NSSCO Afrikaans First Language 6094 cheat sheet

Voorbereide praatjie: beplan 'n inleiding, twee of drie hoofpunte en 'n slot; die praattyd is gewoonlik 2–3 minute en elke hoofpunt kry een konkrete voorbeeld.

Onvoorbereide praatjie: ongeveer 2–3 minute voorbereiding en 1–2 minute praattyd; kies een standpunt en gee twee redes.

Luisterbegrip: noteer trefwoorde, getalle, name en datums tydens die eerste aanbieding; volledige sinne vertraag die notas.

Praat word beoordeel op inhoud, taalgebruik, stem (volume, tempo, duidelikheid), nie-verbale gedrag en die vermoë om vrae te beantwoord.

Register: formeel by 'n onderhoud, debat of toespraak (u, volledige sinne); informeel by 'n gesprek met portuur (jy, alledaagse taal).

Debat: elke spreker kry gewoonlik 3 minute; struktuur is stelling, argument met bewyse, weerlegging en slot.

Groepbespreking: verwys na die vorige spreker voordat jy jou punt maak, byvoorbeeld 'Ek stem saam met Jan, maar...'.

Stemgebruik: pouses by kommas en punte, klem op kernwoorde, dalende toon by 'n verklaring en stygende toon by 'n vraag.

Oriënterende lees gee die hoofgedagte en struktuur; noukeurige lees vind detail; soeklees vind een spesifieke feit of getal.

Puntetoekenning bepaal antwoordlengte: 1 punt beteken gewoonlik een feit; 2 punte vereis twee feite of 'n feit plus verklaring.

Antwoord in eie woorde tensy die vraag 'n aanhaling vra; 'n aangehaalde frase staan tussen aanhalingstekens.

Opsomming: selekteer kernfeite, skrap voorbeelde en herhaling, herformuleer in eie woorde en tel die woorde na.

Feit is verifieerbaar; mening bevat 'n waarde-oordeel of emosie; advertensies en spotprente meng feit en mening.

Spotprent: identifiseer karikatuur, byskrif, oordrywing en ironie; verduidelik die sosiale of politieke boodskap in een sin.

Advertensie: AIDA - Aandag, Interesse, Begeerte, Aksie; beeld, kleur en slagspreuk versterk die oortuigingsboodskap.

Grafiek of tabel: lees titel, asse, eenhede en legende voor die syfers; bereken verskil of persentasie uit die gegewe data.

Visuele teks: kleur, lig, kamerahoek, uitdrukking en plasing dra betekenis; beskryf eers wat sigbaar is en interpreteer daarna.

Prosa: plot het eksposisie, konflik, klimaks en afloop; verteller kan eerste of derde persoon wees; ruimte en tyd beïnvloed die gebeure.

Poësie: tel strofes en versreëls; ondersoek rympatroon (aabb, abab), ritme, enjambement en die stemming.

Vergelyking gebruik soos of as; metafoor stel gelyk sonder soos; personifikasie gee 'n ding of begrip menslike eienskappe.

Drama: regie-aanwysings beskryf beweging, toon en verhoog; dialoog en monoloog onthul karakter en konflik.

Karakterisering is direk wanneer die verteller eienskappe noem, en indirek wanneer woorde, dade en ander se reaksies dit wys.

Tema is die abstrakte kernidee; motief is 'n herhaalde beeld of element wat die tema versterk.

Letterkundige opstel: inleiding met standpunt, 3–4 paragrawe met teksbewys of aanhaling, slot wat die standpunt bevestig; vermy 'n blote plotopsomming.

Gedigontleding: verduidelik titel, spreker, stemming, tema en een prominente stylfiguur met 'n voorbeeld uit die teks.

Formele brief: ontvangeradres, datum, Geagte + titel en van, onderwerp, liggaam, Die uwe, handtekening en naam; geen inkortings nie.

Informele brief of e-pos: aanhef Beste, informele toon, maar spelling en paragrawe bly versorg; sluit af met die skrywer se naam.

E-pos: vul Aan, Onderwerp en CC korrek in; die onderwerp is kort en spesifiek; aanhef en afsluiting bly professioneel.

Kennisgewing: opskrif KENNISGEWING, datum, tyd, plek en kontakpersoon; feite staan in kolpunte en die toon is neutraal.

Agenda is die punte in vergaderorde; notule bevat datum, teenwoordiges, besluite en aksiepunte met verantwoordelike persone.

Advertensie: opskrif, slagspreuk, beeld, prys of kontak; oortuigende taal en die AIDA-struktuur lok reaksie.

Resensie: noem titel, outeur of regisseur, genre, 'n kort inhoud sonder bederf, sterk en swak punte en 'n aanbeveling.

Datum en tyd: 12 Mei 2025 en 19:00; adres in blokvorm; getalle een tot tien word in woorde geskryf, syfers by datums en tye.

Register: formeel gebruik sal u asseblief en dankie; informeel gebruik kan jy; dubbele negatief word in formeel vermy.

Beplanning: 5 minute vir 'n breinkaart; kies onderwerp en tipe (verhalend, beskrywend, argumenterend of bespiegelend) voordat jy skryf.

Verhalende opstel: eksposisie, stygende konflik, klimaks, dalende konflik en resolusie; een sentrale konflik hou die opstel gefokus.

Beskrywende opstel: gebruik die vyf sintuie en spesifieke selfstandige en byvoeglike naamwoorde; vermy abstrakte woorde soos 'mooi' sonder detail.

Argumenterende opstel: stelling in die inleiding, drie arguments met bewyse, weerlegging van die teenargument en herbevestiging in die slot.

Bespiegelende opstel: vertrek van 'n ervaring, wissel beskrywing met nadenke en eindig met 'n insig of veranderde perspektief.

Paragraaf: een hoofgedagte, ondersteunende sinne en skakelwoorde soos verder, daarenteen en gevolglik.

Dialoog: elke nuwe spreker begin 'n nuwe paragraaf; direkte rede staan tussen aanhalingstekens en die gesegde kry 'n komma.

Woordtelling: die opstel is tipies 400–450 woorde; tel die woorde en bly binne die vraestel se perk; die titel word gewoonlik nie getel nie.

Stellende hoofsin: die persoonsvorm staan tweede; as die sin met 'n bywoord begin, volg die onderwerp na die werkwoord ('Vandag lees ek die boek').

Bysin: voegwoorde soos omdat, terwyl en indien stuur die werkwoord na die einde ('...omdat ek die boek lees').

Ontkenning: die gesegde word met nie ... nie omraam ('Ek het nie die boek gelees nie').

Verlede tyd: het + ge- + werkwoord ('het gespeel'); onreëlmatig is onder andere gegaan, gesê en gesien.

Lydende vorm: word + deur in die teenwoordige tyd ('Die brief word deur Jan geskryf'); is + deur in die verlede tyd.

Meervoud: meestal -e (stoel > stoele); woorde op -er, -el, -en en baie vokaalwoorde kry -s (tafel > tafels, taxi > taxi's).

Verkleining: -tjie, -ie of -kie (huis > huisie, boom > boompie, ding > dingetjie); die klinker verander dikwels.

Byvoeglike naamwoord: meerlettergrepige woorde op -ig, -lik en -baar kry -e voor 'n selfstandige naamwoord ('die pragtige tuin'); groot, klein en mooi bly onveranderd.

Leestekens: komma by aanspreekvorm en bysin; kommapunt tussen twee selfstandige sinne; aanhalingstekens by direkte rede.