Iran Judgeship Exam (Ghazavvat) key terms

قاعده فقهی که هرگونه ضرر و اضرار در روابط حقوقی را ناروا می‌داند و برای جلوگیری از زیان یا جبران آن در دعاوی مدنی به کار می‌رود.

اصل فقهی حاکمیت مالک بر مال خویش («الناس مسلطون علی اموالهم») که مبنای آزادی تصرفات مالکانه و محدود شدن آن با قانون و زیان به دیگران است.

الزام شخص به جبران زیانی که بدون مجوز قانونی به دیگری وارد کرده است، خواه ناشی از تقصیر باشد خواه از فعل زیان‌بار بدون تقصیر.

عواملی که به حکم قانون موجب مسئولیت و الزام به جبران خسارت می‌شوند، مانند اتلاف، تسبیب و استیفای غیرمجاز از مال دیگری.

رفتار سهل‌انگارانه یا بی‌احتیاطانه شخص که با معیار فرد متعارف سنجیده می‌شود و در تحقق مسئولیت مدنی یا کیفری نقش دارد.

پیوند عرفی میان فعل زیان‌بار و زیان وارده که بدون آن انتساب خسارت به عامل آن ممکن نیست و شرط تحقق مسئولیت است.

حق انحصاری و دائمی شخص بر عین مال که به او اختیار بهره‌برداری، تصرف و انتقال می‌دهد، مگر در مواردی که قانون محدود کرده است.

هر عملی که شخص بر مال انجام می‌دهد و نشان‌دهنده سلطه او بر آن است؛ ظاهر تصرف در دعاوی مالکیت اماره بر مالکیت شمرده می‌شود.

دلیل غیرقطعی که قانون یا رویه قضایی آن را نشانه‌ای برای اثبات واقع می‌داند و خلاف آن با بینه قابل اثبات است.

تکلیف یکی از طرفین دعوا به ارائه دلیل برای اثبات ادعای خود؛ اصل بر آن است که هر کس ادعایی دارد باید آن را اثبات کند.

دلیل مبتنی بر شهادت شهود یا سند که در دعاوی مدنی و کیفری برای اثبات واقعیت به دادگاه ارائه می‌شود.

اخبار شخص به زیان خود درباره وجود حقی برای دیگری؛ در امور مدنی دلیل قاطع شمرده می‌شود و در کیفری تنها قرینه است.

اصل بنیادین کیفری که هر کس بی‌گناه است مگر آنکه جرم او با ادله معتبر در دادگاه صالح اثبات شود و تردید به نفع متهم تفسیر می‌گردد.

قاعده فقهی که با وجود شبهه یا تردید در ثبوت جرم، مجازات را از متهم دفع می‌کند و مبنای تفسیر به نفع متهم در حقوق کیفری است.

تردید در تحقق ارکان جرم یا در حکم آن که مانع اجرای مجازات می‌شود و در فقه کیفری از اسباب سقوط یا تخفیف حد است.

مجازات‌های تعیین‌شده شرعی برای جرایم معین مانند زنا، سرقت و شرب خمر که مقدار و شرایط آن در فقه و قانون مشخص شده است.

مجازات اصلی جنایات عمدی بر نفس یا عضو که با درخواست صاحب حق و تحت شرایط قانونی اجرا می‌شود و با عفو قابل سقوط است.

مال معینی که در جنایات غیرعمدی یا در موارد سقوط قصاص به‌سبب عفو یا صلح، به زیان‌دیده یا اولیای دم پرداخت می‌شود.

عنصر روانی جرم عمدی که عبارت است از اراده آگاهانه مرتکب برای انجام رفتار مجرمانه یا پذیرش نتیجه آن.

وقوع جرم واحد با همکاری دو یا چند نفر که هر یک بخشی از رفتار مجرمانه را انجام می‌دهند و همگی مرتکب اصلی شناخته می‌شوند.

همکاری با مرتکب اصلی از طریق تحریک، ترغیب، تهیه وسایل یا تسهیل ارتکاب، بدون آنکه خود عمل مجرمانه را انجام دهد.

تصمیم مقام قضایی برای نگهداری متهم در طول تحقیقات یا دادرسی در موارد قانونی و با رعایت شرایط و مدت مقرر.

تصمیمی که برای تضمین حضور متهم و جبران احتمالی خسارت زیان‌دیده گرفته می‌شود، مانند التزام به حضور، وثیقه یا کفالت.

مرحله‌ای از فرآیند کیفری که با هدف کشف جرم، شناسایی متهم و جمع‌آوری ادله، زیر نظر مقام قضایی و توسط ضابطان انجام می‌شود.

