Drie minute, een standpunt: die voorbereide toespraak wat te lank geword het
Jy is 'n graad 12-leerder by 'n skool in Windhoek. Vir jou mondelinge eksamen moet jy 'n voorbereide toespraak van drie minute lewer oor die tema: Is dit nog nodig om te stem? Die paneel bestaan uit drie onderwysers; een van hulle het jou verlede jaar in 'n debat skerp gekritiseer. Jy het 48 uur en een A4-nota. Twee klasmaats het dieselfde tema gekies: een gaan 'n foto van 'n stembriefie op die projektor wys, die ander gaan 'n verhaal oor haar ouma vertel. Jou nota bestaan tans uit sewe statistieke oor stemopkoms en drie aanhalings van politici. In die proeflopie het jy vier minute twintig geneem en twee keer gestruikel toe jy by die syfers kom. Die onderwyser het ook opgemerk dat jou stem sag word wanneer jy jou na die bord draai. Die tema vra 'n standpunt, nie 'n oorsig nie, en die rubriek ken punte vir struktuur, taalgebruik en kontak met die gehoor.
1. Hoe besluit jy wat uit jou nota geskrap word en wat behou word? Motiveer jou keuses met die tydbeperking en met die eis dat die tema 'n standpunt vra.
Read the worked answer
Eerste berekening: drie minute teen ongeveer 130 woorde per minuut is omtrent 390 woorde, en voor 'n paneel praat 'n mens stadiger, dus mik ek na 360. Vier minute twintig beteken ek het nagenoeg 170 woorde te veel gehad, plus die tyd wat die gestruikel ingeneem het.
- Skrap vyf van die sewe statistieke. Een syfer wat die probleem skerp maak (byvoorbeeld 'n stemopkoms van 38% in jou kiesafdeling) doen meer werk as sewe wat mekaar verdun. Die res is stawing, nie argument nie.
- Skrap al drie aanhalings van politici. Hulle leen gesag wat jy nie kan verdedig wanneer die paneel deurvra nie, en hulle neem 40–50 woorde wat aan jou eie redenasie behoort.
- Behou een konkrete voorbeeld wat jy self gesien het, want dit bind die standpunt aan 'n plek en 'n mens. Dit is ook die deel wat die gehoor sal onthou.
- Bou die nota as 'n raamwerk, nie as 'n teks nie: standpunt, een rede met bewys, een teenargument wat jy self antwoord, slot. Elke item op die nota moet 'n funksie in die betoog hê; wat net gevul het, gaan uit.
Die toetsvraag is dus nie hoeveel feite jy het nie, maar of elke minuut 'n stap in die argument dra.
2. Na jou toespraak vra 'n paneellid: Jy sê jongmense moet stem, maar jy het self genoem dat net 38% in jou kiesafdeling gestem het. Maak dit nie jou argument verydel nie? Hoe hanteer jy die vraag in ongeveer 30 sekondes?
Read the worked answer
Ek beplan die antwoord in vier bewegings, want 30 sekondes is omtrent 65 woorde:
- Erken die syfer sonder verskoning (5 sekondes): Dit is korrek, en dit is juis die probleem wat ek aanspreek.
- Herinterpreteer dit (10 sekondes): Die lae syfer bewys nie dat stem nutteloos is nie; dit wys dat onbetrokkenheid die probleem is. Om nie te stem nie, vererger presies die toestand waaroor ons kla.
- Een bewys (10 sekondes): Noem een verkiesing of besluit waar 'n klein verskil die uitslag bepaal het, sonder om 'n nuwe syfer te improviseer.
- Keer terug na die standpunt (5 sekondes): Daarom is stem 'n plig eerder as 'n guns.
Die valkuil is om verdedigend te raak of om 'n nuwe statistiek te versin. As ek 'n syfer nie ken nie, sê ek eerder: Ek het nie daardie syfer by my nie, maar die beginsel staan. 'n Paneel vergewe 'n gebrek aan data; hulle vergewe nie 'n versinsel nie.
3. Die onderwyser sê jou stem word sag wanneer jy jou na die bord draai. Hoe los jy dit op sonder om kunsmatig hard te praat, en hoe oefen jy dit in die oorblywende tyd?
Read the worked answer
Die oorsaak is nie volume nie, maar rigting: wanneer jou gesig wegdraai, verloor die klank die paneel en die klank absorbeeer in die bord. Ek los dit op drie maniere.
- Verander die hoek, nie die volume nie. Ek staan in 'n dertig- tot vyf-en-veertiggrade hoek na die paneel, sodat my skouers oop is na hulle en my stem dieselfde pad na hulle toe vat.
- Skei wys en praat. As ek iets op die bord wil toon, wys ek eers, draai dan terug na die paneel en sê die sin. Moet nooit 'n volsin na die bord praat nie.
- Merk die nota. Ek skryf STIL in die kantlyn by die syfers, want dit is waar ek vermoedelik vinniger praat en my aandag weggaan.
Vir die oefening neem ek een opname van 60 sekondes op my foon op en luister slegs na twee dinge: of die volume daal wanneer ek wegdraai, en of ek die syfer duidelik uitspreek. Ek oefen nie die hele toespraak tien keer nie; drie keer met 'n timer is genoeg, want die doel is om die nota te toets, nie om dit te memoriseer nie.