Iran Insurance Agent Exam cheat sheet

بیمه قراردادی است که در آن بیمه‌گر در برابر دریافت حق بیمه، جبران خسارت احتمالی بیمه‌گذار را در چارچوب شرایط قرارداد تعهد می‌کند.

اصل جبران خسارت (Indemnity) در بیمه‌های اموال و مسئولیت حاکم است و بیمه‌گذار نباید از حادثه سود ببرد؛ در بیمه‌های اشخاص این اصل محدود است.

اصل نفع بیمه‌پذیر (Insurable Interest) شرط اعتبار قرارداد است: بیمه‌گذار باید در زمان انعقاد یا وقوع حادثه از بقای موضوع بیمه نفع مالی یا حقوقی داشته باشد.

اصل حسن نیت (Utmost Good Faith) هر دو طرف را به افشای کامل اطلاعات مؤثر بر ریسک ملزم می‌کند؛ کتمان یا اظهار خلاف واقع می‌تواند موجب بطلان یا کاهش خسارت شود.

اصل غرامت در بیمه‌های مسئولیت به سقف تعهد (حد مسئولیت) و زیان واقعی ثالث محدود می‌شود؛ مازاد بر آن بر عهده بیمه‌گذار است.

خطر اخلاقی (Moral Hazard) و خطر روحی (Morale Hazard) دو منبع اصلی افزایش خسارت هستند؛ ابزارهای کنترل شامل فرانشیز، سقف تعهد و شرط تناسب است.

حق بیمه = نرخ × مبلغ بیمه (یا سرمایه بیمه)؛ نرخ بر پایه فراوانی و شدت خسارت، هزینه‌های اداری و حاشیه امنیت محاسبه می‌شود.

شرط میانگین (Average) در بیمه اموال: خسارت پرداختی = خسارت واقعی × (مبلغ بیمه ÷ ارزش واقعی موضوع بیمه) در صورتی که مبلغ بیمه کمتر از ارزش باشد.

اصل جانشینی (Subrogation) پس از پرداخت خسارت، حق مطالبه از عامل زیان را به بیمه‌گر منتقل می‌کند؛ در بیمه‌های اشخاص قابل اعمال نیست.

قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶ چارچوب اصلی قرارداد بیمه در ایران است و ماده ۱ آن بیمه را تعریف می‌کند.

بیمه مرکزی ایران (بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران) مرجع تنظیم‌گری و نظارت بر بازار بیمه است و آیین‌نامه‌ها و مقررات عمومی را ابلاغ می‌کند.

بیمه اتکایی اجباری: شرکت‌های بیمه ایرانی موظفند سهم معینی از ریسک‌های خود را نزد بیمه مرکزی (یا شرکت اتکایی ملی) واگذار کنند.

قانون تأسیس بیمه مرکزی و بیمه‌گری مصوب ۱۳۵۰ وظایف نظارتی، صدور مجوز و نظارت بر نمایندگان را تعیین می‌کند.

نماینده بیمه باید دارای پروانه نمایندگی معتبر باشد؛ فعالیت بدون پروانه تخلف انتظامی و موجب لغو مجوز و مسئولیت مدنی است.

قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه، پوشش حداقلی اجباری برای زیان‌های جانی و مالی تعیین می‌کند.

قرارداد بیمه از نوع عقود لازم است؛ پس از انعقاد، فسخ یک‌طرفه جز در موارد پیش‌بینی‌شده در قانون یا شرایط عمومی امکان‌پذیر نیست.

اظهارات نادرست عمدی در پیشنهاد بیمه (ماده ۱۳ قانون بیمه) به بیمه‌گر حق فسخ قرارداد یا کاهش تعهد می‌دهد.

مقررات عمومی بیمه و آیین‌نامه‌های شورای عالی بیمه برای همه شرکت‌ها لازم‌الاجراست و شرایط عمومی هر رشته باید با آن‌ها سازگار باشد.

بیمه عمر بر اساس جدول مرگ‌ومیر و نرخ بهره فنی محاسبه می‌شود؛ حق بیمه با افزایش سن و خطر، افزایش می‌یابد.

انواع اصلی بیمه عمر: ترم (ریسک خالص، بدون اندوخته)، تمام عمر و مانده دار (پوشش + اندوخته پس‌انداز).

