Visuele geletterdheid: 'n treffende plakkaat met onmoontlike syfers
By 'n streeksredenaarskompetisie lewer 'n Graad 11-leerder 'n vier minute lange toespraak oor plastiekbesoedeling. Sy gebruik 'n plakkaat: 'n sirkelgrafiek met drie segmente gemerk 50%, 40% en 30%; 'n foto van 'n seemeeu met 'n plastieksak om sy nek; en die slagspreuk 'RED DIE PLANEET – NOU!' in groot rooi letters. Die visuele aanbieding tel 10 van die 40 punte. Die leerder se toespraak is oortuigend en haar stem en oogkontak is sterk. Een beoordelaar wil 9/10 vir die visuele deel gee omdat die plakkaat 'treffend' is; 'n ander wil 4/10 gee omdat die syfers nie klop nie. Die leerder sê sy het die syfer uit 'n opname geneem, maar kan nie die bron noem nie. Die hoofbeoordelaar moet die punte en die terugvoer finaliseer.
1. Evalueer die plakkaat as visuele teks. Watter punt uit 10 regverdig jy, en hoe skei jy retoriese impak van akkuraatheid?
Read the worked answer
Wat die plakkaat doen:
- Sirkelgrafiek: die drie segmente tel 50 + 40 + 30 = 120%. 'n Sirkelgrafiek verteenwoordig 'n geheel van 100%; hierdie een is dus wiskundig onmoontlik. Dit is nie 'n klein fout nie: dit is presies die tipe fout wat 'n visueel geletterde leser eerste raaksien.
- Foto: die beeld van die seemeeu met die plastieksak is 'n sterk emosionele beroep (pathos). Dit is 'n werklike verskynsel, maar dit is 'n generiese beeld; dit bewys nie die syfers nie. As die gehoor dit as plaaslike bewyse lees, is daar 'n verskuiving van bewys na emosie.
- Slagspreuk: die imperatief, die rooi kleur en die kaprieke letters skep dringendheid. Dit pas by die toespraak se oproep tot optrede, maar die kaprieke letters kan ook aggressief voorkom.
Puntetoekenning (10): ontwerp en impak 4; akkuraatheid en toepaslikheid van inligting 3; integrasie met die toespraak 3. Ek gee 3 + 1 + 2 = 6/10.
Hoekom: die plakkaat is visueel doeltreffend en is duidelik by die toespraak ingepas. Dit verdien die ontwerp- en integrasiepunte. Maar die akkuraatheidkriterium is nie 'n bykomende luukse nie; dit is deel van visuele geletterdheid. 'n Grafiek wat 120% wys, ondermyn die spreker se ethos by elke ingeligte luisteraar. Die 9/10 sou 'treffend' met 'korrek' verwar het, en die 4/10 sou die sterk ontwerp heeltemal ignoreer.
2. Die kollega sê die prentjie is treffend en wil volpunte gee. Hoe reageer jy in die modereringsvergadering, en watter beginsel stel jy vir die hele graad voor?
Read the worked answer
Erken die kollega se punt eerste. Die plakkaat is inderdaad treffend. Die foto en die slagspreuk werk retories; die leerder het verstaan hoe 'n visuele teks 'n gehoor beweeg. Om dit te ontken, sou die assessering ongeloofwaardig maak.
Skei dan die twee vrae. 'Treffend' is 'n vraag oor impak. Die rubriek het ook 'n vraag oor akkuraatheid en toepaslikheid. 'n Plakkaat kan hoogs treffend wees en tog 'n swak visuele teks wees as die inligting verkeerd is. Die gevaar van volpunte is nie net 'n puntverskil nie; dit leer die leerder dat oortuiging die plek van bewyse kan inneem. In 'n redenaarskonteks is dit 'n verkeerde les.
Stel 'n punt voor en 'n proses. Ek stel 6/10 voor met die uiteensetting: 3 vir ontwerp, 1 vir akkuraatheid, 2 vir integrasie. Ek vra dat die kollega dieselfde uiteensetting op haar eie twee leerders toepas sodat die graad se punte vergelykbaar bly.
Beginsel vir die graad: 'n Visuele teks moet nie net tref nie; dit moet klop. Enige grafiek of statistiek wat nie sommeer nie, verloor die akkuraatheidpunte, ongeag hoe sterk die ontwerp is. Die leerder kan die ontwerp behou en net die syfers regmaak; die vaardigheid wat ons assesseer, is juis om te weet watter een eerste reggemaak moet word.
3. Die leerder sê die syfer kom uit 'n opname, maar kan nie die bron noem nie. Wat doen jy in die assessering, en hoe gee jy terugvoer wat beide die ontwerp en die navorsing raak?
Read the worked answer
In die assessering: Ek veroordeel nie die leerder se eerlikheid nie, maar ek kan die statistiek nie as 'n bewese bewering aanvaar nie. Die akkuraatheidpunt word dus nie gegee nie. Die ontwerp- en aanbiedingspunte bly staan, want dié is onafhanklik van die syfer se herkoms.
In die terugvoer:
- Bevestig die ontwerp: 'Jou plakkaat is die een wat die gehoor onthou. Die foto en die slagspreuk werk saam met jou stem.'
- Merk die probleem presies: 'Die sirkelgrafiek tel 120%. Selfs al was jou syfer reg, kan 'n sirkelgrafiek nie 120% wys nie. En sonder die bron kan die gehoor nie jou syfer nagaan nie.'
- Gee 'n herstelroete: vra haar om die syfer te vervang met een wat sy kan verifieer, en om 'n bronlyn by te voeg: organisasie, jaar en wat gemeet is. ('Volgens 'n 2024-opname deur ... is ...')
- Verbind dit met die rede: 'n Bron verhoog jou ethos. In 'n redenaarstoespraak is die oomblik wanneer jy jou bron noem, die oomblik wanneer die gehoor ophou wonder of jy die syfer uitgedink het.
Wat ek nie doen nie: ek vra nie in die openbaar waar sy die syfer gekry het nie, en ek laat nie die punt val sonder om die herstel te wys nie. Die leerder moet die verskil leer tussen 'n syfer wat jy onthou en 'n syfer wat jy kan verdedig. Dit is 'n navorsingsvaardigheid, en dit hoort by die visuele geletterdheid net soos die kleur en die uitleg.