Að búa til einfaldar ályktanir og tengja saman upplýsingar úr texta
Hér er prófað hvort þú getir tengt saman tvær eða fleiri upplýsingar úr texta og dregið einfalda ályktun sem textinn styður. Ályktun er ekki tilgáta út í loftið: hún á að byggja á skýrum vísbendingum, svo sem orsök, tímaröð, andstæðu eða samhengi milli aðgerða og afleiðinga.
Hvenær er ályktun réttlætanleg?
- Hún styðst við að minnsta kosti eina skýra setningu, helst tvær sem tengjast.
- Hún fer ekki lengra en textinn leyfir.
- Hún blandar ekki saman því sem sagt er og því sem er líklegt í raunveruleikanum.
- Hún tekur tillit til orða á borð við „því“, „en“, „síðan“ og „vegna“.
Dæmi með rökstuðningi
Texti segir: „Guðrún kom fyrst í búðina. Hún hafði ekki lista. Hún fór út með mjólk og brauð.“ Spurt er hvað megi álykta um Guðrúnu. Textinn sýnir að hún keypti fáeinar vörur og studdist ekki við skriflegan lista. Réttmæt ályktun er að hún hafi þurft að kaupa nokkrar nauðsynjavörur án lista. Ekki má álykta að hún hafi gleymt lista, verið stressuð eða að búðin hafi verið tóm: slíkt er ekki stutt af textanum. Þannig er ályktunin einföld og varfær.
Algengar villur
- Ofdjörf ályktun um tilfinningar eða ástæður sem textinn nefnir ekki.
- Að velja valkost sem er sannur í heiminum en ekki í textanum.
- Að missa af andstæðum eða orsakatengingum.
- Að rugla samantekt textans við ályktun úr honum.