Luister en praat
Hierdie domein toets mondelinge kommunikasie: voorbereide en onvoorbereide spraak, en luisterbegrip. Jy moet inligting akkuraat onttrek, die spreker se doel en toon herken, en self duidelik, gepas en vlot praat.
Kernreëls
- Aktiewe luister: identifiseer onderwerp, hoofgedagte, ondersteunende feite, houding en register; let op intonasie, pouses en herhaling.
- Voorbereide spraak: inleiding met stelling, liggaam met 2–3 hoofpunte en voorbeelde, slot wat die stelling bevestig.
- Onvoorbereide spraak: kies 'n standpunt, noem een rede en een voorbeeld; vermy om te drap.
- Stem: tempo, volume en beklemtoning; oogkontak en gebare ondersteun betekenis.
- Luistervrae beantwoord in die gevraagde vorm: 'noem twee', 'verduidelik', 'watter toon'.
Voorbeeld
Vraag: 'Die spreker sê: "Ons moet nie net op die regering wag nie; elke gemeenskap het 'n rol." Watter houding openbaar die spreker?' Redenering: die woorde 'nie net ... nie' en 'elke gemeenskap' lê klem op gedeelde verantwoordelikheid. Die spreker is nie bloot krities nie; hy moedig eienaarskap aan. Antwoord: aanmoedigend en verantwoordelikheidsin, met bewyse uit die aanhaling.
Lokvalle
- 'n Spraak uit jou kop opsê sonder om by die gehoor aan te pas.
- Die vraag se werkwoord ignoreer: 'noem' vra name, 'verduidelik' vra redes.
- Toon verwar met onderwerp; die onderwerp is waaroor, die toon is hoe.
- Luisterbegrip beantwoord met algemene kennis eerder as die teks.
- Te veel vulwoorde soos 'um' en 'soos' wat vlotheid belemmer.