Vyf verbeterings in een paragraaf: watter foute is grammatika en watter is styl
Jy merk 'n leerder se paragraaf in 'n oefenvraestel na:
Gister het die leerders gesê dat hulle sal more die toets skryf, maar die onderwyser het nie geweet van dit nie. Elkeen van hulle moet hul eie pen bring. Die boeke wat op die tafel gelê het, was nog nie gelees nie, en 'n mens kan nie net staatmaak op jou geheue nie, want dit is die rede hoekom baie leerders druip.
Die instruksie sê: Verbeter die paragraaf. Die leerder wil vyf goed verander en vra jou watter vyf die meeste werd is. Sy twyfel veral oor hul eie pen, want sy het geleer hul is die besitlike vorm van hulle. Sy vra ook of dit is die rede hoekom foutief is, want sy hoor dit elke dag in die omgangstaal by die skool.
1. Rangskik die veranderinge wat jy sou voorstel van die mees noodsaaklike tot die minste, en sê by elkeen of dit 'n grammatikale fout, 'n spelfout of 'n registerkwessie is.
Read the worked answer
Ek rangskik volgens die kriterium van die vraag: wat 'n punt verloor in die taalafdeling, en wat bloot swak styl is.
- sal more die toets skryf → môre die toets sal skryf. Twee dinge: die spelling van môre, en die werkwoord aan die einde in die bysin. Dit is 'n grammatikale en 'n spelfout, en dit is die ernstigste, want dit verander die struktuur van die sin.
- nie geweet van dit nie → nie daarvan geweet nie. Van dit is nie net ongemaklik nie; die voorsetsel + voornaamwoord moet in Afrikaans in 'n pronominale bywoord saamsmelt. Grammatikaal.
- Elkeen van hulle moet hul eie pen bring → sy eie pen. Elkeen is enkelvoudig, hul is meervoudig. Grammatikaal, al klink dit in die omgangstaal aanvaarbaar.
- die rede hoekom → die rede waarom. Register en standaardtaal; hoekom is nie in hierdie konstruksie standaard geskrewe Afrikaans nie.
- gelê het → laat staan. Dit is korrek soos dit staan. Om dit te verander, sou 'n fout maak; die leerder moet leer dat nie elke vreemde konstruksie verkeerd is nie.
2. Verduidelik aan die leerder waarom van dit verkeerd is, deur die reël te beredeneer eerder as om haar net die vorm daarvan te laat memoriseer.
Read the worked answer
Ek begin by wat sy weet: van is 'n voorsetsel, en dit is 'n voornaamwoord. In Afrikaans kan 'n voornaamwoord nie los voor 'n voorsetsel staan soos in die Engelse of Nederlandse patroon nie; die twee smelt saam tot een woord wat dieselfde funksie het.
Ek wys die patroon met drie voorbeelde wat sy self kan nagaan:
- van + dit → daarvan (nie van dit nie)
- op + dit → daarop
- met + dit → daarmee, nie met dit nie
Die nut van die reël is nie om te memoriseer nie, maar om te voorspel: sodra sy 'n voorsetsel voor dit, dat of wat sien, weet sy die twee moet saam. So kan sy ook haar eie werk nagaan.
Ek voeg die verskil by: nie van dit nie is grammatikaal foutief, terwyl iets soos van die huis heeltemal korrek is, want die huis is 'n selfstandige naamwoord en nie 'n voornaamwoord nie. Dit keer dat sy die reël te breed toepas.
3. Hoe adviseer jy haar oor die rede hoekom en oor hul, waar die omgangstaal en die standaardtaal van mekaar verskil?
Read the worked answer
Ek skei die twee gevalle, want hulle is nie dieselfde soort probleem nie.
Hoekom: dit is nie 'n spelfout of 'n grammatikale fout in die omgangstaal nie; dit is 'n registerkwessie. In die skriftelike standaardtaal is die rede waarom die vorm wat 'n eksaminator verwag, net soos die rede dat eerder as die rede hoekom. Ek sê vir haar: in 'n gesprek mag jy dit gebruik, maar in 'n formele brief of 'n taalvraestel is daar 'n veiliger vorm. Die gevaar is om die omgangstaal as foutief te verklaar; dit is eerder ontoepaslik in hierdie konteks.
Hul: hier is die probleem nie die woord self nie. Hul is 'n erkende besitlike vorm en kan gebruik word, byvoorbeeld die leerders het hul boeke gebring. Die fout lê in die kombinasie met elkeen, wat enkelvoudig is en dus sy eie pen vra.
Die les is dus presies: dieselfde woord kan in een sin korrek en in 'n ander sin foutief wees. Die konteks, nie 'n lys verbode woorde nie, bepaal die antwoord.