NSSCAS Afrikaans First Language 8166 common mistakes
NSSCAS Afrikaans First Language 8166 · Understand the traps and how to avoid them.
By leesbegrip beantwoord die kandidaat met 'n blote oorneem van 'n frase uit die teks sonder om dit in eie woorde te herformuleer, selfs wanneer die vraag 'verduidelik in jou eie woorde' sê.
Kandidate wat onder tyddruk lees, gryp die eerste ooreenstemmende woorde in die teks as 'n veilige antwoord, want dit voel akkuraat en spaar tyd; hulle het nie geleer om tussen 'n letterlike aanhaling en 'n verduideliking te onderskei nie.
What to do instead
Oefen 'n tweestap-proseduur: onderstreep eers die relevante teksdeel, draai dan die boek om en skryf die antwoord uit die geheue neer. Kontroleer daarna of geen drie opeenvolgende woorde uit die teks oorgeneem is nie. Merk vrae met 'in jou eie woorde' vooraf met 'n sterretjie sodat die vereiste bewustelik aandag kry.
Die kandidaat beantwoord slegs die eerste helfte van 'n tweeledige vraag, byvoorbeeld 'noem twee redes en verduidelik watter een die belangrikste is' en gee net die twee redes.
Kandidate lees die vraag een keer vinnig en begin dadelik skryf; die tweede opdragdeel staan dikwels ná 'n komma of in 'n aparte sin en word in die haas gemis.
What to do instead
Merk elke werkwoord in die vraag (noem, verduidelik, vergelyk, motiveer) en skryf langs elke werkwoord 'n nommer. Beantwoord elke genommerde deel met 'n aparte sin of paragraaf en kruis dit uit voordat die kandidaat verder gaan.
By taalstrukture verander die kandidaat die betekenis van die sin terwyl hy die gevraagde transformasie doen, byvoorbeeld by lydende vorm of indirekte rede word die tyd, die ontkenning of die voornaamwoorde verkeerd oorgedra.
Kandidate fokus op die meganiese reël (het + ge- + deelwoord) en vergeet dat die transformasie die oorspronklike feite en tydsverhouding moet bewaar; hulle het nie 'n kontroleerstrategie nie.
What to do instead
Pas die 'betekenis-toets' toe: skryf die nuwe sin en vra of dit presies dieselfde feite as die bron vertel. Kontroleer spesifiek tyd, ontkenning, voornaamwoorde en getal. Oefen met pare sinne waar die transformasie 'n subtiele betekenisverskuiwing kan veroorsaak.
Die kandidaat verwar leestekens en skryfkonvensies soos die komma voor 'maar', die deelteken in woorde soos 'reën' en 'geëet', en die verskil tussen 'hulle' en 'hun', of tussen 'wat' en 'dat' in betreklike bysinne.
Hierdie reëls word dikwels net passief herken en nooit aktief geoefen nie; in Afrikaans is die deelteken en die voornaamwoordstelsel besonders fyn, en Engelse invloed versterk die foute.
What to do instead
Hou 'n persoonlike foutelys aan en voeg elke keer die reël plus een eie voorbeeld by. Skryf tien sinne per week waarin die spesifieke struktuur voorkom en laat dit deur 'n medeleerder kontroleer; lees die sin hardop, want die deelteken en die voornaamwoordkeuse is dikwels hoorbaar.
Die opstel het geen duidelike sentrale stelling of argument nie; dit is 'n reeks losstaande paragrawe wat elkeen 'n nuwe onderwerp aansny sonder 'n logiese skakel.
Kandidate beplan nie en skryf intuïtief; hulle dink dat lengte en mooi woorde punte verdien, terwyl die assesseringskriteria juis samehang, struktuur en die ontwikkeling van een idee beloon.
What to do instead
Skryf voor die eerste sin 'n eenvoudige plan van drie tot vyf punte wat almal dieselfde stelling ondersteun. Gee elke paragraaf 'n onderwerpsein en 'n slotsein wat na die volgende paragraaf oorbrug. Toets die finale produk deur net die eerste sin van elke paragraaf te lees: dit moet 'n samehangende argument vorm.
