ترمز نرم در سرازیری ۱۲ کیلومتری
با یک خودروی سواری ساخت داخل، چهار سرنشین و بار سنگین در صندوق، از یک گردنه کوهستانی با شیب طولانی ۱۲ کیلومتری پایین می‌روید. جاده دوخطه و پرپیچ است و روشنایی روز رو به پایان است. در ۶ کیلومتر اول تقریباً پیوسته از ترمز پا استفاده کرده‌اید تا سرعت را کنترل کنید. حالا پدال ترمز نرم‌تر شده و تا نزدیک‌تر به کف پا پایین می‌رود، بوی سوختگی لنت به مشام می‌رسد و عقربه دمای آب موتور کمی بالاتر از حد معمول ایستاده است. لاستیک‌ها را دو هفته پیش باد زده‌اید ولی فشار را دوباره کنترل نکرده‌اید. در آینه عقب، خودروی سواری دیگری با فاصله کم پشت سر شما حرکت می‌کند و در سمت راست جاده، در ۴۰۰ متری جلوتر، یک توقفگاه اضطراری شنی وجود دارد.
1. این نشانه‌ها چه چیزی را نشان می‌دهند و در همین چند صد متر چه باید بکنید؟
Read the worked answer
نشانه‌ها به هم مربوط‌اند و به یک پدیده اشاره می‌کنند: افت ترمز ناشی از داغ شدن (brake fade). ترمز پیوسته در سرازیری، گرمای زیادی تولید می‌کند؛ لنت و دیسک داغ می‌شوند، در سیستم هیدرولیک حباب تشکیل می‌شود و در نتیجه پدال نرم و بلند می‌شود و قدرت ترمز کم می‌شود. بوی سوختگی تأیید همین وضعیت است. دمای بالای آب موتور هم با بار زیاد و شیب طولانی و نبود جریان هوای کافی توجیه می‌شود.
اقدام فوری:
- استفاده پیوسته از ترمز پا را متوقف کنید؛ همان ادامه کار، ترمز را کامل از کار می‌اندازد.
- به دنده پایین بروید (مثلاً از ۴ به ۳ و در صورت نیاز به ۲) و از ترمز موتور برای کنترل سرعت استفاده کنید؛ همان دنده‌ای که برای بالا رفتن از همین شیب لازم بود.
- ترمز را کوتاه و محکم بگیرید و رها کنید تا فرصت خنک‌شدن داشته باشد، نه اینکه پیوسته روی پدال بمانید.
- در اولین فرصت امن، خودرو را از مسیر ترافیک خارج کنید؛ توقفگاه شنی ۴۰۰ متر جلوتر گزینه مناسبی است. در قوس یا خط عبور توقف نکنید. چراغ خطر را روشن کنید و اگر لازم است در فاصله مناسب علامت‌گذاری کنید.
- هرگز روی دیسک و لنت داغ آب سرد نریزید؛ ترک خوردن دیسک و بدتر شدن وضعیت نتیجه آن است. خودرو را در دنده و با ترمز دستی و تکه‌چوب یا سنگ پشت چرخ پارک کنید.
2. پیش از شروع چنین سرازیری‌ای چه بازدیدها و آماده‌سازی‌هایی می‌توانست این وضعیت را پیشگیری کند؟
Read the worked answer
بیشتر این اتفاق با چند بازدید ساده و تنظیم بار قابل پیشگیری بود:
- سیستم ترمز: سطح و رنگ مایع ترمز (مایع تیره یا کدر نشانه قدمت و جذب رطوبت است و نقطه جوش آن را پایین می‌آورد)، ضخامت لنت‌ها، نبود نشتی و سلامت لوله‌ها. مایع ترمز رطوبت‌دیده در سرازیری زودتر می‌جوشد و همان پدال نرم را می‌سازد.
- لاستیک‌ها: فشار باید در حالت سرد و با توجه به بار خودرو کنترل شود؛ خودروی پر، فشار بالاتری می‌خواهد. آج کم و فشار نامناسب، هم ترمزگیری را طولانی‌تر می‌کند و هم احتمال ترکیدن لاستیک داغ را بالا می‌برد. باد زدن دو هفته قبل، به‌تنهایی کافی نیست.
- سیستم خنک‌کننده: سطح مایع خنک‌کننده، سلامت وَن و تسمه، و پاک بودن رادیاتور از گل و حشره.
- بار: بار سنگین در صندوق، مرکز ثقل را عقب می‌برد، ترمزگیری را نامتعادل می‌کند و به ترمز فشار می‌آورد؛ بار باید در حد ظرفیت مجاز و مهارشده باشد.
- تکنیک رانندگی: پیش از شروع شیب، سرعت را پایین بیاورید و دنده مناسب را انتخاب کنید؛ در سرازیری طولانی، ترمز موتور ابزار اصلی کنترل سرعت است و ترمز پا فقط ابزار کمکی.
3. اگر در همین سرازیری پدال ترمز تا کف پایین برود و ترمز عملاً از کار بیفتد، به ترتیب چه کارهایی انجام می‌دهید؟
Read the worked answer
در این حالت باید بدون ایجاد لغزش، سرعت را با هر ابزار باقی‌مانده کم کنید و مسیر فرار پیدا کنید:
- دنده را پله‌پله پایین بیاورید (۴ به ۳، سپس ۲). ترمز موتور قوی‌ترین ابزار باقی‌مانده است؛ یک‌باره به دنده ۱ نروید چون ممکن است چرخ‌های محرک قفل کنند.
- چند بار پدال را پمپ کنید؛ اگر بخشی از فشار هیدرولیک باقی مانده باشد، ممکن است مقداری ترمز برگردد.
- ترمز دستی را تدریجی و پیوسته بالا بکشید، نه یک‌باره و با ضربه؛ کشیدن ناگهانی می‌تواند چرخ‌های عقب را قفل و خودرو را سر بخورد.
- چراغ خطر و بوق را روشن کنید تا خودروهای اطراف متوجه شوند؛ خودروی پشت سر با فاصله کم است.
- به سمت توقفگاه شنی بروید و اگر لازم شد، آگاهانه از شیب یا خاک vergin برای جذب سرعت استفاده کنید؛ برخورد کنترل‌شده با یک مانع نرم بسیار بهتر از سقوط از گردنه است.
- موتور را خاموش نکنید؛ با خاموش شدن موتور، کمک‌فرمان و کمک‌ترمز از کار می‌افتد و ممکن است قفل فرمان فعال شود.
نکته موازی: دمای آب بالا رفته است. اگر مجبور به توقف شدید، درپوش رادیاتور را در حالت داغ باز نکنید؛ مایع جوشان و بخار، سوختگی جدی ایجاد می‌کند. بگذارید موتور خنک شود و سپس سطح مایع را بررسی کنید.