اصول و مبانی بیمه
این بخش پایه‌ای‌ترین حوزه آزمون است و انتظار می‌رود داوطلب تعریف قانونی بیمه، عناصر آن و اصول حاکم بر عملکرد بیمه‌گر را بشناسد. پرسش‌های این حوزه مفهومی است و پاسخ درست معمولاً از یک اصل (غرامت، حسن نیت، نفع بیمه‌ای) بیرون می‌آید، نه از حفظ عدد.
تعریف قانونی و عناصر
ماده ۱ قانون بیمه (۱۳۱۶) بیمه را عقدی می‌داند که به موجب آن یک طرف در برابر وجه یا وجوهی که از طرف دیگر می‌گیرد، در صورت وقوع حادثه خسارت وارده را جبران می‌کند یا مبلغ معینی می‌پردازد. عناصر اصلی: بیمه‌گر، بیمه‌گذار، بیمه‌شده، موضوع بیمه، خطر بیمه‌شده، حق بیمه، سرمایه یا مبلغ بیمه و فرانشیز.
اصول
- نفع بیمه‌ای: بیمه‌گذار باید در بقای موضوع بیمه ذی‌نفع باشد، وگرنه قرارداد سوداگرانه است.
- حداکثر حسن نیت: اظهار کامل خطرات؛ کتمان یا اظهار خلاف واقع به بیمه‌گر حق فسخ می‌دهد (ماده ۱۲).
- غرامت: در بیمه اموال، غرامت نباید از خسارت واقعی بیشتر شود؛ سود و منفعت انتظاری جبران نمی‌شود.
- جانشینی و مشارکت: پس از پرداخت، بیمه‌گر تا میزان پرداخت‌شده قائم‌مقام زیان‌دیده می‌شود؛ اگر چند بیمه‌نامه همزمان باشد، هر بیمه‌گر به نسبت سهم خود می‌پردازد.
- علت نزدیک: خسارت باید از خطری ناشی شده باشد که نزدیک‌ترین علت مؤثر آن است.
مثال محاسبه غرامت
سرمایه بیمه ۱٬۰۰۰ میلیون ریال، ارزش واقعی ۲٬۰۰۰ میلیون، خسارت ۴۰۰ میلیون، فرانشیز ۱۰٪. چون سرمایه کمتر از ارزش است، قاعده نسبی اعمال می‌شود: ۴۰۰ × (۱٬۰۰۰ ÷ ۲٬۰۰۰) = ۲۰۰؛ فرانشیز ۱۰٪ × ۲۰۰ = ۲۰؛ پرداختی بیمه‌گر ۱۸۰ میلیون ریال. اگر داوطلب کل ۴۰۰ میلیون را پاسخ دهد، دچار خطای رایج «کسر بیمه» شده است.
تله‌های آزمون
جابه‌جا کردن غرامت با مبلغ سرمایه؛ اعمال اصل غرامت در بیمه عمر که در آن سرمایه توافقی پرداخت می‌شود؛ کسر فرانشیز از سرمایه به‌جای خسارت؛ و این تصور که خطرات تبعی به‌طور خودکار پوشش داده می‌شوند.