Die kandidaat skryf die transaksionele teks in die verkeerde register of formaat, byvoorbeeld 'n formele brief sonder adres en datum, 'n resensie sonder 'n beoordeling, of 'n toespraak wat soos 'n opstel lees.
Kandidate leer die formaat as 'n lysie maar verstaan nie dat die doel en die leser die register bepaal nie; hulle pas die formaat van een tekssoort op 'n ander toe.
What to do instead
Maak 'n tabel met kolomme vir tekssoort, doel, leser, register, verpligte elemente en tipiese frases. Skryf een oefenteks per soort en kontroleer dit teen die tabel. Vra 'n medeleerder om slegs die formaat en register te beoordeel sonder om na die inhoud te kyk.
In die letterkunde-antwoord vertel die kandidaat die gebeure van die roman of drama na sonder om die vraag se fokus (karakter, tema, konflik, dramatiese tegniek) te beantwoord, en gebruik selde teksbewyse.
Kandidate ken die storielyn goed en vertrou op 'n algemene opsomming; hulle het nie geleer om 'n literêre argument te struktureer nie en onthou nie spesifieke aanhalings nie.
What to do instead
Bou 'n aanhalingbank van tien tot vyftien kort, presiese aanhalings per werk, elk gekoppel aan 'n tema of karaktereienskap. Oefen die PEA-struktuur (punt, bewys, analise) vir elke paragraaf. Beantwoord oudvrae deur eers die vraag se sleutelbegrippe te onderstreep en elke paragraaf daarop te laat terugkom.
By poësie-analise beskryf die kandidaat slegs die inhoud van die gedig ('dit gaan oor die dood') en noem geen vormkenmerke soos rym, ritme, beeldspraak, enjambement of strofebou nie, of noem die terme sonder om die effek daarvan te verduidelik.
Kandidate is onseker oor die terminologie en vrees om dit verkeerd te gebruik; gevolglik val hulle terug op 'n veilige parafrase. Waar hulle die terme wel ken, is dit as 'n lysie aangeleer sonder die verband met betekenis.
What to do instead
Gebruik 'n vaste analitiese raamwerk vir elke gedig: spreker, situasie, tema, dan een vormkenmerk per strofe met die vraag 'watter effek het dit op die betekenis?'. Skryf die term en die effek altyd in dieselfde sin, byvoorbeeld 'die enjambement oor die strofegrens sleep die spanning oor na die volgende beeld'.
By visuele geletterdheid beskryf die kandidaat wat in 'n advertensie of spotprent te sien is, maar interpreteer nie die bedoeling, die teikengehoor of die oortuigingstegnieke nie, en ignoreer die verhouding tussen beeld en teks.
Kandidate lees 'n prent soos 'n illustrasie eerder as 'n argument; hulle is nie bewus van die retoriese keuses (kleur, hoek, plasing, aanbieding, stereotipering) wat die boodskap dra nie.
What to do instead
Werk deur 'n vaste kontrolelys vir elke visuele teks: wie het dit gemaak, vir wie, met watter doel, watter emosie word geskep, en watter tegniek doen dit? Skryf een sin per tegniek in die vorm 'tegniek + voorbeeld uit die beeld + effek op die kyker'. Oefen op advertensies en spotprente uit aktuele Afrikaanse media.
Die kandidaat beplan nie sy tyd oor die vraestel nie en spandeer die meeste tyd aan leesbegrip, sodat die opstel en transaksionele teks in die laaste twintig minute afgehandel word met swak struktuur en onvoltooide sinne.
Kandidate onderskat hoeveel tyd die skryfwerk verg en werk in die volgorde van die vraestel; hulle het nooit 'n proeftoets onder tyd voltooi nie en ken nie hul eie skryftempo nie.
What to do instead
Verdeel die vraestel vooraf in tydblokke en skryf dit bo-aan die antwoordblad. Begin met die skryfwerk sodat die hoogste-puntedeel voltyds gedoen word, of hou streng by die blokke met 'n horlosie. Doen minstens twee volledige proeftoetse onder presiese eksamentoestande en pas die tydtoewysing aan op grond van die gemete tempo.