„Ekki alltaf á tánum“: hvað felst í orðum gagnrýnanda?
Elísabet syngur í söngleik sem sýndur var í Menningarhúsinu í þrjú kvöld í mars. Eftir fyrsta kvöldið birtist gagnrýni á vef fréttablaðs bæjarins. Þar stendur meðal annars: „Hljómsveitin stóð sig með prýði og hljóðið var gott, en söngvararnir voru ekki alltaf á tánum í fyrri hálfleik.“ Síðar segir: „Leikstjórinn hefði mátt spara sig í lokaatriðinu, þar sem fjórir dansarar reyndu að gera of mikið í einu.“ Og: „Það er ekki laust við að maður sakni þess að heyra textann, enda hljómsveitin hávær.“ Í lokin: „Sýningin fer þó ekki milli mála, og Elísabet í aðalhlutverki stendur sig með prýði.“ Kennarinn segir við bekkinn daginn eftir: „Þetta er góð gagnrýni. Hann segir ekki að þið hafið klikkað, heldur að eitthvað hefði mátt vera betra.“
1. Hvað er átt við þegar sagt er að söngvararnir hafi „ekki alltaf verið á tánum“? Hvaða orð í kring hjálpa þér að komast að þeirri merkingu?
Read the worked answer
Bókstafleg merking: „á tánum“ vísar til tánna, en enginn er að tala um tær hér. Í samhengi: orðasambandið er fast og merkir að vera vakandi, á tánum, vel á verri - hér um að ræða söng sem stóðst ekki alltaf og hljómaði ekki alltaf rétt með hljómsveitinni.
Þrjú samhengismerki stýra túlkuninni:
- „ekki alltaf“ – ekki „aldrei“. Gagnrýnandinn segir að sumt hafi gengið vel; annars hefði hann skrifað „söngvararnir voru ekki á tánum“ án skilyrðis.
- „í fyrri hálfleik“ – gallinn er staðbundinn og tímabundinn, ekki einkenni á allri sýningunni.
- „en“ á undan – andstæðan við hrósið um hljómsveitina gerir orðasambandið að mjúkri gagnrýni, ekki harkalegri dómur.
Ályktun: Elísabet á ekki að lesa þetta sem „við sungum illa“ heldur „það var ójafnt í byrjun“. Merking orðasambandsins ræðst af samhenginu, ekki af orðabókinni einni.
2. Hvað felst í „hann hefði mátt spara sig“? Er þetta hrós eða gagnrýni, og hvernig veistu það?
Read the worked answer
Þetta er mild gagnrýni á ofgnótt, ekki á vanhæfni. Að „spara sig“ merkir að halda aftur af sér, gera minna. Gagnrýnandinn er ekki að segja að leikstjórnin hafi verið léleg heldur að hún hafi ýtt of mikiði í sama atriðinu.
Hvernig við vitum það:
- Skilyrðisformið „hefði mátt“ lýsir möguleika í fortíð, ekki dómum um árangur. „Hann mátti ekki“ væri harðari fullyrðing.
- Skýringin sem fylgir - „fjórir dansarar reyndu að gera of mikið í einu“ - segir nákvæmlega hvað átt er við: of mörg hreyfingaratriði saman.
- Staðsetningin „í lokaatriðinu“ afmarkar gagnrýnina við einn hluta sýningarinnar.
Mikilvægt: Það að gagnrýnin sé mild þýðir ekki að hún sé hrós. Hún segir að eitthvað hefði mátt fara betur - sem er einmitt það sem kennarinn kallar „eitthvað hefði mátt vera betra“.
3. Kennarinn segir að gagnrýnandinn segi ekki að nemendur hafi klikkað. Finndu tvö orðasambönd í textanum sem draga úr gagnrýninni og eitt sem gefur skýrt hrós, og skýrðu hlutverk þeirra.
Read the worked answer
Sem draga úr:
- „ekki laust við að maður sakni þess að heyra textann“ - ekki „maður saknar“ heldur „það er ekki laust við að“: hlutlaus, næstum afsakandi nálgun sem gerir athugasemdina að smáatriði fremur en galla.
- „hefði mátt spara sig“ - skilyrt og mjúkt, eins og fjallað var um hér að framan.
- „þó“ í „Sýningin fer þó ekki milli mála“ - tengir saman gagnrýni og hrós og gefur hrósinu meira vægi.
Sem hrósar skýrt: „stendur sig með prýði“ (og hið sama um hljómsveitina) - fast orðasamband sem merkir „afar vel“; það er ekki hægt að lesa sem hlutlausa lýsingu. „Fer ekki milli mála“ merkir að sýningin sé vafalaus árangur.
Hlutverk þessara orða: Þau stilla tón gagnrýninnar. Sama staðreynd - að sumt hefði mátt betur fara - verður að auðmjúkri athugasemd í stað niðurlægingar. Þess vegna getur kennarinn sagt að textinn sé góð gagnrýni: hann er skýr en ekki grimmur.