Fækkun í Ungmennafélaginu: hvað má álykta um orsakir?
Stjórn Ungmennafélags Álfta fór yfir tölur í janúar. Félagið hafði 210 skráða iðkendur árið 2019 en 155 árið 2023. Árið 2021 flutti félagið æfingatíma 9–12 ára hópsins úr þriðjudegi kl. 17 yfir á fimmtudag kl. 19:30, því salurinn var upptekinn. Árið 2022 hækkaði árgjaldið úr 25.000 kr. í 38.000 kr. Sama ár lokaði sundlaugin í bænum vegna viðgerðar í níu mánuði; margir iðkendur höfðu áður farið þangað eftir æfingar. Í skýrslu stjórnar kemur fram að 9–12 ára hópurinn hafi fækkað um 54 en 13–18 ára hópurinn staðið nánast í stað. Nýr þjálfari tók við yngri hópnum haustið 2021 og fékk góðar umsagnir foreldra. Stjórnin skrifar: „Það er ljóst að gjaldahækkunin varð til þess að fjölskyldur sneru sér annað.“
1. Hvaða skýringu á fækkun 9–12 ára hópsins styðja tölurnar best, og hvaða skýringu styðja þær síður? Byggðu á samanburði hópanna tveggja.
Read the worked answer
Lykilaðferð: finna hvað er ólíkt milli hópanna. Ef gjaldahækkunin væri aðalorsökin ætti hún að hafa fælt fjölskyldur úr báðum hópum, því gjaldið er það sama. En 13–18 ára hópurinn stóð nánast í stað. Sama gildir um lokun sundlaugarinnar: hún snerti alla iðkendur. Því einangrast fækkunin í hópnum sem fékk nýjan æfingatíma kl. 19:30 á fimmtudegi - og þar hurfu 54 nemendur. Tímasetningin styður þá skýringu að seint á kvöldi á skóladag sé erfitt fyrir 9–12 ára börn og fjölskyldur þeirra. Nýi þjálfarinn er ólíklegur orsakavaldur þar sem foreldrar voru ánægðir.
Mikilvæg takmörkun: Tölurnar sýna að atburðir féllu saman í tíma, ekki að annar hafi valdið hinum. Við vitum ekki um fólksfækkun í bænum, samkeppni frá öðrum félögum eða hvernig þróunin var fyrir 2019.
2. Stjórnin segir: „Það er ljóst að gjaldahækkunin varð til þess að fjölskyldur sneru sér annað.“ Hvers vegna stenst þessi ályktun ekki gögnin í skýrslunni? Hvaða gögn myndu styðja hana?
Read the worked answer
Þrjár ástæður fyrir því að ályktunin stenst ekki:
- Mótsagnandi vitni. Ef gjaldið réði för ætti 13–18 ára hópurinn líka að hafa minnkað; hann gerði það ekki. Gögnin vísa því í aðra átt.
- Tímaröðin. Fækkunin hefst 2021, þegar æfingatíminn breytist; gjaldahækkunin kemur 2022. Orsök getur ekki komið eftir afleiðinguna.
- Staðsetningin. Fækkunin er bundin við einn aldurshóp sem fékk eina tiltekna breytingu, ekki við alla iðkendur.
Gögn sem myndu styðja setninguna: skráðar ástæður þess að fjölskyldur hættu, brottfall eftir tekjum, samanburður við önnur félög í bænum sem hækkuðu ekki gjald, og viðtöl við foreldra. Án slíkra gagna á setningin rétt á sér sem tilgáta, ekki sem niðurstaða.
3. Þú átt að skrifa eina setningu í skýrsluna um orsakir fækkunarinnar. Hvernig myndirðu orða hana svo hún fari hvorki fram úr gögnunum né segi of lítið?
Read the worked answer
Tillaga: „Fækkunin í 9–12 ára hópi hófst eftir að æfingatíminn var færður á fimmtudagskvöld og nam 54 iðkendum, en 13–18 ára hópurinn hélt sér nánast óbreyttur; því er líklegt að tímasetningin hafi haft áhrif, þótt fleiri skýringar komi til greina.“
Hvers vegna svona orðalag?
- Það nefnir hvað breyttist (tímasetning), hvenær og hve mikið (54).
- Það notar samanburðinn milli hópanna sem rök, ekki bara tölurnar.
- Það segir „líklegt“ og „hafi haft áhrif“, ekki „varð til þess“ - orsök er ekki sönnuð með samanburði einum.
- Það viðurkennir að aðrar skýringar séu mögulegar, sem er það sem lesandi skýrslu þarf að vita til að treysta henni.
Setning sem segir „gjaldið olli fækkun“ myndi hljóma örugg en stangast á við eigin töflur.