VMBO KB Aardrijkskunde key terms

Trilling van de aardkorst die ontstaat wanneer gesteente langs een breuk in de aardkorst plotseling verschuift en de vrijgekomen spanning als schokgolven naar buiten gaat.

Theorie die verklaart dat de aardkorst uit grote schuivende platen bestaat en dat gebergten, aardbevingen en vulkanen vooral ontstaan waar die platen tegen elkaar bewegen of uit elkaar gaan.

Proces waarbij een zwaardere oceanische plaat onder een lichtere continentale plaat schuift, diep in de aardmantel wegzakt en daarbij aardbevingen en vulkanisme veroorzaakt.

Zwakke zone in de aardkorst waar twee stukken gesteente langs elkaar schuiven; spanning bouwt zich op en ontlaadt zich in aardbevingen.

Plek waar magma uit de aardmantel via een opening in de aardkorst naar buiten komt als lava, as en gassen; komt vooral voor bij plaatgrenzen en hotspots.

Gesmolten gesteente onder het aardoppervlak; stijgt het omhoog en bereikt het de oppervlakte, dan heet het lava.

Schaal die de kracht van een aardbeving aangeeft op basis van de vrijgekomen energie; elke stap omhoog betekent ongeveer tien keer zoveel beweging en dertig keer zoveel energie.

Afbrokkeling en afvoer van gesteente en bodem door water, wind of ijs; het afgevoerde materiaal komt elders als sediment terecht.

Het uiteenvallen of oplossen van gesteente op zijn plaats door weer en plantengroei, zonder dat het materiaal direct wordt afgevoerd.

Het neerslaan van zand, klei en grind op een plek waar water of wind te weinig kracht heeft om het materiaal verder te vervoeren, bijvoorbeeld in een riviermonding.

Vlak, driehoekig gebied aan de monding van een rivier waar het water langzaam stroomt en meegevoerd zand en klei neerslaat.

Natuurlijke waterloop die van hoog naar laag stroomt, onderweg sediment meevoert en uiteindelijk in zee of in een andere rivier uitkomt.

Het hele gebied waarvan al het regen- en smeltwater via zijrivieren naar één hoofdrivier afstroomt.

Grens tussen twee stroomgebieden, meestal een rij hoge heuvels of bergen waar het water naar verschillende kanten wegloopt.

Klimaat met koele zomers, zachte winters en het hele jaar neerslag, doordat de zee de temperatuur dempt; komt voor aan westkusten van continenten.

Klimaat met warme zomers en koude winters en weinig neerslag, doordat land snel opwarmt en afkoelt en de zee ver weg is.

Gemiddeld weerpatroon van een gebied over een lange periode van ongeveer dertig jaar, beschreven met temperatuur, neerslag en wind.

Periode waarin veel minder neerslag valt dan normaal, waardoor bodem, rivieren en grondwater opdrogen en landbouw schade oploopt.

Uitbreiding van woestijnachtig land doordat begroeiing verdwijnt, bodem wegwaait of wegspoelt en het land onbruikbaar wordt voor landbouw.

Aantal inwoners per vierkante kilometer in een gebied; een hoge waarde wijst op veel mensen op weinig ruimte.

De manier waarop inwoners over een gebied verdeeld zijn: gelijkmatig verspreid of juist geconcentreerd in steden en langs kusten.

Grafiek die de opbouw van een bevolking naar leeftijd en geslacht laat zien; de vorm verraadt of een land jong of vergrijsd is.

Aantal levend geboren kinderen per duizend inwoners per jaar; een hoog cijfer wijst vaak op een jong en snelgroeiend land.

Aantal overledenen per duizend inwoners per jaar; samen met het geboortecijfer bepaalt het of een bevolking groeit of krimpt.

Toename van het aandeel ouderen in de bevolking doordat mensen langer leven en er minder kinderen worden geboren.

Verhuizing van mensen over een grens of binnen een land, vaak vanwege werk, familie, oorlog of betere leefomstandigheden.

Groei van het aandeel van de bevolking dat in steden woont, doordat mensen van het platteland naar de stad trekken.

Persoon die zijn land ontvlucht uit angst voor vervolging, oorlog of geweld en daarom bescherming zoekt in een ander land.

Deel van de inwoners dat werkt of werk zoekt, meestal tussen ongeveer vijftien en vijfenzestig jaar; de omvang ervan bepaalt hoeveel er geproduceerd kan worden.

Het geheel van banen dat in een gebied beschikbaar is, verdeeld over sectoren zoals landbouw, industrie en diensten.

Deel van de economie waarin mensen zonder contract of belasting werken, zoals straatverkoop en klusjes; komt veel voor in arme landen.

De mate waarin mensen kunnen voorzien in hun materiële behoeften, gemeten met bijvoorbeeld inkomen, koopkracht of het bnp per hoofd.

Het bruto nationaal product van een land gedeeld door het aantal inwoners; een veelgebruikte maat om landen qua rijkdom te vergelijken.

De mate waarin mensen zich lichamelijk en geestelijk goed voelen, gemeten met zaken als gezondheid, onderwijs en veiligheid in plaats van alleen inkomen.

Toenemende verbondenheid tussen landen doordat goederen, geld, mensen en informatie steeds gemakkelijker over de wereld worden vervoerd en uitgewisseld.

Groot bedrijf met vestigingen in meerdere landen dat productie en verkoop over de wereld verdeelt om kosten te verlagen of markten te bereiken.

Verdeling van werk over landen: arme landen doen vaak het arbeidsintensieve werk, rijke landen het kapitaal- en kennisintensieve werk.

Samenwerkingsverband van Europese landen dat afspraken maakt over handel, milieu, landbouw en reizen, en aan veel lidstaten de euro geeft.

Stuk land dat door dijken en gemalen droog wordt gehouden en waarvan het waterpeil kunstmatig wordt geregeld.

Aarden of stenen wal langs water die het achterliggende land beschermt tegen overstroming bij hoogwater en stormvloed.

De hoogte van het wateroppervlak ten opzichte van een vast punt; in een polder wordt dit met gemalen en sluizen op een gekozen niveau gehouden.

Verhouding tussen een afstand op de kaart en dezelfde afstand in werkelijkheid, bijvoorbeeld 1 op 50.000, oftewel 1 centimeter is 500 meter.

Lijst bij een kaart of grafiek waarin de gebruikte kleuren, lijnen en symbolen worden uitgelegd.

Pijltje op een kaart dat aangeeft waar het noorden ligt, zodat je richtingen en liggingen ten opzichte van elkaar kunt bepalen.

Getallenparen van breedte en lengte die de ligging van een punt op aarde aangeven, uitgedrukt in graden ten noorden of zuiden en ten oosten of westen van de nulmeridiaan.

Kaart die één onderwerp centraal stelt, zoals bevolkingsdichtheid of neerslag, en dat met kleuren of symbolen toont.

Tekening die getallen als lijn, staaf of cirkel weergeeft, zodat je ontwikkeling in de tijd of verschillen tussen groepen snel kunt aflezen.

Overzicht van gegevens in rijen en kolommen, waarbij je met titel, eenheden en kopjes de cijfers correct moet leren lezen.