Een choropleetkaart van de vergrijzing beoordelen
Een leerling maakt een werkstuk over vergrijzing en gebruikt een kaart van Nederland op schaal 1:400.000. Op de kaart staat per gemeente het percentage 65-plussers in vier klassen (licht tot donker). De leerling concludeert: 'Vergrijzing is vooral een probleem van kleine, dunbevolkte gemeenten aan de rand van het land; daar moet al het geld naartoe.' In de tabel staan vier gemeenten met hun cijfers.
| gemeente | inwoners | % 65+ | voorzieningen | afstand op kaart tot ziekenhuis |
|---|---|---|---|---|
| Duindorp | 4.500 | 29% | 1 huisartsenpost | 1,5 cm |
| Vechtdal | 12.000 | 24% | 2 huisartsenposten, 1 winkel | 2,0 cm |
| Stadsrand | 95.000 | 18% | 6 huisartsenposten, 12 winkels | 0,8 cm |
| Industriestad | 160.000 | 16% | 9 huisartsenposten, 20 winkels | 0,5 cm |
1. Bereken voor elke gemeente het aantal 65-plussers en de afstand tot het ziekenhuis in kilometers. Laat je berekening zien.
Read the worked answer
Schaal 1:400.000 betekent: 1 cm op de kaart = 400.000 cm in werkelijkheid = 4 km.
Afstanden: Duindorp 1,5 × 4 = 6 km; Vechtdal 2,0 × 4 = 8 km; Stadsrand 0,8 × 4 = 3,2 km; Industriestad 0,5 × 4 = 2 km.
Aantal 65-plussers: Duindorp 4.500 × 0,29 = 1.305; Vechtdal 12.000 × 0,24 = 2.880; Stadsrand 95.000 × 0,18 = 17.100; Industriestad 160.000 × 0,16 = 25.600.
2. Beoordeel de conclusie van de leerling met behulp van de tabel en de kaart. Gebruik in je antwoord 'absoluut' en 'relatief' en de klassenindeling van de kaart.
Read the worked answer
De conclusie klopt maar half. Relatief gezien heeft Duindorp het hoogste percentage (29%), dus daar valt de vergrijzing het meest op. Absoluut gezien wonen de meeste 65-plussers in de Industriestad: 25.600 tegen 1.305 in Duindorp, bijna twintig keer zoveel. De zorgvraag is in absolute zin dus het grootst in de stad, waar ook de meeste voorzieningen staan.
Wat wél een echt probleem van dunbevolkte gemeenten is, is de afstand: in Duindorp is het ziekenhuis 6 km weg en is er maar één huisartsenpost. Ook vertekent de kaart: grote gemeenten beslaan veel oppervlak en vallen daardoor meer op, en binnen één klasse kunnen grote verschillen schuilen. De conclusie 'al het geld naar de rand' is daarom niet onderbouwd.
3. De leerling wil de kaart verbeteren. Noem twee veranderingen en leg uit waarom die de kaart betrouwbaarder maken.
Read the worked answer
Twee bruikbare verbeteringen: (1) laat naast het percentage ook het absolute aantal 65-plussers zien, bijvoorbeeld met stippen of een tweede kaartje, zodat de grote steden niet wegvallen; (2) gebruik meer of kleinere klassen en zet de klassengrenzen duidelijk in de legenda, zodat verschillen binnen een klasse zichtbaar worden.
Daarnaast horen bron en jaartal bij de kaart te staan en moet duidelijk zijn of het om gemeenten of om wijken gaat. Zo'n aanpassing maakt de kaart betrouwbaarder, omdat je dan zowel de relatieve als de absolute omvang ziet en het beeld niet meer vooral wordt bepaald door grote, dunbevolkte gemeenten.