Þrjár heimildir um orkudrykki: hver er áreiðanleg?
Daníel á að skrifa ritgerð í náttúrufræði um orkudrykki og svefn. Hann finnur þrjár heimildir. (1) Bloggfærsla hjá áhrifavaldi með 260.000 fylgjendur: „Ég drekk tvo orkudrykki á dag og sef eins og steinn. Þetta er bara mýta!“ Neðst er afsláttarkóði hjá drykkjaframleiðanda. (2) Frétt á vef: „Rannsókn: Orkudrykkir eyðileggja svefn ungs fólks.“ Í fréttinni segir að 40 nemendur hafi svarað spurningalista, en hvergi er hlekkur á rannsóknina, hverjir stóðu að henni eða hvenær hún var birt. (3) Vefsíða Embættis landlæknis um koffín, uppfærð 2024, með tölum um ráðlagðan hámarksskammt og lista yfir 12 vísindagreinar. Daníel hefur sjálfur drukkið orkudrykki fyrir æfingar og finnst hann sofa verr þá nætur.
1. Raðaðu heimildunum þremur eftir áreiðanleika fyrir ritgerðina og rökstyddu með tilliti til höfunda, aðferða og hagsmuna.
Read the worked answer
Röð: 3 > 2 > 1.
3 - sterkust. Höfundurinn er opinbert heilbrigðisyfirvald með skýra ábyrgð og hefð fyrir því að birta heimildir. Textinn er uppfærður 2024, nefnir ráðlagðan hámarksskammt og vísar í 12 vísindagreinar, þannig að lesandinn getur farið í frumheimildirnar. Engir söluhagsmunir koma fram.
2 - í miðjunni. Fréttin lýsir aðferð (spurningalisti, 40 þátttakendur) og er því betri en ekkert, en hún vísar ekki í rannsóknina, nefnir ekki hverjir stóðu að henni né hvenær hún var birt. 40 nemendur er lítið úrtak og spurningalisti getur aðeins sýnt samband, ekki orsök - fyrirsögnin segir „eyðileggja“, sem er of sterk fullyrðing fyrir þessa aðferð.
1 - veikust. Bloggfærsla byggir á einni persónulegri reynslu, höfundur hefur hvorki sérþekkingu né aðferð, og afsláttarkóðinn er beinn fjárhagslegur hvati til að segja drykkinn skaðlausan. Fylgjendafjöldi er ekki mælikvarði á áreiðanleika.
2. Hvaða upplýsingar vantar í heimild 2, og hvers vegna skipta þær máli fyrir túlkun fyrirsagnarinnar?
Read the worked answer
Það sem vantar:
- Hverjir stóðu að rannsókninni og hvort hagsmunir voru í húfi (t.d. fjármögnun).
- Hvenær hún var gerð og hvort hún hefur verið ritrýnd.
- Hvernig úrtakið var valið - 40 nemendur á einum stað segja lítið um „ungt fólk“ almennt.
- Hvernig spurt var - „notar þú síma?“ og „hversu oft?“ eru ekki sama mælingin og „hversu lengi sefur þú?“.
- Hvort niðurstaðan er samband eða orsök.
Hvers vegna þetta skiptir máli: Fyrirsögnin fullyrðir orsakasamband („eyðileggja“). Spurningalisti getur í besta falli sýnt að nemendur sem drekka mikið sofi verr - og það getur líka verið að nemendur sem sofa illa drekki meira, eða að þriðji þáttur, svo sem streita, útskýri bæði. Án upplýsinganna getur Daníel ekki vitað hvort fyrirsögnin er í réttu hlutfalli við gögnin eða hvort hún er einföldun fréttamanns.
3. Daníel segir: „Ég veit nú þegar hvernig mér líður, þannig að ég þarf ekki heimild 3.“ Hvaða hlutverki gegnir eigin reynsla í ritgerð sem þessari - og hvenær verður hún vandamál?
Read the worked answer
Rétt hlutverk eigin reynslu:
- Hún getur veitt rannsóknarspurningu: „Af hverju sef ég verr eftir æfingar? Er það koffínið eða tímasetningin?“
- Hún getur gert textann lifandi sem skýrt merkt dæmi: „Ég hef tekið eftir þessu hjá mér, en það er ein athugun, ekki sönnun.“
- Hún getur hjálpað til við að meta hvort niðurstöður heimilda séu trúverðugar - passar það sem ég upplifi við það sem rannsóknir segja?
Hvenær verður hún vandamál:
- Þegar hún er notuð í stað gagna. Ein manneskja er ekki úrtak, og minni er valið og hlutdrægt - Daníel man eftir nóttunum sem voru slæmar, síður þeim sem voru góðar.
- Þegar hún verður að staðfestingarhlutdrægni: hann leitar að heimildum sem segja það sem hann vill trúa.
Niðurstaða: Reynslan á að vera upphaf spurningarinnar, ekki endir hennar. Heimild 3 á að koma fyrst; reynslan getur svo verið borin saman við hana í umræðukafla.