Að greina uppbyggingu texta, tilgang og höfundarviðhorf
Hér er prófað hvort þú greinir hvernig texti er uppbyggður, hverju hann á að ná fram og hvaða viðhorf höfundurinn hefur. Þú þarft að greina inngang, meginefni og niðurstöðu, auk þess sem þú þarft að greina tilgang textans og merki um afstöðu í orðavali, matsorðum og áherslum.
Lykilatriði í greiningu
- Textagerð: frásögn, lýsing, leiðbeining, rökfærsla eða auglýsing.
- Tilgangur: að upplýsa, sannfæra, vara við, skemmta eða selja.
- Uppbygging: hvar hefst málið, hvað er meginefni og hvernig er því lokað?
- Viðhorf: jákvætt, neikvætt, gagnrýnið, hlutlaust eða írónískt.
- Merki um viðhorf: lýsingarorð, samanburður, endurtekin þemu og það sem er látið ósagt.
Dæmi með rökstuðningi
Texti segir: „Þótt hjólreiðar séu heilsusamlegar er ekki hægt að segja að borgin hafi gert nóg; aðeins ein stika er á fjögurra kílómetra kafla.“ Tilgangurinn er að gagnrýna framkvæmdina, ekki að hvetja fólk til að hætta að hjóla. Höfundur viðurkennir ávinning hjólreiða með „þótt“, en matsorðið „ekki ... nóg“ og dæmið um einu stikuna sýna gagnrýnið viðhorf. Rétt greining er því gagnrýnið viðhorf sem byggir á samanburði milli ávinnings og aðstæðna.
Algengar villur
- Rugla efni textans við tilgang hans.
- Túlka hlutlausan texta sem jákvæðan eða neikvæðan.
- Hunsa andstæður eins og „þótt“ og „hins vegar“.
- Meta viðhorf út frá eigin skoðun í stað orðavals textans.