نهاد قضایی متشکل از دادستان و دادیاران که وظیفه کشف جرم، تعقیب متهم و نظارت بر تحقیقات مقدماتی را بر عهده دارد.

درخواست کتبی دادستان از دادگاه برای محاکمه متهم که در آن عنوان جرم، ادله و مستندات قانونی ذکر می‌شود.

مجموعه مقررات و مراحل رسیدگی به دعوای کیفری از کشف جرم تا صدور و اجرای حکم، با رعایت حقوق دفاعی متهم.

تعیین مرجع صالح بر پایه نوع و اهمیت جرم یا دعوا و درجه دادگاه، مستقل از محل وقوع یا اقامت طرفین.

تعیین دادگاه صالح بر اساس معیارهای جغرافیایی مانند محل وقوع جرم، اقامتگاه خوانده یا محل اجرای تعهد.

تصمیم دادگاه مبنی بر نشنیدن دعوا به سبب نقص شرایط قانونی مانند فقدان سمت یا ذی‌نفع بودن خواهان، بدون ورود به ماهیت.

ادعایی که خوانده در برابر خواهان در همان دادگاه و در چارچوب دعوای اصلی مطرح می‌کند و با آن ارتباط دارد.

اعتراض محکوم‌علیه غایب به حکم غیابی در مهلت قانونی که موجب رسیدگی دوباره همان دادگاه به دعوا می‌شود.

رسیدگی دوباره ماهوی به حکم دادگاه بدوی با درخواست محکوم‌علیه یا طرفین، در مرجع بالاتر و در مهلت مقرر.

درخواست رسیدگی شکلی دیوان عالی کشور به حکم قطعی از نظر انطباق با موازین شرعی و قانونی، بدون بررسی مجدد ماهیت دعوا.

اهلیت داشتن یک نهاد یا اجتماع برای دارا شدن حق و تکلیف و انجام معاملات، مستقل از اشخاص حقیقی عضو آن.

توانایی قانونی شخص برای دارا شدن حق (اهلیت تمتع) و exercizing آن به‌طور معتبر (اهلیت استیفا) که با بلوغ و رشد کامل می‌شود.

شخصی که به سبب صغر، سفه یا جنون از تصرف در اموال و حقوق مالی خود ممنوع است و نماینده قانونی برای او تصمیم می‌گیرد.

قالبی حقوقی برای اجتماع دو یا چند نفر با سرمایه و هدف انتفاعی که پس از ثبت، شخصیت حقوقی مستقل پیدا می‌کند.

وضعیت تاجر یا شرکت تجاری که از پرداخت دیون خود متوقف شده است و با صدور حکم دادگاه، فرآیند تصفیه و تقسیم دارایی آغاز می‌شود.

فرآیند حقوقی که پس از تصفیه امور ورشکسته و پرداخت یا تسویه دیون، امکان بازگشت به فعالیت تجاری را فراهم می‌کند.

مالی که در عقد نکاح به‌عنوان حق زوجه تعیین می‌شود و زن می‌تواند آن را مطالبه کند، خواه عقد دائم باشد خواه موقت.

تأمین هزینه مسکن، پوشاک، خوراک و درمان زوجه و اقارب واجب‌النفقه که با توانایی پرداخت‌کننده و شأن دریافت‌کننده سنجیده می‌شود.

حق و تکلیف نگهداری و تربیت کودک که با رعایت مصلحت او به والدین یا اشخاص دیگر سپرده می‌شود و قابل اسقاط نیست.

انحلال عقد نکاح دائم با اراده مرد و تشریفات قانونی ثبت و گواهی عدم امکان سازش که آثار مالی و خانوادگی معینی دارد.

اصل قانون اساسی که قاضی را مکلف می‌کند در صورت نبود قانون مدون، بر پایه منابع معتبر اسلامی یا فتاوی معتبر حکم صادر کند.

اصل قانون اساسی که قاضی را در صدور رأی تنها تابع قانون و وجدان قضایی خود می‌داند و دخالت دیگران در تصمیم او را ممنوع می‌کند.

مجموعه هنجارهای حرفه‌ای مانند بی‌طرفی، پرهیز از تعارض منافع، رازداری و رعایت شأن مقام قضایی که رفتار قاضی را در عمل و خارج از آن شکل می‌دهد.

حق شهروند برای شکایت از تصمیم یا رفتار مقام قضایی و اداری به مرجع صالح، که با سازوکارهای نظارتی و انتظامی پیوند دارد.

مرجع قضایی تخصصی برای رسیدگی به شکایت از تصمیمات و اقدامات اداری و دولتی و ابطال مقررات مغایر با قانون.