Skíðaferðin: hvað segir tilkynningin - og hvað segir hún ekki
Í febrúar sendi nemendafélag Vallaskóla út tilkynningu um skíðaferð 10. bekkjar 14.–16. febrúar. Þar segir að rútan fari frá skólanum kl. 6:30 á fimmtudegi og að nemendur verði að vera komnir kl. 6:15. Kostnaður er 24.500 kr. og á að greiða hann í heimabanka fyrir 1. febrúar; nemendur með fjölskyldubók í Íþróttabandalagi sveitarfélagsins fá 3.000 kr. afslátt. Gist er í tveimur 8 manna herbergjum, morgunmatur er á hótelinu en kvöldmatur á veitingastað í bænum. Hver nemandi má hafa eina ferðatösku og einn bakpoka. Skíðagögn eru leigð á staðnum og þarf að skila skriflegri beiðni um leigu fyrir 5. febrúar. Nemandi sem tekur lyf skal afhenda kennara lyfin í lokuðum poka ásamt skriflegri leiðbeiningu. Foreldrar svara tilkynningunni með tölvupósti fyrir 3. febrúar. Í lokin segir að engin endurgreiðsla sé veitt eftir þann dag.
1. Nemandi sem á fjölskyldubók, þarf að taka lyf og vill leigja skíði þarf að klára nokkra hluti fyrir mismunandi dagsetningar. Raðaðu þessu upp: hvaða dagsetning á við hvaða aðgerð, og hvaða atriði er ekki bundið dagsetningu í textanum?
Read the worked answer
Fyrsta skref: tengja hverja dagsetningu við eina aðgerð og einn aðila.
- 1. febrúar – greiðsla nemandans: 24.500 kr. að frádregnum 3.000 kr. afslætti = 21.500 kr.
- 3. febrúar – svar foreldra með tölvupósti. Sama dagsetning er síðasti dagur með endurgreiðslu.
- 5. febrúar – skrifleg beiðni um leigubúnað.
Annað skref: finna undantekninguna. Lyfin eru ekki bundin dagsetningu. Textinn segir aðeins að nemandi skuli afhenda kennara lyfin í lokuðum poka með skriflegri leiðbeiningu. Af samhenginu má ætla að það þurfi að gerast fyrir brottför 14. febrúar, en það er ályktun en ekki beint fram sett krafa.
Af hverju er þetta villugilt? Dagsetningarnar þrjár standa nálægt hver annarri og eiga allar við „eitthvað sem á að klárast fyrirfram“. Rétta aðferðin er að tengja hverja tölu við aðgerð og aðila, ekki bara finna tölurnar í textanum.
2. Hvaða upplýsingar sem foreldri myndi óska eftir vantar í tilkynninguna? Nefndu að minnsta kosti fjórar og skýrðu hvers vegna þær skipta máli fyrir ákvörðun foreldris.
Read the worked answer
Það sem textinn segir beint: brottför og mætingartíma, verð og afslátt, greiðsludag, gistingu og fæði, töskufjölda, leiguskilyrði, lyfjaskil, svarforeldra og endurgreiðslureglu.
Það sem vantar:
- Heimkomutími á sunnudag – foreldri getur ekki skipulagt helgina án hans.
- Hverjir fara með hópnum og hve margir kennarar á hvern nemanda.
- Hvað er innifalið í verðinu og hvað nemandinn þarf að borga sjálfur (hádegismatur, millimál).
- Reglur um síma og peninga – og hvað gerist ef nemandi brýtur þær.
- Viðbragðsáætlun ef veður hamlar ferðinni.
- Hvernig nemandi fær lyfin sín á staðnum eftir að kennari hefur tekið við þeim.
Röksemd: Tilkynning sem á að fá foreldri til að samþykkja ferð verður að svara þessum spurningum. Að lesa hana gagnrýnið felst ekki síst í að taka eftir því sem stendur ekki - ekki bara því sem stendur.
3. Metið eftirfarandi þrjár fullyrðingar út frá textanum: (a) „Aðeins er hægt að leigja skíði ef beiðni berst fyrir 5. febrúar.“ (b) „Allir nemendur verða að skila lyfjum til kennara.“ (c) „Nemandi sem veikist fær endurgreiðslu.“ Hver styðst beint við textann, hver er röng og hver er óstudd?
Read the worked answer
(a) Stuðst beint við textann. Þar segir að skila þurfi skriflegri beiðni um leigu fyrir 5. febrúar; án beiðni er engin leiga samkvæmt textanum. Orðið „aðeins“ er þó viðbót lesandans - textinn útilokar ekki að hægt sé að leigja á staðnum án fyrirframbeiðni, en hann setur það skilyrði að beiðnin sé komin fyrir þann dag.
(b) Röng lesning. Textinn segir að nemandi sem tekur lyf skuli afhenda þau; það er skilyrðissening, ekki almenn skylda fyrir alla.
(c) Óstudd fullyrðing. Textinn segir að engin endurgreiðsla sé veitt eftir 3. febrúar, en segir ekkert um veikindi, tryggingar eða inneign. Að álykta að veikindi gefi undanþágu er að bæta við reglu sem er ekki í textanum.
Lærdómur um aðferð: Þegar spurt er hvort fullyrðing „standist“ þarf að greina á milli þess sem stendur, þess sem stendur með skilyrði og þess sem lesandinn fyllir sjálfur inn.