در بیمه عمر، نفع بیمه‌پذیر برای خود شخص یا همسر و افراد تحت تکفل و بستگان درجه یک وجود دارد؛ برای شخص ثالث رضایت کتبی لازم است.

خودکشی در سال اول (یا دوره انتظار مندرج در شرایط) معمولاً از پوشش خارج است؛ پس از آن طبق شرایط عمومی پرداخت می‌شود.

بیمه حوادث شخصی (PA) خسارت ناشی از حادثه را پوشش می‌دهد؛ بیماری و عوارض طبیعی خارج از پوشش است.

بیمه درمان تکمیلی سهم فرانشیز و هزینه‌های خارج از تعهد بیمه پایه را پوشش می‌دهد و سقف سالانه و سابقه انتظار دارد.

معافیت مالیاتی: حق بیمه عمر و تشکیل سرمایه (مانده دار) در سقف مقرر قانونی از درآمد مشمول مالیات کسر می‌شود.

حق بیمه معوق: در بیمه عمر با عدم پرداخت به موقع، پوشش پس از مهلت (معمولاً یک ماه) معلق می‌شود و امکان احیا با پرداخت معوقات وجود دارد.

در بیمه‌های اشخاص، اصل جانشینی اعمال نمی‌شود؛ خسارت دریافتی از عامل زیان به بیمه‌گر بازنمی‌گردد و جمع دو منبع مجاز است.

بیمه آتش‌سوزی خطرات حریق، صاعقه، انفجار و در برخی شرایط خطرات اضافی (زلزله، سیل) را با ذکر صریح در قرارداد پوشش می‌دهد.

ارزش واقعی (Actual Cash Value) = ارزش نو منهای استهلاک؛ در صورت بیمه به ارزش نو، خسارت بدون کسر استهلاک پرداخت می‌شود.

ارزش توافقی (Agreed Value) در قرارداد ذکر می‌شود و در زمان خسارت مبنای محاسبه قرار می‌گیرد؛ اختلاف ارزش بعدی قابل استناد نیست.

شرط تناسب/میانگین: بیمه کمتر از ارزش واقعی موجب کاهش نسبی خسارت پرداختی می‌شود؛ بیمه بیش از ارزش نیز موجب بطلان نسبی است.

خطرات اضافی مانند سیل، زلزله، ترکیدگی لوله و سرقت نیازمند ذکر در قرارداد و پرداخت حق بیمه اضافی است.

فرانشیز در بیمه اموال به‌صورت مبلغ ثابت یا درصدی از خسارت تعیین می‌شود و از خسارت پرداختی کسر می‌گردد.

وقف (تعلیق) پوشش: در صورت تغییر کاربری یا افزایش ریسک بدون اطلاع بیمه‌گر، بیمه‌گر می‌تواند از تعهد معاف شود.

خسارت ناشی از جنگ، شورش و اقدامات دولتی معمولاً استثنا است مگر با شرط صریح و پرداخت حق بیمه اضافی.

اصل غرامت مانع دریافت خسارت بیشتر از زیان واقعی است؛ خسارت عمدی و تقصیر سنگین بیمه‌گذار خارج از پوشش است.

بیمه شخص ثالث اجباری است و حداقل پوشش جانی و مالی را طبق قانون مصوب و آیین‌نامه‌های شورای عالی بیمه تعیین می‌کند.

حد مسئولیت (سقف تعهد) سالانه توسط نهاد ناظر اعلام می‌شود؛ مازاد بر آن بر عهده مقصر حادثه است.

پوشش مالی در بیمه ثالث معمولاً با فرانشیز یا سقف مشخص اعمال می‌شود؛ خسارت جانی بدون فرانشیز و تا سقف تعهد پرداخت می‌شود.

تخفیف عدم خسارت (تخفیف عدم خسارت) با هر سال بدون خسارت افزایش می‌یابد؛ در صورت خسارت، تخفیف بازنشانی یا کاهش می‌یابد.

بیمه‌نامه ثالث، خسارت وارد به خود وسیله نقلیه بیمه‌گذار را پوشش نمی‌دهد؛ برای آن بیمه بدنه لازم است.

