد قابل اشتعال و اکسیدکننده نباید کنار هم بارگیری شوند؛ جدول ناسازگاری مواد باید پیش از بارگیری کنترل شود.

در حمل مواد خطرناک، توقف در تونل، نزدیک آتش، مناطق مسکونی و ایستگاه سوخت ممنوع است؛ در صورت توقف اضطراری باید علائم هشدار نصب شود.

کپسول‌های گاز باید به صورت ایستاده و مهارشده حمل شوند؛ شیر کپسول باید بسته و درپوش محافظ نصب باشد.

در صورت نشتی یا ریزش مواد خطرناک، راننده باید منطقه را ترک و به مراجع اطلاع دهد؛ مبارزه با نشتی فقط با تجهیزات حفاظتی و آموزش انجام می‌شود.

در صحنه تصادف نخست باید ایمن‌سازی انجام شود: توقف در فاصله ایمن، روشن کردن چراغ خطر، نصب مثلث خطر در جاده (حداقل ۵۰ متر در جاده و بیشتر در آزادراه) و پوشیدن جلیقه شبرنگ.

تماس با اورژانس ۱۱۵ و پلیس ۱۱۰ باید با ذکر مکان دقیق، تعداد مصدومان و نوع خطر (آتش، مواد شیمیایی) انجام شود.

مصدوم بی‌هوش را نباید جابه‌جا کرد مگر خطر آتش یا انفجار باشد؛ راه هوایی باید باز و تنفس و نبض بررسی شود.

در خونریزی شدید، فشار مستقیم روی زخم با پارچه تمیز و بالا نگه داشتن عضو انجام می‌شود؛ از گذاشتن اجسام فرو رفته در زخم خودداری می‌شود.

در سوختگی، محل با آب خنک شسته و از چسباندن پارچه یا یخ خودداری می‌شود؛ تاول نباید سوراخ شود.

در شکستگی، عضو باید با آتل بی‌حرکت شود و مصدوم گرم نگه داشته شود؛ جابه‌جایی بی‌مورد ممنوع است.

در آتش‌سوزی وسیله، موتور خاموش، باتری جدا و از نزدیک شدن به مخزن سوخت پرهیز می‌شود؛ خاموش‌کننده باید به سمت پایه شعله نشانه رود.

پس از تصادف، جابه‌جایی وسیله بدون اجازه ممنوع است مگر برای نجات مصدوم یا رفع خطر؛ ثبت مشخصات، شماره بیمه و عکس صحنه برای بیمه ضروری است.

رانندگی وسیله نقلیه سنگین نیازمند گواهینامه پایه یکم است؛ گواهینامه پایه دوم برای وسایل نقلیه سنگین‌تر و کشنده با تریلر به کار می‌رود و شرایط سنی و آزمون جداگانه دارد.

گواهینامه دارای تاریخ اعتبار است و تمدید آن پیش از انقضا الزامی است؛ رانندگی با گواهینامه منقضی تخلف محسوب می‌شود.

نمره منفی برای تخلفات حادثه‌ساز اعمال می‌شود؛ رسیدن به حد نصاب نمره منفی موجب توقف گواهینامه و آزمون مجدد می‌شود.

راننده مسئولیت کیفری و مدنی بار و وسیله را بر عهده دارد؛ بارنامه و مجوز حمل باید همراه وسیله باشد.

بیمه شخص ثالث اجباری است و خسارت جانی و مالی به اشخاص ثالث را پوشش می‌دهد؛ بیمه بدنه اختیاری است.

توقف در محل ممنوع، سرعت غیرمجاز، سبقت غیرمجاز، عبور از چراغ قرمز و رانندگی بدون گواهینامه از تخلفات مهم با جریمه نقدی و نمره منفی هستند.

در تصادف منجر به صدمه یا فوت، ترک صحنه جرم است و مسئولیت کیفری به همراه دارد؛ راننده باید تا حضور پلیس در صحنه بماند.

حمل بار بدون بارنامه یا با وزن بیش از مجوز، مشمول جریمه اضافه بار و توقف وسیله تا تخلیه بار اضافی است.

خستگی باعث کاهش زمان واکنش، خواب‌آلودگی و خطای دید می‌شود؛ راننده خسته باید در محل ایمن توقف و استراحت کند، نه اینکه با پنجره باز یا موسیقی بلند ادامه دهد.

استراحت هر ۲ ساعت رانندگی یا هر ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر توصیه استاندارد است؛ در رانندگی شبانه و حمل بار سنگین این فاصله باید کوتاه‌تر شود.

خواب کوتاه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه‌ای در محل ایمن مؤثرتر از کافئین است؛ کافئین فقط علائم را موقتاً پنهان می‌کند.

مصرف الکل زمان واکنش را طولانی و دید و قضاوت را مختل می‌کند؛ رانندگی با هر میزان الکل در خون تخلف است و در ایران حد مجاز صفر است.

داروهای خواب‌آور، آنتی‌هیستامین‌ها و برخی مسکن‌ها باعث خواب‌آلودگی می‌شوند؛ پیش از مصرف باید با پزشک یا داروساز مشورت شود.

مواد مخدر و محرک‌های غیرمجاز باعث اختلال در تمرکز و توهم می‌شوند؛ آزمایش مواد در تصادفات و بازرسی‌ها انجام می‌شود.

بیماری‌های مؤثر بر رانندگی مانند صرع، دیابت کنترل‌نشده، اختلال خواب و بیماری قلبی باید به مراجع پزشکی گواهینامه اعلام شود.

کم‌آبی، غذای سنگین و گرمای کابین خستگی را تشدید می‌کند؛ تهویه مناسب و نوشیدن آب در سفرهای طولانی ضروری است.