زبان و ادبیات فارسی
درس زبان و ادبیات فارسی توانایی خواندن و فهم متن، تسلط بر ساختار دستوری و شناخت آرایه‌های ادبی را می‌سنجد؛ بخشی از پرسش‌ها نیز به املا، ویرایش و تاریخ ادبیات اختصاص دارد.
محورهای آزمون
- دستور: نهاد، مفعول، متمم، مسند، قید، تمیز و انواع «را»؛ شناخت زمان فعل و گذرا یا ناگذر بودن آن.
- آرایه‌ها: ارکان تشبیه، استعاره، کنایه، مجاز، جناس، تضاد و مراعات‌النظیر.
- املا و ویرایش: تشخیص غلط املایی، نیم‌فاصله، همزه و نشانه‌گذاری.
- تاریخ ادبیات: سبک خراسانی، عراقی، هندی، بازگشت و شعر نو.
نمونه حل‌شده
جمله «کتابِ علی روی میز است» را تحلیل کنید. استدلال: نخست فعل «است» را می‌یابیم؛ فعل اسنادی است و جمله بدون آن ناقص می‌ماند، پس به مسند نیاز دارد: «روی میز» مسند است. «کتاب» نهاد و «علی» به‌سبب کسره اضافه، مضاف‌الیه است. «را» در جمله نیست، پس مفعول هم نداریم. دام رایج اینجاست که «روی میز» را متمم یا مفعول بگیرند؛ متمم با حرف اضافه می‌آید و مفعول با «را» یا فعل گذرا شناخته می‌شود.
دام‌های نمره‌بران
- یکی گرفتن مضاف‌الیه با صفت؛ صفت ویژگی وابسته را می‌پذیرد، مضاف‌الیه خودش اسم است.
- اشتباه گرفتن کنایه با استعاره؛ کنایه معنای دور دارد و نیازمند تأویل است.
- تعیین زمان فعل از روی قیدهای زمانی جمله به‌جای ساختار فعل.
- بی‌توجهی به تفاوت «را»ی مفعولی و «را»ی حرف اضافه.