خسارت جانی سرنشینان در چارچوب قانون و شرایط بیمه‌نامه پرداخت می‌شود؛ سرنشینان غیرمجاز و راننده بدون گواهینامه معتبر مشمول محدودیت‌اند.

بیمه‌گر پس از پرداخت خسارت به زیان‌دیده، حق رجوع به مقصر حادثه را در حدود مبلغ پرداختی دارد (جانشینی).

رانندگی بدون بیمه‌نامه معتبر شخص ثالث تخلف قانونی است و جریمه و مسئولیت شخصی مقصر را در پی دارد.

در حوادث با چند عامل، مسئولیت به نسبت تقصیر تقسیم می‌شود؛ بیمه‌گر هر وسیله سهم متناسب خود را می‌پردازد.

نماینده باید پیش از فروش، نیاز واقعی مشتری را شناسایی و پوشش‌های مناسب را با مقایسه شفاف ارائه کند؛ فروش نامتناسب (Mismatch) تخلف حرفه‌ای است.

افشای کامل شرایط، استثناها، فرانشیز و سقف تعهد پیش از امضا الزامی است؛ پنهان‌کاری موجب مسئولیت انتظامی نماینده می‌شود.

اعلام نرخ و شرایط باید مطابق تعرفه‌های مصوب باشد؛ تخفیف یا وعده خارج از تعرفه ممنوع است.

دریافت حق بیمه باید با رسید رسمی و واریز به حساب شرکت انجام شود؛ نگهداری وجه نزد نماینده تخلف است.

رازداری: اطلاعات سلامت و مالی مشتری محرمانه است و افشای آن بدون رضایت، نقض اخلاق حرفه‌ای و قوانین است.

نماینده باید صلاحیت حرفه‌ای خود را با گذراندن دوره‌های آموزشی و آزمون‌های تخصصی حفظ کند؛ پروانه نمایندگی قابل تعلیق یا لغو است.

تبلیغات باید صادقانه و بدون وعده سود قطعی باشد؛ وعده پرداخت خسارت خارج از شرایط قرارداد فریب مشتری است.

مدیریت شکایات: ثبت و پیگیری شکایت مشتری و ارجاع به واحد رسیدگی شرکت و بیمه مرکزی بخشی از وظایف حرفه‌ای است.

تعارض منافع: نماینده نباید منافع خود یا شرکت را بر منافع مشتری مقدم کند؛ پیشنهاد چند شرکت برای مقایسه توصیه می‌شود.

گزارش خسارت باید بلافاصله پس از حادثه ثبت شود؛ تأخیر غیرموجه ممکن است موجب کاهش یا رد خسارت شود.

ارزیاب خسارت (Loss Adjuster) میزان زیان، علت حادثه و انطباق با شرایط قرارداد را بررسی و گزارش می‌کند.

مدارک لازم خسارت: فرم اعلام خسارت، مدارک هویت، بیمه‌نامه، گزارش پلیس یا آتش‌نشانی، فاکتور و برآورد زیان.

محاسبه خسارت اموال: خسارت قابل پرداخت = زیان واقعی − فرانشیز، مشروط به رعایت شرط میانگین و سقف تعهد.

خسارت جانی ثالث بر اساس دیه یا آرای مراجع قضایی و در سقف تعهد بیمه‌نامه محاسبه می‌شود.

اتکایی (Reinsurance) انتقال بخشی از ریسک از بیمه‌گر واگذارکننده به بیمه‌گر اتکایی در برابر پرداخت حق بیمه اتکایی است.

اتکایی اختیاری (Facultative) برای هر ریسک جداگانه مذاکره می‌شود؛ اتکایی معاهده‌ای (Treaty) مجموعه‌ای از ریسک‌ها را به‌طور خودکار پوشش می‌دهد.

اتکایی نسبی (Quota Share) سهم ثابتی از حق بیمه و خسارت را منتقل می‌کند؛ اتکایی مازاد (Surplus) بر مبنای مازاد بر سهم نگهداری عمل می‌کند.

در اتکایی، رابطه قراردادی بین بیمه‌گذار و بیمه‌گر اتکایی وجود ندارد؛ بیمه‌گذار فقط با بیمه‌گر اولیه طرف است.