حقوق جزای عمومی و اختصاصی: مسئولیت کیفری و مجازات
حقوق جزای اختصاصی و عمومی در آزمون قضاوت بر قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و قوانین خاص استوار است. پرسشها بیشتر بر تقسیمبندی جرایم، مسئولیت کیفری، شرکت و معاونت و قواعد تعدد و تکرار متمرکز است.
تقسیم جرایم
ماده ۱۲، جرایم را به حد، قصاص، دیه و تعزیر تقسیم میکند و همین تقسیم، مجازات و تشریفات را تعیین میکند. ماده ۱۰ بر عطف به ماسبق نشدن قوانین کیفری تأکید دارد، مگر در قوانین مساعدتر به حال متهم.
مسئولیت کیفری
بلوغ شرعی (ماده ۱۴۰)، عقل، اختیار و قصد، پایه مسئولیت است. مستی، اجبار، اشتباه و جهل در موادی چون مواد مربوط به عوامل رافع مسئولیت بررسی میشود و اثر هر یک متفاوت است.
شرکت و معاونت
شرکت عبارت است از اجتماع دو یا چند نفر در ارتکاب جرم (ماده ۱۲۵)؛ معاونت با تحریک، تهدید، تهیه ابزار یا تسهیل وقوع جرم محقق میشود (ماده ۱۲۶). تعدد مادی (ماده ۱۳۴) و تکرار جرم با قواعد خاص مجازات تعیین میشود.
مثال کاربردی
شخصی با جعل سند، مالی را کلاهبرداری میکند. دو جرم مستقل (جعل و کلاهبرداری) با دو رفتار مادی جداگانه محقق شده و از مصادیق تعدد مادی است؛ لذا دادگاه با رعایت ماده ۱۳۴، مجازات هر دو جرم را جمع میکند، نه اینکه یکی را در دیگری ادغام کند.
دامها
خلط عمد، شبهعمد و خطای محض در باب دیه؛ پذیرش شروع به جرم در جرایم حدی؛ نادیده گرفتن مرور زمان در تعزیرات (با رعایت مواد مربوط) و اشتباه در تعیین مباشر و سبب، از خطاهای پرتکرار است.