آزمایش ۲۰ دقیقهای شیمی با ۴۰ دانشآموز و یک هود
شما دبیر شیمی پایه دهم در دبیرستانی با آزمایشگاه ناقص هستید. کلاس ۴۰ دانشآموز دارد و جلسه ۶۰ دقیقه است، اما فقط ۲۰ دقیقه به آزمایش اختصاص یافته. هدف درس این است که دانشآموزان بتوانند تأثیر دما، غلظت و سطح تماس را بر سرعت واکنش توضیح دهند. آزمایشگاه یک هود دارد، ۸ عینک ایمنی سالم، دو ترمومتر و چند بشر کوچک. استفاده از شعله آزاد ممنوع است و آب گرم فقط از سماور برقی تأمین میشود. مدیر اصرار دارد «آزمایش حتماً گروهی باشد» تا بازرسی آموزشی راضی شود، اما شما نگران ایمنی ۴۰ نفر در فضای ۴۸ متری هستید. دو دانشآموز دارای آسم خفیفاند. در جلسه قبل، دانشآموزان فهرست عوامل را حفظ کردهاند اما وقتی از آنها خواسته شد توضیح دهند چرا قرص جوشان در آب گرم زودتر تمام میشود، ۲۳ نفر پاسخ ناقص دادند. زمان برای تکرار کامل درس وجود ندارد.
1. با توجه به محدودیت هود و عینک، تصمیم بگیرید آزمایش را به صورت نمایشی معلممحور انجام دهید یا گروهی. یک طرح ۲۰ دقیقهای با زمانبندی دقیق و اقدام ایمنی ارائه دهید.
Read the worked answer
تصمیم: با یک هود، ۸ عینک و ۴۰ دانشآموز، آزمایش گروهی همزمان ایمن نیست؛ درخواست مدیر باید با جایگزین نمایشی-مشارکتی پاسخ داده شود. نمایش معلم با پیشبینی و ثبت داده توسط دانشآموزان، همان هدف شناختی را میدهد.
زمانبندی ۲۰ دقیقه: ۲ دقیقه طرح پرسش «چرا قرص جوشان در آب گرم زودتر تمام میشود؟»؛ ۶ دقیقه نمایش سه مقایسه کوچک (دمای آب، مقدار ماده، سطح تماس) با مقدار کم و در حفاظ؛ ۵ دقیقه توضیح زوجی با جملههای ناتمام؛ ۴ دقیقه پیشبینی موقعیت جدید؛ ۳ دقیقه بلیت خروج.
ایمنی: همه تماشاگران در فاصله دستکم ۱٫۵ متر، عینک برای ۸ نفر نزدیک، تهویه روشن، آب گرم از سماور و نه شعله، مواد بیخطر مانند سرکه و جوش شیرین، پرهیز از پودر معلق برای دانشآموزان آسمی. مسئولیتها نوشته و قبل از شروع تمرین میشود.
2. چگونه یادگیری را در همان ۲۰ دقیقه ارزیابی میکنید و از کدام شاهد یادگیری استفاده میکنید که با هدف «توضیح دادن» همراستا باشد، نه فقط حفظ فهرست عوامل؟
Read the worked answer
شاهد یادگیری: بلیت خروج باید توضیح علّی بخواهد، نه فهرست. مثلاً «دو ظرف با آب سرد و گرم را توصیف کن؛ کدام سریعتر است و چرا؟ از واژه برخورد ذرهها استفاده کن.» با یک rubric سهسطحی (نام بردن عامل، ربط دادن به برخورد، تعمیم به موقعیت نو) نمره میدهم.
در حین نمایش، از دانشآموزان میخواهم پیشبینی خود را روی کارت بنویسند و بعد از مشاهده آن را اصلاح کنند؛ این predict-observe-explain شاهد تغییر مدل ذهنی است. برای ۲۳ نفری که پاسخ ناقص داده بودند، یک سؤال تشخیصی شفاهی میپرسم تا بفهمم مشکل واژگان است یا نبود مدل ذرهای. سنجش با هدف «توضیح دادن» همراستاست، نه با حفظ فهرست.