Að meta og íhuga innihald, form og áreiðanleika texta
Þessi þáttur prófar hvort þú getir metið texta á gagnrýninn hátt: hvað hann segir, hvernig hann er settur fram og hvort treysta megi upplýsingunum. Þú þarft að greina mun á staðhæfingu og skoðun, heimildum og hagsmunum, auk formsatriða á borð við fyrirsagnir, lista og tón.
Viðmið við mat á áreiðanleika
- Hver skrifar og hvaða hagsmuni hefur höfundur?
- Eru heimildir nefndar og má rekja þær?
- Er textinn nýlegur miðað við efnið?
- Er verið að lýsa staðreynd, skoðun eða einstöku dæmi?
- Er málfarið hlutlaust eða auglýsandi?
- Styður formið efnið eða er verið að ýkja eitthvað?
Dæmi með rökstuðningi
Á vefsíðu sem selur magabólgu segir höfundur að varan hafi „gjörbreytt lífi sínu“ og vísar í eina ánægða viðskiptavina. Textinn er auglýsandi, höfundur hefur söluhagsmuni og byggir á einu dæmi án óháðrar heimildar. Því er áreiðanleiki takmarkaður. Það þýðir ekki að varan virki ekki, heldur að textinn einn og sér er ekki næg sönnun. Rétt mat aðgreinir fullyrðingu, hagsmuni og það sem vantar til að staðfesta hana.
Algengar villur
- Meta textann eftir útliti eða löngu máli frekar en innihaldi.
- Halda að persónuleg saga sé sönnun fyrir almennri niðurstöðu.
- Rugla nýleika við áreiðanleika.
- Taka auglýsingu sem hlutlausa frétt.
- Hunsa hver hefur hag af því að fullyrða eitthvað.