Stöðu- og framvindupróf í lesskilningi flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Bein upplýsing

Upplýsing sem stendur berum orðum í textanum og þarf enga ályktun. Hún er fundin með því að bera leitarorð spurningarinnar saman við orð textans.

Leitarorð í texta

Orð eða tala úr spurningunni sem er leitað að í textanum. Fyrsta samsvörun er ekki alltaf rétta svarið ef sama orðið kemur fyrir á fleiri en einum stað.

Neitunarorð

Orð eins og ekki, aldrei, aðeins og nema sem snúa við merkingu setningar. Ef spurningin inniheldur neitun verður textinn líka að hafa neitun á sama stað.

Undantekning gengur framar

Þegar texti nefnir bæði aðalreglu og undantekningu gildir undantekningin fyrir það tilvik sem hún nefnir, en aðalreglan fyrir öll önnur tilvik.

Tímaröð í ferli

Í lýsingu á ferli gefa orðin fyrst, síðan, áður en og loks röðina. Svarið verður að virða þessa röð og ekki skipta skrefunum.

Töflur í texta

Svar er fundið á skurðpunkti línu og dálks í töflu. Athuga þarf hvort dálkaheitið sé haus yfir gögnin eða hluti af gögnunum sjálfum.

Ályktun úr tveimur staðreyndum

Tvær eða fleiri staðreyndir úr textanum eru settar saman og leiða af sér þriðju fullyrðinguna. Hún má ekki krefjast upplýsinga sem textinn gefur ekki.

Tilvísunarorð

Orð eins og hann, hún, það og þessi sem vísa aftur í eitthvað sem áður var nefnt. Finna þarf við hvað orðið vísar áður en merking er ráðin.

Orsakatengsl

Orð eins og því, vegna þess og þar af leiðandi merkja að eitt leiði af öðru. Nálægð tveggja atriða í texta er ein og sér ekki sönnun um orsök.

Andstæðutenging

Orð eins og hins vegar, en, þótt og í staðinn merkja að atriðin sem fylgja eigi ekki að sameina heldur að stilla upp sem andstæður.

Styrkleiki fullyrðingar

Texti sem notar oft, sumir eða stundum styður ekki ályktun sem segir alltaf, allir eða aldrei. Velja skal þá ályktun sem passar við styrkleika fullyrðingarinnar.

Ályktun um tilfinningu

Viðhorf eða tilfinning er ráðin af lýsingu á hegðun, orðavali og aðstæðum í textanum, ekki af almennri reynslu lesandans.

Skýring í næstu setningu

Merkingu ókunnugs orðs má oft ráða af skýringu sem fylgir í næstu setningu, af skilgreiningu í sviga eða af dæmi í sömu málsgrein.

Samhengi gefur merkingu

Margræð orð fá merkingu sína af textanum sem þau standa í. Sama orðið getur þýtt eitthvað annað í öðrum texta, svo orðabókarskráning ein er ekki nóg.

Orðatiltæki

Orðasamband sem er ekki skilið orð fyrir orð. Merking þess er heildstæð og oft ólík orðréttri þýðingu einstakra orða í sambandinu.

Forskeyti og viðskeyti

Forskeyti eins og ó-, mis- og of- og viðskeyti eins og -leiki og -semi breyta merkingu stofnsins. Að þekkja þau hjálpar við að áætla merkingu ókunnugs orðs.

Andheiti í nágrenni

Ef textinn segir til dæmis ekki létt heldur þungt er merking orðsins í andstæðunni. Samheiti og andheiti nálægt orðinu gefa vísbendingu um merkingu þess.

Bókstafleg og myndræn merking

Stíll textans segir til um hvort orð er notað í bókstaflegri eða myndrænni merkingu. Formlegur fréttatexti notar orðin oftar bókstaflega en frásögn eða ljóð.

Lykksetning efnisgreinar

Fyrsta setning efnisgreinar segir oft hvað greinin fjallar um. Hinar setningarnar skýra hana, gefa dæmi eða styðja hana með rökum.

Þrískipt uppbygging

Greinargerð skiptist gjarnan í inngang með kveikju og fullyrðingu, meginmál með rökum og dæmum, og niðurlag með endurtekningu eða ályktun.

Tilgangur eftir textategund

Frétt miðlar atburði, leiðbeining segir hvernig á að gera, auglýsing hvetur til kaupa og ritgerð færir rök fyrir skoðun. Textategundin bendir til tilgangsins.

Hleðsluríkt orðaval

Lýsingarorð eins og frábært, misbjóðandi og óheppilegt bera afstöðu höfundar. Hlutlaus texti notar staðreyndir og heimildir án slíkra dæmiorða.

Tengingarorð milli efnisgreina

Orð eins og fyrst, að auki, hins vegar og að lokum sýna hvernig rök eru byggð upp og hvar áherslan liggur í textanum.

Rödd höfundar og vitnaðs

Aðgreina verður skoðun höfundar frá því sem vitnað er í. Tilvitnun í annan aðila er ekki sjálfkrafa skoðun höfundar textans.

Staðreynd, skoðun og spá

Staðreynd má sannreyna, skoðun má deila um og spá er óviss fullyrðing um framtíð. Greina þarf hvort tegundina áður en texti er metinn.

Áreiðanleiki texta

Áreiðanleiki eykst þegar höfundur er nafngreindur, dagsetning er gefin og heimildir eru tilgreindar. Án þessara atriða er textinn veikari sem sönnun.

Hlutdrægni í texta

Hlutdrægni má greina með því að spyrja hvaða sjónarmið vantar, hverjir fá að tala og hvaða orð eru notuð um andstæðinga.

Óstudd fullyrðing

Fullyrðing sem er sett fram án heimildar eða dæmis. Rétt er að merkja hana sem óstudda þótt hún hljómi sannfærandi og passi við eigið álit.

Form textans

Tölfræðitafla, viðtal, blogg og frétt bjóða upp á ólíka ítarlegð og ólíkar tegundir fullyrðinga. Formið segir til um hvers konar upplýsingar má búast við.

Lærdómur texta

Lærdómur er dreginn saman í eina setningu sem svarar hvaða reglu eða lexíu lesandinn á að taka með sér og hvers vegna hún skiptir máli.

Tenging við eigin reynslu

Eigin reynsla er notuð til að skilja textann betur, en hún má ekki bæta inn staðreyndum sem textinn nefnir ekki. Dæmi eru borin saman á sama mælikvarða.

Flytja lærdóm á nýtt samhengi

Lærdóm má flytja á nýtt samhengi ef grunnatriðin eru þau sömu. Ef lykilforsenda breytist, til dæmis aldur eða aðstæður, gildir hann ekki óbreyttur.